Ուլիսէս (վէպ)

Jump to navigation Jump to search

Կաղապար:Այլ արւմտ. «Ուլիսէս» (անգլերէն՝ Ulysses), իրլանտացի գրագէտ Ճէյմս Ճոյսի (անգլերէն՝ James Joyce) երկրորդ վէպն է[1]։

UlyssesCover.jpg

Վէպը եօթ տարուան գրուած է եւ առաջին ատենը հատուածներով ամերիկեան The Little Review ամսագիրին մէջ հրատարակուած է 1918-էն մինչեւ 1920 թուականները, իսկ 1922 թուականին անիկա ամբողջութեամբ Ֆրանսա հրատարակուած է։

Վէպին Կառուցուածքը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վէպը կը պատմէ մեկ օրուան՝ 1904 թուականի Յունիս 16-ի մէջ կատարուող գործողութիւններու մասին։ Իրադարձութիւնները կը կատարուեն Տապլինին մէջ։ Հեղինակը մանրամասնօրէն կը նկարագրէ անոր փողոցներն ու շէնքերը[2] եւ, ինչպէս ինք կ'ըսէ՝ իր գիրքով կարելի պիտի ըլլայ վերականգնել Տապլինը, եթէ օր մը անիկա աւիրէին ռմբակոծելով։

Մաս I[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Դրուագ 1՝ Տելեմաքոս[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Առաւօտեան ժամը 8-ն է։ Բժշկականի փոթորկոտ ուսանող Պաք Մալիկընը (անգլերէն՝ Buck Mulligan) երիտասարդ գրագէտ Սթիւըն Տէտլըսը (անգլերէն՝ Stephen Dedalus) կը հրաւիրէ Մարթելլոյ աշտարակի տանիք, ուր երկուսով կ'ապրէին։ Անոնց միջեւ կայ լարուածութիւն, կապուած Սթիւընի ականջին հասած Մալիկընի ըրած դաժան դիտողութիւնէն՝ անոր վերջերս մահացած մօր մասին եւ անկէ, որ Մալիկընն իրենց քով հրաւիրած էր նաեւ անգլիացի ուսանող Հէյնիսը։ Անոնք երեքով կը նախաճաշեն եւ ապա կը քայլեն դէպի ծովափ, ուր Մալիկընը Սթիւընէն կը պահանջէ աշտարակի բանալին եւ երկու փէնս՝ գարեջուրի համար։

Դրուագ 2՝ Նեստոր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սթիւընը կը դասաւանդէ պատմութիւն։ Սթիւընը կը նայէ գեղագիտօրէն անհրապոյր Սիրիլ Սարճընթին (անգլերէն՝ Cyril Sargent) եւ կը փորձէ պատկերցնել Սարճընթի մօր սէրը անոր հանդէպ։ Սթիւընը յետոյ կ'երթայ տնօրենի՝ Պրն Տիզիին մօտ, որմէ ան կը ստանայ իր աշխատավարձը եւ եւս մի նամակ՝ տպագրելու նպատակով լրագրի խմբագրութիւն տանելու համար։ Երկու քննարկում Իրլանտայի պատմութեան մէջ եւ տնտեսութեան մէջ հրեաներու դերի մասին։ Սթիւընի հեռանալու ատենը Տիզին կ'ընէ հրեաներու դէմ վերջին նսեմացուցիչ դիտողությունը, նշելով, թէ Իրլանտան միակ երկիրն է, որ երբեք չէ հալածած հրեաները եւ բացատրելով ատիկա անով, որ անոնց ներս չէ թողած իրենց երկիր։

Մաս II[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Դրուագ 4՝ Կալիպսոյ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կրկին ժամը 8-ն է, սակայն գործողութիւններն այս անգամ քաղաքի հակառակ կողմին են եւ կը կատարուեն գիրքի երկրորդ գործող անձի՝ հրեա Լեոփոլտ Պլումին (անգլերէն՝ Leopold Blum) հետ։ Պլումը կ'երթայ մսավաճառի մը մօտ՝ խոզի երիկամներ առնելու։ Տուն վերադառնալով, կը պատրաստէ նախաճաշ եւ փոստի հետ միասին կը տանէ իր կնոջը՝ անկողինը պառկած Մոլլիին։ Նամակներէն մեկն անոր համերգները կազմակերպող Պոյլընը ղրկած է։ Պլումն իրեն հաշիւ կուտայ, որ Մոլլին Պոյլընը պիտի ընդունէ իր անկողինի քով այդ օրն աւելի ուշ ժամի եւ այդ միտքէն կը տառապէ։ Պլումը կ'ընթերցէ միւս նամակը, որն իրենց դուստրը ղրկած է։

Դրուագ 5՝ Լոտոփագոսներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պլումը կ'ուղեւորուէ դէպի Ուէսթլընտ Րոու (անգլերէն՝ Westland Row) փոստատուն, ուր կ'ստանայ իր Հենրի Ֆլաուըր կեղծանունին հասցէագրուած մի սիրային նամակ ոմն Մարթա Քլիֆըրտէն։ Ան կը հանդիպէ մի ծանօթի եւ անոր հետ զրուցելու ատենը Պլումը կը փորձէ սիրավառ հայեացքով նայիլ կողէն երթացող կնոջ մը, սակայն չ'ստացուեր։ Ետքը ան կը կարդայ նամակը եւ կը պատառոտէ ծրարը։ Ան կը մտնէ կաթողիկէ եկեղեցի, ուր պատարագ է եւ կ'իյնայ աստուածաբանական խոհերուն մէջ։ Ան կը մտնէ դեղատուն եւ կ'առնէ կիտրոնի օճառ։ Յետոյ կը հանդիպէ ուրիշ ծանօթի մը ակամայ կուտայ ձիու Ձգուածք անունը։ Վերջին Պլումն կ'ուղղուէ բաղնիք։

Դրվագ 6՝ Հադէս[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սա դրուագին մէջ Լեոփոլտ Պլումը կը մասնակցէ իր ծանօթ Փետի Տիկնըմի (անգլերէն՝ Paddy Dignam) յուղարկաւորութեանը, հոն է նաեւ Սթիւըն Տետլըսի հայրը։ Երեք այլ մարդոց հետ անոնք զրուցելով կ'երթան միեւնոյն կառքով։ Պլումը կը մտորէ իր վաղամեռիկ որդիի՝ Րուտիի եւ ինքնասպան եղած հօր, ինչպես նաեւ՝ մահուան եւ թաղման արարողութիւններու մասին։ Այստեղ ան կը տեսնէ մաքինթոշ հագած խորհրդաւոր մարդու մը։

Դրուագ 7՝ Այոլոս[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պլումը կը փորձէ գովազդ տեղադրել Freeman's Journal-ի խմբագրութենէն ներս, ինչը անոր չը յաջողեր։ Սթիւընը կը բերէ դաբաղի մասին Տիզիի գրած նամակը, սակայն, Սթիւընն ու Պլումը չեն հանդիպեր։ Սթիւընը խմբագիրին եւ միւսները կ'ուղղորդէ գարեջրատուն, ճամբուն պատմելով «երկու տապլինցի վեստայակոյսերու մասին»։ Սա դրուագն ամբողջութեամբ լրագրային ոճով կարճ հատուածներու բաժնուած է՝ իւրաքանչիւրն իր վերնագիրով։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Harte Tim (Summer 2003)։ «Sarah Danius, The Senses of Modernism: Technology, Perception, and Aesthetics»։ Bryn Mawr Review of Comparative Literature 4 (1)։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 5 November 2003-ին։ արտագրուած է՝ 10 July 2001  (անգլերէն)
  2. «Տապլին Համայնքի Ուլիսեսեան Քարտէզը - irlandaonline.com»  (անգլերէն)