Մարի Պէյլերեան

Jump to navigation Jump to search
Մառի Պէյլէրեան
Mari Beyleryan.png
Ծնած է 31 Մարտ, 1877
Ծննդավայր Պէշիկթաշ, Կոստանդնուպոլիս
Մահացած է 1915
Քաղաքացիութիւն Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg Օսմանեան Կայսրութիւն
Ազգութիւն հայ
Մասնագիտութիւն Մանկավարժ, խմբագիր, հասարակական գործիչ
Աշխատավայր Արտեմիս
Վարած պաշտօններ գլխաւոր խմբագիր

Մարի Պէյլէրեան Մառի Պէյլէրեան Մառի կը գրէր իր անունը ((1877 (ոմանք կը գրեն 1880 թ.) - Եղեռնի նահատակ Կոստանդնուպոլիս-1915) հայ խմբագիր, մանկավարժ եւ հասարակական գործիչ էր։Հնչակեան գործիչ յեղափոխական-մարտական կինը, իր իր ողջ կեանքը նուիրած է ազգին՝ գրիչի եւ զէնքի միջոցաւ եւ ապա դարձաւ նահատակներէն մին Մեծ Եղեռնի ամբուռքին:«Մարի Պէյլերեան 19-րդ դարու վերջը գործունէութիւն ծաւալած հայ մտաւորական ու գործիչ կիներէն երեւի թէ ամենաքիչ յայտնին է:

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մառի Մարի Պէյլերեան կրթուած, եւ ապա դասաւանդած է Կոստանդնուպոլսոյ Եսաեան վարժարանին մէջ։ Եղած է Կոստանդնուպոլսոյ 18 սեպտեմբեր 1978 թուականի «Պապը Ալիի» խաղաղ ցոյցի կազմակերպիչներէն, որիուն պատճառով հետապնդուած եւ անցած է ընդհատակ։ 1896 թուականին, ձերբակալութենէն խուսափելով, ապաստանել է Եգիպտոսի մէջ։ Պաշտոնավարելով Աղեքսանդրիոյ հայկական վարժարանին՝ 1902-1903 թուականներուն հիմնած ու խմբագրած է «Արտէմիս» ընտանեկան, գրական ամսահանդէսը։ 1908 թուականին Օսմանեան սահմանադրութեան վերահաստատումէն ետք, Պէյլերեանը վերադարձած է Թուրքիա, դասաւանդած է Իզմիրի Կեդրոնական, ապա Եվդոկիայի հայկական վարժարաններուն մէջ։ Զոհուած է Մեծ եղեռնի ժամանակ։

Մարի Պէյլերեանի հրապարակախօսական, մանկավարժական երկերուն, գրական ստեղծագործութիւններուն մէջ արծածուած են հայրենիքի ազատութեան, հայ կնոջ իրաւահաւասարութեան, մտաւոր եւ ֆիզիքական դաստիարակութեան հարցերը։

Իր հերթին Պէպօ Սիմոնեան կ՚արձանագրէ. «Մառի Պէյլէրեան որպէս գրագիտուհի կանանց շարժումի ռահվիրաներէն է արեւմտահայ իրականութեան մէջ։ Կանանց շարժումին եւ անոր պաշտպանութեան նուիրուած իր յօդուածները, որոնք բաւական մեծ աղմուկ առաջացուցած են իրենց ժամանակի պահպանողական եւ սահմանափակ մտայնութեան տէր պայմաններուն մէջ, կը յատկանշուին ոչ միայն համարձակ դատողութեամբ, այլ` կանանց շարժումը յառաջադէմ մտածողութեամբ առաջնորդելու յանդգնութեամբ»:

Հրատարակութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Իր գրութիւնները հրատարակուած են իր «Արտեմիս» պարբերականին մէջ. նաեւ 1914-ին Իզմիր հրատարակուած է իր գրութիւններէն ժողովածու մը՝ «Դէպի վեր» խորագրեալ։

«Դէպի վեր» կը մէկտեղէ հետեւեալ գրութիւնները. «Վեղարաւորը» (նորավէպ), «Արցունքներ՝ Իզմիրլեան Հայրիկի յիշատակին» (ոտանաւոր), «Կնոջ ազդեցութիւնը. Պատերազմը եւ կիները» (յօդուած), «Դաստիրակուհւոյ մը խօսքերը» (յօդուած), «Մանուկներուն» (ոտանաւոր), «Սելիմ աղան» (պատմուածք), «Վիրաւոր հայրենիքը կը խօսի» (արձակ բանաստեղծութիւն), «Տանջուածներուն» (ոտանաւոր), «Զիւպէյտա՜» (նորավէպ), «Էջ մը ապագայ հայ պատմութենէն» (բանաստեղծութիւն), «Քանդուած օճախներ» (ոտանաւոր), «Երկու սէր» (արձակ բանաստեղծութիւն),«Մէճէ» (պատմուածք), «Անէծք» (ոտանաւոր), «Մանկավարժական. կինը կրթական գործին մէջ» (յօդուած), «Հին օրերէն, կռուին սէրը» (ոտանաւոր), «Կեսուրը» (պատմուածք), «Պէտէւին» (ոտանաւոր), «Դարձեալ երկու սէր» (յօդուած), «Հանրային գործիչը հանրային կարծիքին առջեւ» (յօդուած), «Չարչարանքի շաբաթ» (արձակ բանաստեղծութիւն), «Երկու սէր» (ոտանաւոր), «Մի վախնար դուք չէք հատնիր» (յուշ՝ 1895-ի հայկական հալածանքներու վաղորդայնին), «Խենթի մը վէպը» (պատմուածք), «Կանանց բաժինը. կինը եւ հանրային կարծիքը» (յօդուած), «Արցունքներ» (նահատակի յիշատակին արձակ բանաստեղծութիւն), «Կարծիքներ հայ յեղափոխութեան վրայ» (յօդուած), «Զաւակը» (նորավէպ), «Խորտակուած կուռքեր» (ոտանաւոր), «Ս. Կոյսն Հռիփսիմէ» (պատմուածք), «Սիրտս ամպած է այսօր» (ոտանաւոր), «Իրապաշտ թէ իտէալիստ» (յօդուած), «Զաւակը» (յօդուած), «Արցունքներ Հայկ Մարտիկեանի յիշատակին», «Հին տարին եւ նոր տարին» (Տրամախօսութիւն), «Գութ, սէր, ողորմութիւն» (տրամախօսութիւն), «Խաղաղութեան խօսքեր» (բանաստեղծութիւն), «Վերջին գիշերը» (ոտանաւոր), «Փառք ձեզ» (բանաստեղծութիւն) [1]։

Սոյն գրութեան կից կը ներկայացնենք երկու նմոյշ նահատակ գրագիտուհիի գրութիւններէն, որ վերցուցած ենք Հայաստանի Ամերիկեան համալսարանի «Հայ մատենագրութեան թուանշանային գրադարան»-ի կողմէ Պէյլէրեանի «Դէպի վեր» հատորի (Իզմիր, 1914) թուայնացուած տարբերակէն

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]