Մարիա ալ-Քըպթիյյա

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search
Մարիա ալ-Քիպտիա
արաբերէն՝ مارية القبطية
Ծնած է Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:RomanNumber' not found.
Ծննդավայր Եգիպտոս
Վախճանած է 16 Փետրուար 637(0637-02-16)
Վախճանի վայրը Մադինա, Սէուտական Արաբիա
Քաղաքացիութիւն Ուղղահաւատ խալիֆներու պետութիւն
Ազգութիւն Copts (ethnic group)
Կրօնք Ղպտի ուղղափառ եկեղեցի եւ իսլամ
Ամուսին Մուհամմատ մարգարէ
Երեխաներ Իպրահիմ իպն Մուհամմատ

Մարիա պինթ Շամուն ալ-Քըպթիյյա (արաբ․՝ مارية القبطية‎‎, , Եգիպտոս - 16 Փետրուար 637, Մատինա, Ուղղահաւատ խալիֆներու պետութիւն), Մուհամմատ մարգարէի կինը, որուն 628-ին քրոջ հետ միասին որպէս հարճ մարգարէին նուիրած է Եգիպտոսի տիրակալ Մուքաուքիսը[1]: Ան կանանց ցանկին մէջ չի յիշատակուիր մարգարէի այնպիսի կենսագիրներու մօտ, ինչպիսիք են Իպն Հիշամը եւ Իպն Իսհաքը[2]: Բազմաթիւ աղբիւրներ կը համարեն, որ ան ընդամէնը հարճ եղած է[3][4]: Մարիան Մուհամմատ մարգարէէն ունեցած է որդի՝ Իպրահիմին, որ մահացած է մանուկ հասակին: Մարիան մահացած է մարգարէի մահէն հինգ տարի ետք:

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Շիրինի հ0րը կը կոչէին Շամուն, անհեղինակաւոր ղպտի քրիստոնեաներէն մէկն էր: Մայրը ունէր հռոմէական ծագում[5]:

627-ին (Հիճրայի 6-ին) Մուհամմատ մարգարէն նամակ ուղարկած է Մերձաւոր Արեւելքի իշխանաւորներուն, որով անոնց տեղեկացուցած է նոր հաւատքի յայտնուելու մասին եւ հրաւիրած միանալ անոր: Եգիպտոսի տիրակալ Մուքաուքիսին նամակը հասցուցած էր Հատիպ իպն Ապու Պալտան: Ի պատասխան նամակին՝ Մուքաուքիսն ուղարկած է նուէրներ, որոնցմէ եղած են երկու ստրկուհիներ (Մարիա եւ Շիրին), Մապուր անունով ստրուկը, հազար միսքալ ոսկի, ատլասէ քսան հագուստ, Տալտալ անունով ջորի եւ Եաֆուր անունով աւանակ[5]: Մետինայի ճանապարհին Հատիպ իպն Ապու Պալտան զրուցած է ստրուկներուն հետ: Երկու աղջիկներն ալ ընդունած են իսլամն ու Մետինա մտել որպէս մահմետական հաւատացեալներ[6]:

Ժամանելով Մետինա՝ Հատիպը Մուհամմատ մարգարէին կը յանձնէ նամակն ու նուէրները, վերջինս պատուով ընդունած է զանոնք: Մարիային բնակեցուցած են Մետինայի շրջակայքը գտնուող «ալ-Ալիա» կոչուող վայրը (այժմ՝ ալ-Աւալի»): Մարիայի քրոջը՝ Շիրինին, կնութեան տուած են Հասսան իպն Սապէթին, որ յայտնի բանաստեղծ էր[7]: Շիրինը եւ Հասսանը ապրած են երջանիկ, ունեցած են մէկ որդի՝ Ապտուլրահման իպն Հասսանը, որ շարունակած է հոր բանաստեղծական ուղին[5]:

Մարիա ալ-Քիպտիան մահացած է 637-ին ծանր հիւանդութիւնէ: Խալիֆ Ումարը եւ Մետինայի միւս բնակիչները կատարած են յուղարկաւորութեան աղօթք եւ յուղարկաւորած «Ալ-Պաքի» գերեզմանոցին մէջ[5]:

Որդի[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հիճրայի 8-ի վերջը Մարիան ունեցած է որդի, որուն անուանած են Իպրահիմ: Մուհամմատ մարգարէն ուրախացած է որդու ծնունդով, անոր հետ շատ կապուած եւ ամէնուր անոր տարած ձեռքերու վրայ: Որպէս որդու ծնունդի երախտագիտութեան նշան՝ Մուհամմատը Մարիային ազատութիւն տուած է՝ ըսելով. «Անոր որդին ազատեց անոր»[5]:

Նոր իրավիճակը Մուհամմատ մարգարէի միւս կանանց մօտ խանդ առաջացուցած է եւ հանգեցրած անոր, որ Հաֆսան ու Աիշան անոր դէմ դաւ ծրագրած են: Դաւադրութեան արդիւնքով Մուհամմատը իրեն զրկած է Մարիայի ամուսնական քնքշութիւնէն:

Անգամ մը, հիանալով որդիով, ան Աիշային ըսած է. «Տես՝ ինչ նման է [ինձ]», ինչին կինը փնթփնթալով պատասխանած է. «Նմանութիւն չեմ տեսներ»: Հնարաւոր է, որ այդ ժամանակ շշուկներ տարածուած են, որ Իպրահիմը Մարիայի մօտի ներքինի եգիպտացիի որդին է: Անգամ մը Աիշան նոյնիսկ խոստովանած է. «Ոչ մէկ կնոջ ես այդպէս չեմ խանդած, ինչպէս Մարիային, այն պատճառով, որ ան գեղեցիկ էր, գանգուր մազերով, եւ Ալլահի պատգամաբերը կը հիանար անով, եւ անոր որդի տրուած է, իսկ մեզ չէ տրուած»[7]: Սակայն սուննի աստուածաբանները այդ պատմութիւնը կը համարեն յօրինուած[8]:

Իպրահիմը ծնելէն 16 ամիս ետք յանկարծակի հիւանդացած է ու մահացած: Մուհամմատ մարգարէի կողմէ յուղարկաւորութեան աղօթքը կատարելէ ետք անոր թաղած են «Ալ-Պաքի» գերեզմանոցին մէջ: Այդ օրը տեղի ունեցած է արեւի խաւարում, եւ Մուհամմատ մարգարէի ուղեկիցներէն մէկը ըսած է. «Արեւը խաւարած է Իպրահիմի մահէն»: Բայց Մուհամմատը ըսած է. «Հիրաւի, արեւն ու լուսինը Ալլահի նշաններէն են: Անոնք չեն խաւարիր ինչ-որ մարդու մահուան կամ կեանքի պատճառով: Հետեւաբար, երբ դուք խաւարում կը տեսնէք, աղերսեք Ալլահին, փառաբանեցէք անոր, նամազ ըրէք եւ ողորմութիւն տուէք»[5]:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Ibn Ishaq The Life of Muhammad. — С. 653.
  2. Ibn Ishaq The Life of Muhammad. — С. 792.
  3. Exegesis (Tafsir) of Quran by ibn Kathir for Chapter 66, verses 1-5 of Quran
  4. Zaad al-Ma’aad, 1/103
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 newelos։ «Из серии «Матери правоверных». Мария - представительница коптов»։ www.peeep.us 
  6. Ибн Исхак, «Сира расулюллах»
  7. 7,0 7,1 ат-Табари, Тарих, С.131.
  8. аз-Захаби, Ибн Касир, аш-Шаукани и Альбани Разбор относительно достоверности разных сообщений (хадисов и асаров) о биографий первых поколений..

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]