Մաշտոցի Անուան Ցուցակ Ձեռագրաց

Մաշտոցի անուան ցուցակ ձեռագրաց, Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանին մէջ պահուող ձեռագրերու մանրամասն նկարագրութիւններով ցուցակ։

Պատմութիւն

Մատենադարանին մէջ, ձեռագիրներու նկարագրութեան աշխատանքները կատարուած են պատմութեան ամբողջ ընթացքին։ Ի. դարու 60-ականներու քննարկումներու արդիւնքով, ձեռագիրներու պարունակած նիւթերը հանրութեան համար արագ ճանաչելի եւ մատչելի դարձնելու համար, որոշում կայացուած է պատրաստել համառօտ ձեռագրացուցակ մը, որուն առաջին հատորը լոյս տեսած է 1965-ին, իսկ երկրորդը՝ 1970-ին։ Այդ հատորները կազմած են Օննիկ Եգանեանը, Անդրանիկ Զէյթունեանը եւ Փայլակ Անթաբեանը, իսկ խմբագիրներն են՝ Լեւոն Խաչիկեանը եւ Ասատուր Մնացականեանը։ Այս երկհատորեակով եւ 2007-ին տպագրուած յաւելուածային հատորեակի լրացմամբ, հանրութեան մատչելի կը դառնայ Մատենադարանի շուրջ 11,100 ձեռագիրներու համառօտ նկարագրութիւնը։

Աւելի ուշ, գիտնականներու նոյն խումբը ձեռնարկած է ձեռագիրներու մանրամասն նկարագրութեան աշխատանքներուն։

1984-ին լոյս տեսած է առաջին աշխատանքը՝ Մայր ցուցակի Ա. հատորը, որուն յաջորդած է եօթը հատոր եւս՝ «Ա. հատոր՝ ձեռագրեր համար 1-300, Բ. հատոր՝ ձեռագրեր համար 301-600, Գ. հատոր՝ ձեռագրեր համար 601-1000, Դ. հատոր՝ ձեռագրեր համար 1001-1500, Ե. հատոր՝ ձեռագրեր համար 1501-1800, Զ. հատոր՝ ձեռագրեր համար 1801-2100, Է. հատոր՝ ձեռագրեր համար 2101-2400 եւ Ը. հատոր՝ ձեռագրեր համար 2401-2700»։

Ձեռագիր հատորներուն մէջ կը նկարագրուին Մխիթարեան Միաբանութեան Վիեննայի գիտնական միաբաններու քննարկումներու արդիւնքով1890-ականներուն Յակոբոս վարդապետ Տաշեանի մշակած՝ 30 կէտ ունեցող հայեցակարգով, որ Մատենադարանին մէջ վերամշակուած, վերախմբաւորուած եւ որոշ չափով լրացուած է, իսկ հարցերն ու անոնց պատասխանները դասաւորուած են կարեւորագոյն տեղեկութիւնները անմիջապէս տեսանելի դարձնելու սկզբունքով: Ձեռագիրին նկարագրութիւնը ունի երեք հիմնական մաս՝ արտաքին յատկանիշներ, բովանդակութեան եւ գրչութեան ժամանակ եւ հետագայ յիշատակարաններ։

Հետազօտական-աշխատանքային այս խնդիրը կ՚իրագործէ «Ձեռագրագիտութեան եւ Մայր ցուցակի բաժինը», որ ժամանակին ղեկավարած են Ասատուր Մնացականեանը, ապա՝ Օննիկ Եգանեանը, յետոյ՝ Փայլակ Անթապեանն ու Յակոբ Քէօսէեանը։ 2007-էն ի վեր Մատենադարանի գլխաւոր աւանդապահ, Ձեռագրագիտութեան եւ մայր ցուցակի բաժինի վարիչ Գէորգ Տէր-Վարդանեանի գլխաւորութեամբ, այս աշխատանքին մէջ ընդգրկուած են 25 երիտասարդ մասնագէտներ։

Զուգահեռաբար կը նկարագրուին Մատենադարանի հայերէն ձեռագիրներու հիմնական (թիւով՝ 11,230), հայերէն պատառիկներու (թիւով՝ 2,200) եւ հայերէն ժանեկաձեւ հմայիլներու (թիւով՝ 530) հաւաքածուները։ Գիտական ընդարձակ նկարագրութեան ենթարկուած են առաջինին մէջ՝ 7 հազարէն աւելի ձեռագիր, երկրորդին մէջ՝ 100, իսկ երրորդին՝ 150։ Սկզբնական նկարագրութեան փուլին կը յաջորդէ նոյն նկարագրութեան ստուգում-սրբագրումը, ապա՝ խմբագրումը (վերջին հատորները խմբագրած է Գէորգ Տէր-Վարդանեանը), հատոր առ հատոր հրատարակութեան պատրաստումը եւ անուանացանկերու կազմումը, որ այժմ կը կատարէ բանասէր Վարդան Դեւրիկեանը։ Ցուցակին նախատեսելի ծաւալը շուրջ 40 հատոր է։

Կառուցուածք

Բոլոր հատորներու մէջ կան հետեւեալ ցանկերը՝

1. Գրչութեան ժամանակագրական ցանկ,
2. Նախագաղափար եւ յետագայ յիշատակարաններու ցանկ,
3. Նիւթերու ցանկ,
4. Տեղանուններու ընդհանուր ցանկ,
5. Անձնանուններու ընդհանուր ցանկ,
6. Գրչութեան վայրերու ցանկ,
7. Գրիչներու ցանկ,
8. Ծաղկողներու ցանկ,
9. Կազմողներու ցանկ,
10. Պատուիրատու-ստացողներու ցանկ,
11. Մանրանկարներու ցանկ,
12. Կնքադրոշմներու ցանկ,
13. Գաղտնագրութիւն ունեցող ձեռագրերու ցանկ,
14. Ի մի տփի ձեռագրերու ցանկ,
15. Մետաղէ կրկնակազմեր, խաչեր եւ այլ զարդեր ունեցող ձեռագրերու ցանկ,
16. ձեռագրերու ընդհանուր աղիւսակ,
17. Պատառիկ պահպանակներու ընդհանուր աղիւսակ։

Ցուցակ ձեռագրաց Մաշտոցի անուան Մատենադարանի

◈ Ցուցակ ձեռագրաց Մաշտոցի անուան Մատենադարանի, հտ. Ա (կազմեցին՝ Եգանյան Օ., Զեյթունյան Ա., Անթաբյան Փ.), Երեւան, 1965

◈ Ցուցակ.... հտ. Բ (կազմեցին՝ Եգանյան Օ., Զեյթունյան Ա., Անթաբյան Փ.), Երեւան, 1970

◈ Ցուցակ ձեռագրաց Մաշտոցի անուան Մատենադարանի, հտ. Գ (կազմող՝ Մալխասեան Ա.), Երեւան, 2007

◈ Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց Մաշտոցի անուան Մատենադարանի, հտ. Ա [Դ] [0001-0300]

◈ Մայր ցուցակ...., հտ. Բ [Ե] [0301-0600]

◈ Մայր ցուցակ...., հտ. Գ [Զ] [0601-1000]

◈ Մայր ցուցակ...., հտ. Դ [Է] [1001-1500]

◈ Մայր ցուցակ...., հտ. Ե [Ը] (կազմող՝ Եգանյան Օ.), [1501-1800], Երեւան, 2009, կամ էլ. տեքստ

◈ Մայր ցուցակ...., հտ. Զ [Թ], [1801-2100], Երեւան, 2012, կամ էլ. տեքստ

◈ Մայր ցուցակ...., հտ. Է [Ժ], [2101-2400], Երեւան, 2012, կամ էլ. տեքստ

◈ Մայր ցուցակ...., հտ. Ը [ԺԱ], [2401-2700], Երեւան, 2013, էլ. տեքստ

◈ Մայր ցուցակ...., հտ. Թ [ԺԲ], [2701-3000], Երեւան, 2017, էլ. տեքստ

◈ Մայր ցուցակ...., հտ․ Ժ [ԺԳ], [3001-3400], Երեւան, 2019, էլ․ տեքստ

◈ Մայր ցուցակ...., հտ. ԺԱ [ԺԴ], [3401-3700], Երեւան, 2024