Ճազը Հայաստանի Մէջ

Jump to navigation Jump to search

Ճազը Հայաստանի մէջ սկսած են կատարել 1920-ական թուականներէն։ 1930-ական թուկաններուն հայտնուեցան համոյթներ, որոնք կը նուագէին հիմնականին ջազ երաժշտութիւն, որոնցմէ ամենայայտնի խումբը կը համարուէր Ցոլակ Վարդազարեանի նուագախումբը, որ համերգային ելոյթներ կ՝ ունենար «Մոսկուա» կինոթատրոնին մէջ։ Պաշտոնապէս առաջին ջազային հաւագածոն կը հանդիսանայ 1938 թ. կազմաւորուած Հայաստանի պետական ջազային նուագախումբը՝երաժշտահան եւ թաւջութակահար Արտէմի Այւազեանի գլխաւորութեամբ, դիրիժոր՝ Ցոլակ Վարդազարեան[1]։ ։

1950/60 -ական թուականներուն Խորհրդային Հայաստանի մէջ ջազը լայն տարածում ստացաւ։ Ողջ երկին մէջ կը յայտնուէին ջազային խումբեր։ Այդ ժամանակաշրջանին ճանաչում ստացան Լեւոն Մալխասեանի ջազային քառեակը, Արմէն Թութունջեանը, Արթուր Աբրամեանը եւ Ալեքսանտր Զախարեանը, որոնք հաճախակի ելոյթներ կ՝ ունենային Երեւանի մէջ, ինչպէս եւ կը մասնակցէին համամիութենական փառատոններուն։ 1970-ականներու սկզբին հանդէս եկան նոր տաղանդաւոր երաժիշտներ՝ Դաւիթ Ազարեանն ու Արտաշէս Քարթալեանը, կիթառահար Բորիս Անդրեասեանը, դաշնակահար Միքայէլ Զաքարեանը, Արմէն Տեր-Թադեւոսեանի քառեակը, Էտուարտ Բախչիեանի ղեկավարութեամբ համոյթը։

1970-ականներուն սկսած Հայաստանի ջազային նուագախումբը մեծ ճանաչման արժանացաւ Խորհրդային Միութեան մէջ։ Հայաստանի պետական էստրադային նուագախումբը Կոնստանտին Օրբելեանի գլխաւորութեամբ, առաջինն էր ԽՍՀՄ ջազային նուագախումբերէն, որ մեկնեց ԱՄՆ։ Հայ երաժիշտները ԱՄՆ խոշոր քաղաքներու մէջ 25 համերգ տուին։ Կոնստանտին Օրբելեանը, 36 տարի շարունակ ղեկավարելով նուագախումբը, կարողացաւ սիրողական ջազ-համոյթի մակարդակէն զայն վերածել մասնագիտական հաւագածոյ։ 1979 թուականին Օրբելեանին շնորհուեցաւ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արուեստագէտի կոչումը։

1980-ական թուականներուն սովետական ջազի մէջ մեծ ճանաչում ունէր Տաթեւիկ Յովհաննիսեանը։ Ան սկսած է ջազ երգել 11 տարեկանէն հեռուստատեսութեան եւ ռատիոյի նուագախումբին մէջ, իսկ 17 տարեկանէն որպէս մեներգչուհի միացած է Կոնստանտին Օրբելեանի նուագախումբ։ Տարիներ շարունակ իրեն կը տրուէին Խորհրդային Միութեան լաւագոյն ջազ-երգչուհիի տիտղոսը։

1990-ական թուականներու սկզբին, ԽՍՀՄ փլուզման եւ Ղարաբաղեան պատերազմի պատճառով հետեւող ծանր տնտեսական ճգնաժամի պատճառով Կոնստանտին Օրբելեանը չկարողացաւ այլեւս շարունակել աշխատանքը իր նուագախումբի հետ եւ մեկնեցաւ Սան Ֆրանցիսքօ։

1997 թուականին երիտասարդ երաժիշտներէն վերականգնուած «Հայաստանի պետական ջազ-նուագախումբ» անուանումով նուագախումբը վերսկսաւ իր աշխատանքը՝ երաժշտագէտ եւ դաշնակահար Արմէն Մարտիրոսեանի գլխաւորութեամբ։ Նուագախումբը շատ անգամներ շրջագայած է ԱՄՆ եւ եւրոպական երկրներու մէջ, կարողացած է նուաճել քանի մը ազգային մրցանակներ եւ արտադրած է երկու ձայներիզ։

2013 թուականի դրութեամբ Հայաստանի մէջ կը գործեն ջազային տարբեր ուղղուածութիւններով հանդէս եկող բազում խումբեր։ Յայտնի են էթնո-ջազային «Time Report», Վահագն Հայրապետեանի ջազ-ռոքային «Կատուներ», աւանդական ջազի «Chiko & Friends», fusion-ջազային «Art Voices», կանացի «Jazzel», ինչպէս եւ «Ուլիխանեան», «NooZ» խումբերը, Արտո Թունջբոյաջեանի աշխարհահռչակ «Armenian Navy Band» խումբը, ԱՄՆ-ի մէջ գործող Night Ark էթնո-ջազային խումբը։ Հայաստանի ամենէն ճանաչցուած ջազմեններն են՝ Մարտին Վարդազարեան, Լեւոն Մալխասեան (Մալխաս))[2], Վահագն Հայրապետյան, Արմեն Թութունջյան (Չիկո), Արտո Թունջբոյաջյան, Արմեն Հյուսնունց[3][4], , Վահագն Հայրապետեան, Արմէն Թութունջեան (Չիկո), Արտո Թունջբոյաջեան, Արմէն Յիւսնունց, Արմինէ Սարգսեան, Տիգրան Համասեան, Հարրի Կեսաեան, Աշոտ Պարունակեան, Ջոն Բաբոեան, Ստեփան Շաքարեան, Արա Դինքջեան եւ այլն]][5]։

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]