Կարպիս Ափրիկեան

Jump to navigation Jump to search
Կարպիս Ափրիկեան
Ծնած է 6 Հոկտեմբեր 1926-ին
Քաղաքացիութիւն Ֆրանսա
Ազգութիւն Հայ
Մասնագիտութիւն Երաժշտահան, Խմբավար
Աշխատավայր Փարիզի «Սիփան-Կոմիտաս» երգչախումբի երկարամեայ ղեկավար
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Շքանշանակիր՝ Հայկական երաժշտութեան մարզէն ներս իր կատարած ներդրումներուն համար.

Մայէսթրօ Կարպիս Ափրիկեան (ծնած է Աղեքսանդրիա, Եգիպտոս, 6 Հոկտեմբեր 1926-ին): ֆրանսահայ Երաժշտահան, խմբավար, Փարիզի «Սիփան-Կոմիտաս» երգչախումբի երկարամեայ ղեկավար: Մաէսթրօ Կարպիս Ափրիկեան մեծապէս նպաստած է Եւրոպայի մէջ Կոմիտասի, Կանաչեանի, Ալեմշահի գործերուն ծանօթացումին: Ան իր տաղանդով ու վարպետութեամբ հայ երաժշտութեան երկնակամարին վրայ դարձած է եզակի անուն մը, որուն վաստակը արժանի է ամէն յարգանքի ու մեծարանքի: Հայ երգի եւ երաժշտութեան երախտապարտ սպասարկուն: 57 տարի ոչ միայն իր ուսերուն վրայ կրած է «Սիփան-Կոմիտաս»ը (անշուշտ առանց ուրանալու իրեն թիկունք կանգնած անձերու վաստակն ալ), բայց նաեւ հասցուցած է անհամար երգիչներ, յօրինած է երգեր, օրաթորիօներ: Եւ այս ամբողջը՝ Սփիւռքի ծանօթ պայմաններուն մէջ:

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

75 տարի առաջ Կարպիս Ափրիկեանը սկսաւ երաժշտութեամբ զբաղիլ: 15 տարեկանին Աղեքսանդրիոյ Եգիպտոս Պօղոսեան ազգ. վարժարանի երաժշտութեան ուսուցիչ Աշոտ Պատմագրեանի աշակերտ, անոր բացակայութեան ինք կը ստանձնէր տարեվերջի հանդիսութեան երգչախումբին ղեկավարութիւնը: Իսկ ուսուցիչին մեկնումէն ետք դարձաւ անոր յաջորդը, մինչ 1953:

Փարիզ մեկնելէ առաջ Կ. Ափրիկեան Գահիրէի եւ Աղեքսանդրիոյ մէջ շարք մը համերգներով լուրջ գործունէութիւն ծաւալեց, ինչպէս «Ալհամրա» հանրածանօթ հանդիսասրահին մէջ։ Երաժշտութեան բնագաւառին մէջ առաջնակարգ դէմք դարձաւ, արժանանալով մինչեւ իսկ Եգիպտոսի նախագահին գնահատանքին:

Եթէ Մայէսթրօ Կարպիս Ափրիկեան ջանքերը չըլլային, Գ. Ալեմշահի «Աւարայրի ճակատամարտը» համանուագային վիպերգութիւնը (poe՛me symphonique) պիտի նուագուէ՞ր Երեւանի մէջ։ Նույնն է պարագան իր «Սասունցի Դաւիթ» օրաթորիոյին, որ դիւցազներգական բնոյթով համանուագախմբային երկ է ու կը պարունակէ մեներգեր, խմբերգեր:

Լեւոն Շանթ իր նշանաւոր գործը կոչած էր «Հին Աստուածներ». Կարպիս Ափրիկեանգտած էր Բարսեղ Կանաչեանի այդ թատերգութեան համար յօրինած դաշնամուրի բաժին մը եւ ջութակի ու թաւջութակի կցկտուր հատուածներ: Անոնց վրայ հիմնուելով, ան յաջողութեամբ ստեղծեց մէկ արարնոց, խտացրած «Աբեղան» օփերան, որ համանուագախմբային երկ մըն է: Իրեն կը պարտինք նուագախումբի ընկերակցութեամբ «Նանօր»-ի ժողովրդականացումը. Կանաչեան-Ափրիկեանի «Նանօր»-ը դարձաւ կոթող մը եւ միջազգային երաժշտասէրներու մօտ լաւ ընդունելութեան արժանացաւ:

Մայէսթրօ Կարպիս Ափրիկեան Հետագային Կանաչեանի բազմաթիւ գործերուն գործիքային բաժիններ աւելցուցած է, ինչպես «Շուշօ»-ին, «Վարդերի հետ»-ին, որոնք այլեւս գրեթէ չենք լսեր Արեւմտեան Եւրոպայի երկիրներուն մէջ...

Ինչ կը վերաբերի Կոմիտասեան պատարագին, Մայէսթրօ Կարպիս Ափրիկեան նկատած է, որ զայն խառն երգչախումբի պատշաճեցնելու բոլոր փորձերը գոհացուցիչ արդիւնք չեն տուած, անոնց հնչեղութիւնը մնացած ըլլալով թեթեւ, նոյնիսկ միապաղաղ: Ինքն իր նոր մօտեցումով պայծառութիւն մը բերած է, նկատի ունենալով tessitur-ը, այսինքնՙ երգաձայնի մօտաւոր հնչածաւալը, երգողներուն համար ամենէն նպաստաւորը, յարմարագոյնը: Ըրածը «փոխագրութիւն-վերագրութիւն» կարելի է կոչել: Նոյն աշխատանքը կատարած է մեր հիասքանչ գոհար շարականներուն վրայ:

Aquote1.png Աւելի քան 70 տարի մայեսթրօ Կարպիս Ափրիկեանը ծառայեր է հայ երգարուեստին, յատկապես խմբերգային արուեստին, սկիզբը Եգիպտոսի մէջ, ապա, 1960-ականներէն սկսած, Ֆրանսայի մէջ։ Ան մէկն է սփիուռքահայ այն երգահան-խմբավարներէնՙ Համբարձում Պէրպէրեան, Շահան Պէրպէրեան, Բարսեղ Կանաչեան, Աշոտ Պատմագրեան, ինչպես նաեւ Պետելեան, Սեպուհ Աբգարեան, Արսէն Սայեան եւ ուրիշներ, որոնք իսկապես անգնահատելի դեր կատարած են սփիւռքահայ սերունդներուն հայ երգով հայ պահելու, ազգային երգի միջոցով իրենց ազգային ամենամաքուր զգացումները պահպանելու գործին մէջ։ Կարպիս Ափրիկեանը այդ սերունդի վերջին մոհիկաններէն է, արժանի մեր ժողովուրդի երախտագիտութեանը:
- Բժիշկ՝ Լեւոն Մոմճեան ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹ եւ ՅԱՌԱՋ ՕՐԱԹԵՐԹ 2007Թ.
Aquote2.png


Երկերն ու ստեղծագործութիւնները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բազմաթիւ են Մայէսթրօ Կարպիս Ափրիկեան երգահանին երկերը: Ցիշենք քանի մը հատը, համառօտ կերպով, որոնք արժանի են հետագային աւելի մանրակրկիտ քննարկումներու. «Լճակր»» իր հաճելի ձայնակայքի փոփոխութիւններով։

Հարսանեկւսն փոքր փունջ»՝ երամշտահանը նոր ուղի մը կը բանայ հայ երգացանկին մէջ:

«Լամէնթօ, ողբ» նուիրուած կոմիտասին,

«Մութն էր երկինքը» մելամադձոտութեամբ, տարբեր մթնոլորտ մը,

«Զըլլար, չըլլար» քոնթրը փուանթիք բազմաձայնութեան այլ ձեւ, մեղեդիական եւ ռիթմիք, Զուարթաիսօսութիւն:

Հուսկ կը հասնինք կանաչեան - Ափրիկեան «Աբեղան» օփերային:

Խոհեր, Սրտէ Բխած Խօսքեր, Ուղղուած Կարպիս Ափրիկեանին, Իր Ծննդեան 90ամեակին Առթիւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աւելի քան կէս դար նուիրումով, անխոնջ, «առանց դուլի ու լքումի» պիտի ըսէր մեծ գրագէտը՝ Յակոբ Օշական, դաստիարակեցիք, ղեկավարեցիք «Սիփան-Կոմիտաս» երգչախումբը, վեհանձնաբար փոխանցեցիք ձեր թանկագին գիտելիքներուն մեծ մասը, անհուն սէրը՝ հայ երգին ու երաժշտութեան: Երախտապարտ ենք:

Բծախնդրութեամբ սորվեցուցիք անհամար գեղեցիկ, գողտրիկ երգեր… Յատուկ տեղ մը կը գրաւեն մեր սիրտերուն մէջ «Սասունցի Դաւի»չ օրաթորիօն, մեր եկեղեցւոյ Սուրբ եւ անմահ պատարագը, ինչպէս նաեւ փունջ մը հիասքանչ շարականները: Երախտապարտ ենք:

Ձեր 90րդ տարեդարձին ուրախ առիթով, «Սիփան-Կոմիտաս» երգչախումբի հաւատարիմ անդամները սրտանց՝ կատարեալ առողջութիւն կը մաղթեն ձեզի եւ ձեր ազնիւ տիկնոջ՝ Աննիկին:

Ապրիք ուրախ ու երջանիկ, շրջապատուած՝ հարազատներով:

Ձեր վարձքը կատա՛ր, յարգելի, սիրելի մայէսթրօ: «Սիփան-Կոմիտաս» երգչախումբէն՝ ԱՐՓԻՆԷ ՏԱՏԵԱՆ 8 Հոկտեմբեր 2016

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]