Խաչատուր Տէր Մանուէլեան

Jump to navigation Jump to search
Picto infobox med.png
Խաչատուր Տէր Մանուէլեան
Ծնած է 1875
Ծննդավայր Խար­բեր­դի նա­հան­գ, Խար­բերդ-Մե­զի­րէ քա­ղա­ք
Վախճանած է 1915, Յու­լի­սի վեր­ջը
Վախճանի վայր Մելիտինէ­
Քաղաքացիութիուն ԱՄՆ
Ազգութիուն Հայ
Մասնագիտութիուն բժիշկ

Կատեգորիա:Անձինք Կատեգորիա:Բժիշկներ այբբենական կարգով

Խաչատուր Տէր Մանուէլեան, ազգանունը եղած է Նահիկեան (?), գրուած է նաեւ Էմանուէլեան։ Ծնած է մօտ 1875 թուականին, Խար­բեր­դի նա­հան­գի, Խարբերդի գաւառի՝ Խարբերդ-Մեզիրէ քաղաքին մէջ։ Մանկական տարիներէն զրկուած է հօրմէն եւ մեծացած՝ մօր խնամքի տակ։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Նախնական կրթութիւնն ստացած է Մեզիրէի ազգային կեդրոնական վարժարանէն ներս։ Ուսանած է ամերիկացի միսիոներներու՝ Խարբերդի Եփրատ գոլէճին մէջ։ Նոյն գոլէճի ուսուցիչները երաշխաւորած են զինք՝ համալսարանական կրթութիւն ստանալու համար։ 1903 թուականի Մայիս 23-ին աւարտած է ԱՄՆ–ի Փենսիլվանիոյ համալսարանի (Ֆիլատելֆիոյ) բժշկական բաժինը։ Որոշ ժամանակ հիւանդանոցներուն մէջ մասնագիտացած է վիրաբուժութեան գիծով, այնուհետեւ Նիւ Եոր­քի մէջ սեփական բուժարան բացած է։ Տեղի տալով մօր խնդրանքներուն՝ վերադարձած է հայրենի Մեզիրէ, ուր բացած է սեփական բուժարան եւ շուտով սիրուած վիրաբոյժի համբաւ վաստակած է։ Բժիշկ Էթքինսնի խնդրանքով, շաբաթը երկու օր այցելու բժիշկ աշխատած է՝ 1909 թուականին բացուած, «Էնի Թրէյ­սի Ռիգզ» ամերիկեան հիւանդանոցին մէջ։ Յաճախ հրաւիրուած է Եփրատ գոլէճ՝ առողջապահական դասախօսութիւններ կատարելու։ 1913 թուականին ամուսնացած է Մեզիրէի անուանի ընտանիքներէն մէկուն՝ Ճեֆերեան Յովակիմի եւ Հռիփսիմէի դստեր՝ Մարի-Վենիւսի հետ։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսվելուն պէս, ուղարկուած է Քըզըլքիլիսէ, Մանազկերտ, Փերի, Կիւմիւշ-Մատեն եւ այլ քաղաքներ՝ բժիշկ ծառայելու համար։ Ութ ամիս ծառայելէ ետք արձակուրդ առնելով վերադարձած է Մեզիրէ եւ նահանգապետի առաջին գրագիրի կնոջ կեանքը փրկած է։ Այդ դէպքէն ետք բժիշկ նշանակուած է Կարմիր մահիկի հիւանդանոցէն ներս, ուր եռանդով զբաղած է վիրաւոր եւ հիւանդ հայ բանտարկեալներու բուժմամբ, ոմանց ալ հիւանդանոցէն ծածուկ ազատած եւ ուղարկած է Տեր­սիմ։

ԱՄՆ-ի քաղաքացիութիւն ունեցած է եւ եղած է ԱՄՆ-ի հիւպատոս Տէյվիտի ընտանեկան բժիշկը։ 1915 թուականի Յուլիսին հիւանդանոցէն տուն վերադառնալու ժամանակ ձերբակալուած է, բանտարկուած ու Մածիտինէ աքսորուած է։ Սպանուած է 1915 թուականի Յուլիսի վերջը, Մելիտինէի կամ Խարբերդի մէջ՝ մօտ 40 տարեկան հասակին։ Կինը՝ Մարի-Վենիւսը, նախազգալով վտանգը, թոյն խմելով փորձած է ինքնասպան ըլլալ, սակայն զինք փրկած է պատահաբար այցելած հարեւանուհին։ 1929 թուականի Դեկտեմբեր 29-ին, ԱՄՆ քաղաքացի Մարի-Վենիւսն ու անոր դուստր Թովինան, այդ երկիրը տեղափոխուած են։

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
  • Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատ գամները),Պոսթըն, 1957։
  • Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
  • Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհեր (1915-1923 թթ․), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երեւան։