Թովմա Մեծոփեցի

Jump to navigation Jump to search

Թովմա Մեծոփեցի (1378, Աղի՝ գիւղ (Արճէշի մօտ) – 15 Մայիս, 1446, Ակոռի (Մասեացոտն գաւառ), թաղուած է Մեծոփավանքին մէջ), պատմիչ, մանկավարժ, եկեղեցական, մշակութային եւ հասարակական գործիչ։

Ուսանած է Մեծոփավանքին մէջ՝ Յովհաննէս Մեծոփեցի քով (1386-1393 թթ.), այնուհետեւ՝ Խառաբաստավանքի վարդապետարանէն ներս՝ աշակերտելով Սարգիս Ապրակունեցիի, ապա՝ Վարդան Հոգոցվանեցի րաբունապետներուն։ 1406-էն ուսանած է Տաթեւի համալսարանէն ներս՝ Գրիգոր Տաթեւացիի քով։ 1410-ին Թովմա Մեծոփեցին ստանձնած է Մեծոփավանքի վանահայրութիւնն ու վարդապետարանի րաբունապետութիւնը՝ պաշտօնավարելով աւելի քան 30 տարի։

Թովմա Մեծոփեցիին գործունէութեան ընթացքին Մեծոփայ դպրոց հրաուիրուած են յայտմի մասնագէտներ, ստեղծվել են դասագրքեր, կատարուածլ տարբեր երկերու մեկնութիւններ։ Դպրոցի մատենադարանէն ներս ընդօրինակած, ծաղկած ու կազմած են հայկական բազմաթիւ ձեռագիր մատեաններ։ Մեծոփը դարձած է գրչութեան կարեւոր կեդրոն, ուր Թովմա Մեծոփեցին ուսուցանած է գրչութեան արուեստ, պատրաստած գրագիրներ, գրիչներ, գրչութեան արուեստի ուսուցիչներ։ Թովմա Մեծոփեցին շարք մը պատմական աշխատութիւններու հեղինակ է։ Ամենայայտնին «Պատմութիւն ԼանկԹամուրայ եւ յաջորդաց իւրոց» (1860, քննական բնագիրը աշխատասիրութեամբ Լ. Խաչիկեանի, 1999) երկն է[1], որ կ՛ընդգրկէ 1386–1440-ի իրադարձութիւնները։ Այն XV դ. պատմական հազուագիւտ երկերէն է, կարեւոր աղբիւր Լենկթեմուրի, ինչպէս նաեւ Գարագոյունլու եւ ագգոյունլու քոչւոր ցեղերու մղած պատերազմներու շրջանի Հայաստանի ու Միջին Արեւելքի պատմութեան ուսումնասիրման համար։ Մեծոփեցիի պատմական երկերէն է նաեւ «Յիշատակարանը» (1892), որ կը վերաբերի Հայոց կաթողիկոսական աթոռը Կիլիկիոյ մայրաքաղաք Սիսէն Վաղարշապատ տեղափոխելուն։ Մեծոփեցին նաեւ սրբագրած, խմբագրած ու մշակած է կրօնա-դաւանաբանական, ծիսական, երաժշտական, գեղարուեստական եւ մեկնողական բազմաթիւ երկեր։

Աշխատութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կաղապար:Միջնադարյան հայ պատմագիրներ և ժամանակագիրներ