Բորակածնային Յօդատապ

Բորակածնային յօդատապ՝ բորակածնային թթուի խտացումը յօդի ձուսապատեանին մէջ

Բորակածնային Յօդատապը կամ Gout-ը յօդաբորբի ընտանիքին մաս կը կազմէ, որ կը յառաջանայ բորակածնային թթուի-միզաթթուի (uric acid) յօդին մէջ դիտաւորումով: Այս մէկը նախ կը սկսի մէկ յօդի մէջ եւ ապա ժամանակի ընթացքին կրնայ հասնիլ նաեւ այլ յօդերու: Բորակածնային յօդատապը ընդհանրապէս կը յայտնուի մարմնի պզտիկ յօդերու մէջ եւ յատկապէս՝ ոտքին բթամատին մէջ:

Բորակածնային յօդատապը 50 տարեկանէն առաջ աւելի յաճախ կը յայտնուի տղամարդոց մօտ, իսկ 50 տարեկանէն ետք՝ կիներու մօտ:

Պատմութիւն

Անթոնի վան Լեւէնհուքը (Antonie van Leeuwenhoek) 1679-ին առաջին անգամ նկարագրած է միզաթթուի բիւրեղներու մանրակրկիտ արտաքին տեսքը։

«Gout» (յօդատապ) անգլերէն եզրը առաջին անգամ կը հանդիպի Ռանտոլֆուս Պոքինկցիի (Randolphus of Bocking) գործերուն մէջ, մօտաւորապէս Ք.ե. 1200 թուականին: Անիկա յառաջացած է լատիներէն gutta բառէն, որ կը նշանակէ «կաթիլ» (հեղուկի): Ըստ Օքսֆորտի անգլերէն բառարանին՝ այս անուանումը կը բխի «հիւմորիզմի» (humorism) տեսութենէն եւ այն գաղափարէն, թէ ախտածին նիւթը արիւնէն «կաթիլ առ կաթիլ» կը հաւաքուի յօդերուն մէջ եւ անոնց շուրջը:

յօդատապը յայտնի է հին ժամանակներէն ի վեր: Պատմականօրէն, սրամիտները զայն անուանած են «հիւանդութիւններու թագաւորը եւ թագաւորներու հիւանդութիւնը» կամ «հարուստ մարդու հիւանդութիւն»: Էպերսի պապիրուսը եւ Էտուին Սմիթի պապիրուսը (Ք.ա. մօտ 1550 թ.) երկուքն ալ կը յիշատակեն ոտքի մեծ մատի յօդի բորբոքման մասին՝ որպէս յօդաբորբի առանձին տեսակ: Այս հին ձեռագիրները կը մէջբերեն եգիպտական (այժմ կորսուած) բնագիրներ, որոնք ըստ պնդումներու գրուած են 1000 տարի առաջ եւ կը վերագրուին Իմհոթեփին (Imhotep):

Յոյն բժիշկ Հիպոկրատը, Ք.ա. մօտ 400-ին, իր «Աֆորիզմներ»-ուն մէջ անդրադարձած է այս հիւանդութեան՝ նշելով, որ անիկա չի պատահիր ներքինիներուն (eunuchs) եւ դաշտանադադարի (menopause) չհասած կիներուն մօտ: Աւլուս Կորնելիուս Ցելսուսը (Ք.ե. 30 թ.) նկարագրած է կապը ոգելից ըմպելիքներու հետ, կիներու մօտ աւելի ուշ տարիքին յայտնուիլը եւ անոր հետ կապուած երիկամային խնդիրները.

«Դարձեալ, թանձր մէզը, որուն նստուածքը ճերմակ է, ցոյց կու տայ, թէ ցաւն ու հիւանդութիւնը պիտի զգացուին յօդերու կամ ներքին օրգաններու շրջանին մէջ... Ձեռքերու եւ ոտքերու յօդային խնդիրները շատ յաճախակի են ու մնայուն, ինչպէս կը պատահի podagra (ոտքի յօդատապ) եւ cheiragra (ձեռքի յօդատապ) պարագաներուն: Ասոնք հազուադէպ կը հարուածեն ներքինիներուն կամ տղաներուն՝ նախքան կնոջ հետ յարաբերութիւն ունենալը, կամ կիներուն՝ բացի անոնցմէ, որոնց դաշտանը դադրած է... ոմանք ցմահ ապահովութիւն ձեռք ձգած են՝ հրաժարելով գինիէն, մեռրաջուրէն (mead) եւ սեռային յարաբերութենէն:»

Անգլիացի բժիշկ Պենճամին Ուելսը 1669-ին հեղինակած է յօդատապի վերաբերեալ առաջին բժշկական գիրքը՝ «A Treatise of the Gout, or Joint Evil»: 1683-ին, անգլիացի բժիշկ Թոմաս Սիտենհամը նկարագրած է նոպաներու յայտնուիլը կանուխ առաւօտեան ժամերուն եւ անոր նախասիրութիւնը տարեց տղամարդոց հանդէպ.

«Յօդատապով տառապողները ընդհանրապէս կա՛մ տարեց մարդիկ են, կա՛մ անոնք, որոնք երիտասարդութեան տարիներուն այնքան մաշեցուցած են իրենց մարմինը, որ յառաջացուցած են վաղաժամ ծերութիւն... Զոհը կը պառկի անկողին եւ կը քնանայ առողջ վիճակի մէջ: Առաւօտեան ժամը երկուքի մօտ ան կ’արթննայ ոտքի մեծ մատի սաստիկ ցաւէն. աւելի հազուադէպ՝ կրունկի, սրունքի թաթի կամ ոտնաթաթի վերնամասի ցաւէն: Ցաւը նման է յօդախախտման, սակայն այդ մասերը կը զգացուին այնպէս, որպէս թէ վրան պաղ ջուր թափուած ըլլայ: Այնուհետեւ կը հետեւին դողն ու սարսուռը եւ թեթեւ տենդը... Գիշերը կ’անցնի տանջանքի, անքնութեան եւ ախտահարուած մասը անդադար շարժելու ու դիրքը փոխելու փորձերով. մարմնի տատանումները նոյնքան անդադար են, որքան տանջուած յօդի ցաւը:»

18-րդ դարուն, Թոմաս Մարիաթը տարբերակեց յօդատապի տարբեր դրսեւորումները.

• Եթէ կը հարուածէ ծունկերը՝ Gonagra
• Եթէ ձեռքերը՝ Chiragra
• Եթէ արմուկը՝ Onagra
• Եթէ ուսը՝ Omagra
• Եթէ մէջքը կամ գօտկատեղը՝ Lumbago

1848-ին, անգլիացի բժիշկ Ալֆրետ Պարինկ Կարոտը պարզեց, որ յօդատապի պատճառը արեան մէջ միզաթթուի աւելցուկն է:

Ախտապատճառներ

Հիմնական ախտապատճառներ

Բորակածնային յօդատապի հիմնական պատճառը բորոկածնային թթուի բարձրացումն է արեան մէջ եւ այս մէկը տեղի կ'ունենայ երկու հիմնական պատճառներու հետեւանքով.

• Բորակածնային թթուի առատ արտադրութիւն մարմինին կողմէ.
• Բորակածնային թթուի նուազ արտաթորում երիկամներու կողմէ եւ հետեւաբար անոր կուտակումը արեան մէջ: Այս կը պատահի երիկամներու անբնական աշխատանքով.

Երկրորդական ախտապատճառներ

Գոյութիւն ունի երկրորդական պատճառներ եւս, որոնք կը բարդացնեն բորակածնային յօդատապի իրավիճակը, եւ առ այդ, պատճառ կը դառնան անոր զարգացման: Այս ախտապատճառներէն են.

• Չափազանց ալքոլի գործածութիւն
• Շաքարախտ
• Երիկամային Հիւանդութիւններ
• Գիրութիւն
• Սակաւարիւնութիւն
• Արեան որոշ խլիրդներ
• Սպիտակարիւնութիւն
• Ջրանուազում
• Արեան ճնշումի բարձրացում
• Միզամուղներ-միզամղիչներ

Ախտաբանական Փոփոխութիւններ

Բորակածնային յօդատապ տեղի կ'ունենայ, երբ արեան բորակածնային թթուի թիւը կը բարձրանայ: Այս պարագային բորակածնային թթուն կը խտանայ յօդերուն ձուսապատեանին մէջ եւ կը վերածուի բիւրեղներու (crystal): Երբ այս բիւրեղները երկար ժամանակ կը մնան յօդերուն մէջ, անոնք կը յառաջացնեն բորակածնային յօդակապ:

Ախտանշաններ

Ընդհանուր Ախտանշաններ

Բորակածնային յօդատապի ընդհանուր ախտանշաններն են հետեւեալները.

Յօդի ուռեցք

• Յօդի ցաւ
• Ուռեցք
• Շարժումի նուազում եւ անշարժութիւն

Սուր յօդաբորբի ախտանշաններ

Բորակածնային յօդատապը նախ կը սկսի սուր յօդաբորբով, որուն ախտանշաններն են հետեւեալները.

• Ընդհատական յօդացաւ, որ աւելի յաճախակիօրէն կը պատահի գիշերուան ժամերուն: Այս ցաւը կը նկարագրուի որպէս տրոփիչ եւ ճզմիչ:
• Յօդի կարմրութիւն եւ տաքութիւն
• Մարմնական մեղմ ջերմութիւն

Այս ախտանշանները կը տեւեն քանի մը օր եւ ապա կը մեղմանան եւ կը զօրանան, եւ ի վերջոյ կը դառնան մնայուն հիւանդութիւն:

Ողկուռոյցի յայտնաբերում

Մնայուն ախտանշաններ

Բորակածնային յօդատապի մնայուն ախտանշաններն են հետեւեալները.

• Մնայուն յօդացաւ
• Յօդերու վնասում եւ շարժումի նուազում
• Յօդերու ամբողջական անշարժութիւն
• Ողկուռուցներու (tophus) յայտնաբերում յօդերուն շուրջ

Մնայուն բորակածնային յօդատապի պարագային, ժամանակի ընթացքին երբ երիկամներուն մէջ կը բազմանան բորակածնային թթուները՝ ի յայտ կու գան բորակածնային քարեր, որոնք կրնան խցել միզափողը (ureter) եւ միզուկը (urethra):

Ախտաճանաչում

Բորակածնային յօդատապի ախտաճանաչումը կարելի է կատարել տարբեր միջոցներով, որոնցմէ են հետեւեալները.

• Արեան քննութիւն, բորակածնային թթուի բարձրացումով
• Յօդերու յատուկ նկարումներ, որոնք յօդաբորբի ախտաբանական իրավիճակը կը յայտնաբերեն
• Ձուսպապատեանային հեղուկի քննութիւն, ուր կը յայտնաբերուին բորակածնային թթուի բիւրեղները
• Մէզի քննութիւն, որուն միջոցով կարելի է գիտնալ բորակածնային թթուի արտաթորման նուազումը

Դարմանում

• Պարզ եւ բարդ ցաւաբետ դեղեր օգտագործել, ինչպէս նաեւ Cortisone, Colchicine, բորակածնային թթուի արտադրութիւնը նուազեցնող եւ բորակածնային թթուի երիկամներէն արտաթորումը զարգացնող դեղեր.
• Ալքոլ խմելէ հրաժարիլ.

• Առողջ յատուկ սննդականոնի հետեւիլ, որ կ'ըդգրկէ՝ քիչ միս, առատ ածխաջրատներ եւ առատ ջուր: Հեռու մնալ երիկամ, ուղեղ, լեարդ, ծաղկակաղամբ եւ սունկ ուտելէ.
  

Արգելք Հանդիսանալ

Բորակածնային յօդատապի զարգացման կարելի է արգելք հանդիսանալ, ուշադիր ըլլալով հետեւեալ կէտերուն.

• Նիհարնալ՝ գէրերու պարագային
• Առատ ջուր խմել
• Վերոյիշեալ յատուկ սննդականոնին հետեւիլ եւ մասնաւորապէս purine պարունակող ուտելիքներէ հեռու մնալ
• Բորոկածնային թթուի արտադրութիւնը նուազեցնող եւ երիկամային արտաթորումը զարգացնող դեղեր խմել
• Ալքոլ խմելէ հրաժարիլ

Աղբիւրներ

• «Բժիշկին Դ. Խօսքը», Բժիշկ Կարպիս Հապոյեան, Հրտրկ. Կաթողիկոսութեան Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս-Լիբանան, 25 Ապրիլ 2014, էջ 52-54: