Արտօ Չաքմաքճեան
Արտօ Չաքմաքճեան Արթօ Չաքմաքչեան | |
---|---|
![]() | |
Ծնած է | 26 Յունիս 1933 |
Ծննդավայր | Գահիրէ, Եգիպտոս |
Մահացած է | 1 Հոկտեմբեր 2019 (86 տարեկանին) |
Քաղաքացիութիւն |
![]() ![]() |
Մայրենի լեզու | Եգիպտական արաբերէն |
Կրթութիւն |
Փանոս Թէրլեմէզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարան Երեւանի Պետական Գեղարուեստաթատերական հիմնարկ |
Ստեղծագործութիւն(ներ) | Կոմիտասի Յուշարձան |
Մասնագիտութիւն | քանդակագործ, գեղանկարիչ, ուսուցիչ |
Աշխատավայր | Քէպէքի Համալսարան |
Պարգեւներ եւ մրցանակներ | Մովսէս Խորենացիի շքանշան Հայաստանի Հանրապետութեան Պատուոյ շքանշան Քանատայի Գեղարուեստի թագաւորական ակադեմիոյ անդամ |
Անդամութիւն | Քանատայի Գեղարուեստի թագաւորական ակադեմիա |
Արտօ Չաքմաքճեան Ուիքիդարանին մէջ | |
Arto Tchakmaktchian Ուիքիպահեստին մէջ |
Արտօ Սուրէնի Չաքմաքչեան (իսկական անունը՝ Յարութիւն, 26 Յունիս 1933, Գահիրէ, Եգիպտոս - 1 Հոկտեմբեր 2019), հայ քանդակագործ, նկարիչ։ Գանատայի գեղարուեստի թագաւորական ակադեմիոյ անդամ (1991)։
Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
Ծնած է 1933-ին Գահիրէ (Եգիպտոս), քանդակագործութեամբ սկսած է զբաղիլ տասներկու տարեկան հասակին։ 1948-ին ընտանիքով հայրենադարձած է Խորհրդային Հայաստան, 1952-ին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստի ուսումնարանը, 1959-ին՝ Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկի քանդակագործութեան բաժինին մէջ։ 1964-ին, Մոսկուայի Խաղաղութեան Կոմիտէի մրցանակաբաշխութեան առաջին մրցանակի արժանացած է՝ «Հիրոշիմա» քանդակին համար։ 1975-ին Հայաստանէն մեկնած է Գանատա՝ ընտանեօք հաստատուելով Մոնթրէալի մէջ, ուր կ'ապրի մինչեւ իր մահը։ 1978-էն սկսեալ քանդակագործութիւն եւ գեղանկարչութիւն կը դասաւանդէ Քէպէքի համալսարանին մէջ։
Արտօ Չաքմաքճեանի ստեղծագործութիւնները տեղադրուած են Մոնթրէալի, ինչպէս նաեւ աշխարհի շարք մը այլ քաղաքներու հասարակական վայրերուն մէջ։ Գործերէն կը պահուին Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ, ԺԱԹ-ի մէջ, արտասահմանեան թանգարաններուն ու մասնաւոր հաւաքածոներու մէջ[1][2]
Ստեղծագործական Գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
1960-ններուն, Արտօ Չաքմաքճեան առաջիններէն էր, որ դիմած է քանդակաձեւերու արդիականացման եւ արտայայտական կերպաւորման (Մօր, Կոստան Զարեանի (երկուքն ալ՝ պրոնզ), Առնօ Պապաջանեանի (երանգաւորուած Կիպս, երեքն ալ՝ 1965, ԺԱԹ), Կոմիտասի (1969, պրոնզ, ՀԱՊ) դիմաքանդակները, «Ազատութիւն» (1973, հրակաւ) յօրինուածքը)։
Զարդարիչ-կիրառական քանդակներէն են՝ «Սասունցի Դաւիթ», «Բերքահաւաք» (երկուքն ալ՝ 1959, ջնարակ), որոնք աչքի զարկած են ազգային քանդակաձեւերու իւրօրինակ մեկնաբանութեամբ։
1970-ններէն Արտօ Չաքմաքճեանի արուեստին մէջ ի յայտ եկած են վերացական ձեւերով ընդհանրացուած խորհրդանշական գործեր («Երկու ծաւալ», «Նստած մարմին», «Ծաւալ № 1», երեքն ալ՝ 1975, գաճաքար, «Ուղերձ», «Անառակ որդին», երկուքն ալ՝ 1990, պրոնզ) եւ գծանկարչական շարքեր («Սեւը եւ ճերմակը», 1976, եւ այլն)։
Ան համբաւի արժանացած է «Կոմիտաս» (1983, պրոնզ, Տիթրոյտ) եւ «Ապրիլեան յուշակոթող» (1984, պրոնզ, Թորոնթօ) յուշարձաններով։
1960-էն մասնակցած է հանրապետական, միութենական, միջազգային ցուցահանդէսներու։ 2010-ին Փարիզի մէջ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն կազմակերպած է Արթօ Չաքմաքչեանի քանդակներու ցուցահանդէսը[3]։
Մահացած է 1 Հոկտեմբեր 2019 )
Մրցանակներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
- 2005 Մովսէս Խորենացիի մետալ
- 2005 ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան ոսկէ մետալ
- 2009 Լոս Անճելեսի Քալիֆորնիայի համալսարանի «Նարեկացի» մետալ
- 2014 «Արշիլ Կորքի» մետալ[4]
- 2015 Պատվո շքանշան[5]
Պատկերասրահ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
-
Հայկական սփինքս (Արուս)
Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
- Croix et Fictions, Sculpture et dessin de 1992 à 2012 (Printed in Canada by Melan Inc. 2012)
- Masques ou L'Apothéose du néant, Éditions Anteaus Inc. (Printed in Canada by Melan Inc. The album is published in the occasion of the artist's exhibition at the UNESCO headquarters in Paris from 28 January to11 February, 2010)
- Դիմանկարներ, Սարգիս Խաչենց, Երեւան, 2006:
- Sculptures and drawings. Cart Blanche, Canada, 2003.
- Retrospective, Cart Blanche, Canada, 2003.
- The Decorative Art in the Medieval Armenia, Aurora Publishing House, Leningrad, 1971.
Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
- ↑ Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր Երկրորդ, Երեւան, 2007
- ↑ Արտո Չաքմաքչյան. Իմ անիվը Հայաստանում չպտտվեց
- ↑ Քայլող մարդը
- ↑ ՀՀ սփյուռքի նախարարը պարգևատրեց կանադահայ քանդակագործ Արտո Չաքմաքչյանին
- ↑ Հ. Ս. ՉԱՔՄԱՔՉՅԱՆԻՆ ՊԱՏՎՈ ՇՔԱՆՇԱՆՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ[permanent dead link]
Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
- All articles with dead external links
- Յօդուածներ որոնց մէջ փճացած յղումներ կան from October 2023
- Articles with invalid date parameter in template
- Articles with permanently dead external links
- 26 Յունիսի ծնունդներ
- 1933 ծնունդներ
- Գահիրէ ծնածներ
- 1 Հոկտեմբերի մահեր
- 2019 մահեր
- Անձինք այբբենական կարգով
- Քանդակագործներ այբբենական կարգով
- Սփիւռքահայ նկարիչներ
- Սփիւռքահայ քանդակագործներ
- Պատուոյ շքանշանի ասպետներ
- 26 Յունիսի ծնածներ