Ազատութեան արձան

Jump to navigation Jump to search
Statue of Liberty 7.jpg

Ազատութեան արձան (անգլերէն՝ Statue of Liberty, լրիւ անունն է՝ Ազատութիւնը, որ աշխարհը կը լուսաւորէ անգլերէն՝ Liberty Enlightening the World, ֆր.՝ La Liberté éclairant le monde), ԱՄՆ-ուն մէջ եւ աշխարհի քանդակագործութեան ամենայայտնի կոթողներէն է կը համարուի ազատութեան եւ ժողովրդավարութեան խորհրդանիշ: Արձանը Նիւ Եորքի Մենհեթըն թաղամասէն 3 քմ. դէպի հարաւ-արեւմուտք գտնուող Լիպըրթի Այլընտ կղզիին վրայ տեղակայուած է։

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արձանին հեղինակն է Ֆրետերիք Օկիւսթ Պարթոլտի (ֆր.՝ Frédéric Auguste Bartholdi): Անիկա 28 Հոկտեմբեր 1886-ին Միացեալ նահանգները Ֆրանսայի ժողովուրդէն նուէր ստացած է։ Կը ներկայացնէ պատմուճանով կին մը, որ կը խորհրդանշէ հռոմէական դիցարանի ազատութեան աստուածուհի Լիպերտասը։ Կինը իր աջ ձեռքով վեր պարզած է ջահը, իսկ ձախով սալիկ մը բռնած է, որուն երեսին ԱՄՆ-ի անկախութեան հռչակագիրի ընդունման ամսաթիւը փորագրուած է՝ 4 Յուլիս 1776։ Ոտքերուն քով փշրուած շղթայ մը ինկած է։

Քանդակագործ Պարթոլտի ֆրանսացի իրաւագիտութեան փրոֆեսոր Էտուար Ռընէ տը Լապուլայէէն (ֆր.՝ Édouard René de Laboulaye) ոգեշնչուած է։ Վերջինս, 1865-ին կարծիք մը յայտնած է, թէ լաւ կ'ըլլար ամերիկեան անկախութեան նուիրուած յուշարձան մը ստեղծել իբրեւ Ֆրանսայի եւ Ամերիկայի ժողովուրդներու համատեղ նախագիծ։ Ֆրանսա ստեղծուած ծանր քաղաքական իրավիճակին պատճառով արձանին ստեղծման աշխատանքները չեն սկսած մինչեւ 1870-ականները։ 1875-ին Լապուլայէն կ'առաջարկէ, որ Ֆրանսական պետութիւնը նիւթապէս նպաստէ արձանին ստեղծման աշխատանքներուն, իսկ ամերիկացիները տրամադրեն տեղ մը՝ արձանը տեղադրելու համար, ինչպէս նաեւ կառուցեն պատուանդանը։

Նկարագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աստուածուհին մէկ ոտքով կանգնած է փշրուած շղթաներու վրայ, աջ ձեռքին վեր պարզած ջահ մը, ձախին՝ լատիներէն JULY IV MDCCLXXVI գրութեամբ սալիկ մը, որ ԱՄՆ անկախութեան հռչակագիրը ստորագրելու տարեթիւը կը նշանակէ (4 Յուլիս, 1776)։

Սովորաբար լաստանաւով ժամանող այցելուները կ'ելլէն 356 աստիճան, մինչեւ արձանին պսակը կամ 192 աստիճան՝ մինչեւ պատուանդանին բարձրակէտը։ Պսակին 25 պատուհաններ տեղակայուած են, որոնք կը խորհրդանշեն աշխարհը լուսաւորող երկրին թանկագին քարերն ու երկնային շողերը։ Եօթ շողերը կը խորհրդանշեն եօթ ծովերն ու եօթ ցամաքամասերը ըստ ժամանակի արեւմտեան աշխարհագրութեան աւանդոյթին։

Արձանին պողպատեայ կմախքին կշիռքն է 125 թոն, 2.57 մ.մ. հաստութեամբ: Պղնձեայ թիթեղներուն ընդհանուր ծանրութիւնն է 31 թոն։ Պատուանդանին հիմքէն մինչեւ ջահին ծայրը հեռաւորութիւնը 93 մեթր է, բուն արձանին բարձրութիւնը՝ 46 մեթր։

Արձանին պսակի եւ ջահի վրայի հարթակներէն կը բացուի Նիւ Եորքի ծովային համայնապատկերը։ Պատուանդանէն ներս արձանին պատմութեան ցուցահանդէս-թանգարանը զետեղուած է։

Արձանին Ստեղծումը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Էտուար Մորանի Աշխարհը լուսաւորող Ազատութեան արձանի բացումը (1886)։

Յուշակոթողը Ֆրանսայի նուէրն է ամերիկեան յեղափոխութեան հարիւրամեակին։

Կոթողին հեղինակն է ֆրանսացի քանդակագործ Ֆրետերիք Օկիւսթ Պարթոլտի, ըստ աւանդութեան իբրեւ բնորդուհի ծառայած է կարի մեքենաներ արտադրող Այզեք Զինկերի այրին՝ ֆրանսուհի Իզապելլա Պոյերը։ Արձանին համար յենարան ծառայող երկաթեայ կմախքը պատրաստելու համար Ֆրետերիք Պարթոլտ Կիւսթաւ Էյֆելին դիմած է[1][2], որ հետագային պիտի դառնար աշխարհին յայտնի Էյֆելեան աշտարակին հեղինակը։

Արձանին պատրաստումը աւարտած է 1884-ին։ 1885-ին անոր 350 մասերը 214 արկղերով ֆրանսական Իզերէ ֆրեկաթով Նիւ Եորք հասցուցած են:

5 Օգոստոս 1885-ին կը դրուի Ռիչըրտ Մորիս Հանթի նախագծած պատուանդանին առաջին քարը։ Շինարարութիւնը 22 Ապրիլ 1886-ին կ'աւարտի։

28 Հոկտեմբեր 1886-ին (ամերիկեան յեղափոխութեան հարիւրամեայ տարեդարձէն տասը տարի ուշ) տեղի կ'ունենայ յուշակոթողին հանդիսաւոր բացումը՝ նախագահ Կրովըր Քլիվլընտի մասնակցութեամբ։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. «La tour a vu le jour à Levallois»։ Le Parisien (ֆրանսերեն)։ April 30, 2004։ արտագրուած է՝ December 8, 2012 
  2. «STRUCTUREmag – Structural Engineering Magazine, Tradeshow: Joachim Gotsche Giaver»։ archive.org։ November 27, 2012։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ November 27, 2012-ին