Ազատութեան արձան

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search

Կաղապար:Այլ արւմտ.

Statue of Liberty 7.jpg

Ազատութեան արձան (անգլերէն՝ Statue of Liberty, լրիւ անունն է՝ Ազատութիւնը, որ աշխարհը կը լուսաւորէ անգլերէն՝ Liberty Enlightening the World, Կաղապար:Լեզու fr), ԱՄՆ-ուն մէջ եւ աշխարհի քանդակագործութեան ամենայայտնի կոթողներէն է կը համարուի ազատութեան եւ ժողովրդավարութեան խորհրդանիշ: Արձանը Նիւ Եորքի Մանհաթըն թաղամասէն 3 քմ դէպի հարաւ-արեւմուտք գտնուող Լիպըրթի Այլընտ կղզին տեղակայուած է։

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արձանի հեղինակն է Ֆրետերիք Աւկիւսթ Պարթոլտին (Կաղապար:Լեզու fr): Անիկա 1886 թուականի Հոկտեմբերի 28-ին Միացեալ նահանգները Ֆրանսայի ժողովուրդէն նուեր ստացեր են։ Իրմէ կը ներկայացնէ պատմուճանով կին մը, որ կը խորհրդանշէ հռովմէական դիցարանի ազատութեան աստուածուհի Լիբերտասը։ Կինն իր աջ ձեռքով վեր պարզած է ջահը, իսկ ձախով սալիկ մը բռնած է, որուն երեսին ԱՄՆ-ու անկախութեան հռչակագիրի ընդունման ամսաթիւը փորագրված է՝ 1776 թուականի Յուլիս 4։ Ոտներուն քով իյնած կայ փշրուած շղթայ մը։
Քանդակագործ Պարթոլտին ֆրանսացի իրաւագիտութեան փրոֆեսոր Էտուար Ռընէօ տէօ Լապուլայէէն (Կաղապար:Լեզու fr) ոգեշնչուած էր։ Վերջինս, 1865 թուականին կարծիք մը յայտնած է, որ լաւ պիտի ըլլար ամերիկեան անկախութեանը նուիրված յուշարձան մը ստեղծել որպէս Ֆրանսայի եւ Ամերիկայի ժողովուրդներու համատեղ նախագիծ։ Ֆրանսա ստեղծուած ծանր քաղաքական իրավիճակի պատճառաւ արձանի ստեղծման աշխատանքները չեն սկսած մինչեւ 1870-ականները։ 1875 թուականին Լապուլաիէն առաջարկեցաւ, որ Ֆրանսայի կառավարութիւնը դրամաւորէ արձանի ստեղծման աշխատանքները, իսկ ամերիկացիները տրամադրէն տեղ մը՝ արձանը տեղադրելու համար, ինչպէս նաեւ կառուցէն պատուանդանը։ Պարթոլտին աւարտեցաւ արձանի՝ ջահով ձեռքի եւ գլխու հատուածներու ձուլումը՝ այն ատենը, երբ արձանի տեսքը լիովին չէր նախատեսած, եւ այդ հատուածները սկսան ցուցադրուել հանրութեան եւ միջազգային ցուցահանդէսներու շրջանակներուն։

Նկարագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աստուածուհին մի ոտքով կանգնած է փշրուած շղթաներու վրայ, աջ ձեռքին վեր պարզած ջահ է, ձախին՝ լատիներէն JULY IV MDCCLXXVI գրութեամբ տախտակ մը, որը ԱՄՆ անկախութեան հռչակագիրը ստորագրելու տարեթիւը կը նշանակէ (4 Յուլիս, 1776)։
Սովորաբար լաստանաւով ժամանող այցելուները կ'ելլէն 356 աստիճան մինչեւ արձանի պսակը կամ 192 աստիճան՝ մինչեւ պատուանդանին բարձրակէտը։ Պսակին 25 պատուհաններ տեղակայուած են, որոնք կը խորհրդանշեն աշխարհը լուսաւորող երկրի թանկագին քարերն ու երկնային շողերը։ Եաւթ շողերը կը խորհրդանշեն եաւթ ծովերն ու եաւթ մայրցամանքները ըստ ժամանակի արեւմտեան աշխարհագրութեան աւանդոյթի։
Արձանի պողպատեայ կմախքի կշիռն է 125 թոն, 2.57 մմ հաստութեան երեսպատման պղնձեայ թիթեղներու ընդհանուր քաշն է 31 թոն։ Պատուանդանի հիմքէն մինչեւ ջահի ծայրը հեռաւորութիւնը 93 մետր է, բուն արձանի բարձրութիւնը՝ 46 մետր։
Արձանի պսակի եւ ջահի վրայի հարթակներէն կը բացուէ Նիւ Եորքի ծովածոցու յամայնապատկերը։ Պատուանդանէն ներս արձանի պատմութեան ցուցահանդէս-թանգարանն է զետեղուած։

Արձանի Ստեղծում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Յուշակոթողը Ֆրանսայի նուերն է ամերիկեան յեղափոխութեան հարիւրամեակին։

Էտուար Մորանի Աշխարհը լուսաւորող Ազատութեան արձանի բացումը (1886) նկարը։

Կոթողի հեղինակն է ֆրանսացի քանդակագործ Ֆրետերիք Աւկիւստ Պարթոլտի, ըստ աւանդոյթի որպէս բնորդուհի ծառայած է կարի մեքենաներ արտադրող Այզեք Զինկերի այրին՝ ֆրանսուհի Իզապելլա Պոյերը։ Արձանի համար հենարան ծառայող երկաթեայ կմախքը պատրաստելու համար Ֆրետերիք Պարթոլտը Կիւսթաւ Էյֆելը դիմած է[1][2] , որ յետագային պիտի դառնար աշխարհին յայտնի Էյֆելեան աշտարակի հեղինակը։

Արձանի պատրաստումն աւարտած է 1884 թուականին։ 1885 թուական անոր 350 մասերը 214 արկղերոով ֆրանսական Իզերե ֆրեկաթով Նիւ Եորք հասցուցած են:

1885 թուականի Օգոստոս 5-ին դրուեցաւ Ռիչըրտ Մորիս Հանթի նախագծած պատուանդանի առաջին քարը։ Շինարարութիւնը 1886 թուականի Ապրիլ 22-ին աւարտուեցաւ։

1886 թուականի Հոկտեմբեր 28-ին (ամերիկեան յեղափոխութեան հարիւրամեայ տարեդարձէն տասը տարի ուշացած) տեղի ունեցաւ յուշակոթողի հանդիսաւոր բացումը՝ նախագահ Կրովըր Քլիվլընտի մասնակցութեամբ։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. «La tour a vu le jour à Levallois»։ Le Parisien (ֆրանսերեն)։ April 30, 2004։ Վերցված է December 8, 2012 
  2. «STRUCTUREmag – Structural Engineering Magazine, Tradeshow: Joachim Gotsche Giaver»։ archive.org։ November 27, 2012։ Արխիվացված օրիգինալից-ից November 27, 2012-ին