Ֆրետերիք Թէյլըր

Jump to navigation Jump to search
Ֆրետերիք Թէյլըր
անգլերէն՝ Frederick Winslow Taylor
Frederick Winslow Taylor crop.jpg
Ծնած է 20 Մարտ 1856(1856-03-20)[1][2][3]
Ծննդավայր Germantown, Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, Ամերիկայի Միացեալ ՆահանգներԿատեգորիա:Ֆիլատելֆիա ծնածներ
Վախճանած է 21 Մարտ 1915(1915-03-21)[1][2][3] (59 տարեկանում)
Վախճանի վայրը Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ[4]Կատեգորիա:Ֆիլատելֆիա մահացածներ
Քաղաքացիութիւն Flag of the United States (1912-1959).svg Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Ուսումնավայր Ֆիլիպսի ակադեմիան Էքսետերում
Տեխնոլոգիայի Սթիվենս ինստիտուտ
Մասնագիտութիւն գյուտարար, տնտեսագետ
Աշխատավայր Tuck School of Business
Bethlehem Steel
Midvale Steel
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Էլիոտ Կրեսոնի մեդալ Պատվավոր դոկտոր
Անդամութիւն Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն եւ Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա

Ֆրետերիք Ուինսլու Թէյլըր (անգլերէն՝ Frederick Winslow Taylor, 20 Մարտ 1856, Գերմանթաուն, Փենսիլվանիա - 21 Մարտ 1915, Ֆիլատելֆիա), ամերիկացի ճարտարագետ, աշխատանքի եւ մենեճմընթի գիտական կազմակերպման հիմնադիր։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ֆրետերիք Ուինսլու Թէյլըր ծնած է իրաւաբան ընտանիքի մէջ։ Կրթութիւնը ստացած է Գերմանիոյ, Ֆրանսայի, ապա՝ Նիւ Հէմփշըրի մէջ գտնուող Ֆ. Էքստերի ակադեմայայի մէջ։ 1876 թուականին աւարտած է Հարւըրտի իրաւաբանական քոլէճը, բայց տեսողական խնդիրներու պաճառաւ չէ կրցա շարունակել կրթութիւնը եւ աշխատանքի անցած է Ֆիլադելֆիայի հիդրոտեխնիկական սարքավորումներու գործարանի արտադրական արհեստանոցին մէջ։ 1878 թուականին՝ տնտեսական ճգնաժամի գագաթնակէտին հասնելու ժամանակ, աշխատանքի կ'անցնի Միդվելեան պողպատի գործարանին մէջ։

1882-1883 թուականներուն որպէս ղեկավար աշխատած է մեխանեկական արհեստանոցին մէջ։ Զուգահեռաբար ստացած է տեխնիկական կրթութիւն (ճարտարագէտ-մեխանիկի աստիճան, Սթիվենսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ, 18831884 թուականին Թէյլըր դարձած է ճարտարագետ, նոյն թուականին ալ ան առաջին անգամ ագտագորած է աշխատանքի արտադրողականութեան համար տրուող դիֆերենցիալ վճարման համակարգը։

1890-1893 թոականներուն Թէյլըր եղած է Ֆիլադելֆիաի մէջ գտնուող Արտադրողական ներդրումներու կազմակերպութեան գլխաւոր ղեկաւար, Մենի եւ Ուիսքոնսընի թղթի արտադրութեան հաստոցներու սեփականատեր, կազակերպած է կառաւարչական խորհրդութեան ոլորտում սեփական գործը՝ առաջինը կառաւարութեան մատմութեան մէջ։ 1906 թուականին Թէյլըր դարձած է ճարտարագետ-մեխանիկներու ամերիկեան ընկերութեան նախագահ, իսկ 1911 թուականին հիմնած է գիտական կառաւարաբանութեան աջակցոթեան ընկերութիւնը։

1895 թուականէն Թէյլըր կը սկսի իր հանրահայտ հետազոտութիւնները աշխատանքի գիտական կազմակերպման։ Կազմած է մօտաւորապէս իր հարիւր հայտնագործութիւններու արտոնագրերը։

Թէյլըր մահացած է 1915 թուականի մարտի 21-ին թոքերու փորփոքումէն Ֆիլադելֆիայի մէջ։

Հիմնական ներդրումը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ժամանակին ԱՄՆ-ի մէջ ենթարկուած է բազմաթիւ քննադատութիւններու։ «Համընդհանուր արհամարհանքի» քարոզարշաւը, որ բարձրացուած էր ժամանակ արհիմութենական ղեկաւարութեան կողմէն՝ ընդդեմ Թէյլըրի, կը համարուի ամենադաժաններէն մէկը Ամերիկայի պատմութեան մէջ։ Թէյլըրի համաձայն՝ իւրաքանչիւր որակաւորուած եւ չորակաւորուած աշխատանք կարող է վերլուծութեան ենթարկուիլ, համակարգուիլ եւ ուսուցման գործի ընթացքին փոխանցուիլ ցանկացաին։ Անոր գաղափարներու հետեւանքով առաջացաւ ժամանակաւոր մասնագիտական տեխնիկական ուսուցման համակարգը։ Այդ ժամանակուայ արհիմութիւններն ալ հիմնականին մէջ խաւային կրթութիւն ստացածներն էին, որոնք սրբօրէն կը մահպանէին իրենց «վարպետութեան գաղտնիքները», չէին համակարգէր իրենց գիտելիքները եւ տուեալ պահինն չունէին անոնց գրաւոր ապացոյցը։ Թէյլըրի գաղափարները այնքան կը շոշափէին անոնը հետաքրքութիւնները, որ արհիմիութենական առաջնորդները հասան Քոնկրէսի այն որոշման, որ արգիլուեցան «աշխատանքային գործընթացներու հետազոտութիւնները» զէնքի պետական գործարաններուն և նավերուն մէջ։ Ժողովրդավարական Ամերիկայի պատմութեան մեջ այսպիսի նախադեպներու առջեւ չափազանց հազվուադէպ էին։ Այս արգելքները կը գործուէին նոյնիսկ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմէն աւարտէն ետք։ Քաբիդալիսդները կը քննադատէին Թէյլըրին եւ անոր որ կը համառէր իրեն այն բանին համար, որ «կառաւարման գիտական մեթոդներու» ներդրումէն գոյացած եկամուտներու հսկայ բաժինը կը հասնի ոչ թէ աշխատողներուն, այլ կազմակերպութեան ղեկաւարներուն[5]։

Թէյլըր իր աշխատանքներուն մէջ կը գրէր.

Aquote1.png Կազմակերպութեան կառաւարման գլխավոր խնդիրը պիտի ազդէ առավելագոյն շահոյթի ստացումը արտադրողին համար՝ ավելացնելով տուեալ կազմակերպութեան աշխատող իւրաքանչիւր աշխատակցի առավելագոյն բարեկեցութիւնը։ Aquote2.png


Թէյլըր նաեւ կը համարէր, որ կազմակերպութեան իշխանութիւնը մէտք չէ պատկանի միայն սեփական տիրոջ՝ հիմնելով սեխականութեան իրաւունքի վրայ։ Պիտի կառաւարէն հատուկ պատրաստուած մարդիկ, որոնք ժամանակին եզրաբանութեան մէջ կը կոչուէին կառաւարիչներ (մենեջերներ)։ Այդ ժամանակուայ գաբիդալիստներու համար ան հերզաւոր հերետիկոսութիւն էր։ Թերթերը անոր անունով էին «սոցիալիստ» և «խռովարար»։ Ամերիկայի այդ ժամանակուայ կազմակերպութիւնները, որոնք հերդակաօրէն կը ներդրէին Թէյլըրի գիտական օրէնքները, չէր գրանցուած եւ ոչ մէկ գործադուլ կամ որեւէ այլ սոցիալական հակասութիւն՝ չնայած այն բարդութիւններուն, որոնց կը հանդիպէին նորարարութիւններու ներմուծման ժամանակ[6]։ Ինչքան ալ, որ անոր տեսութիւնը կազդէ թերութիւններով, այնուամենայնիւ, համագործակցութեան ոգին աշխատողի եւ ղեկաւարի միջեւ դարձած է աշխատանքի հումանիզացման հիմք։ Անոր կառաւարաբանութեան տեսութիւնները արտադրական կառաւարման կեդրոնական գործոնը դարձած է մարդկային գործոնը։ Թէյլըր նկատի ունենալով, որպէս գիտելիքներու աղբիւր՝ կառաւարաբանութիւնը, կը գրէր.

Aquote1.png Չկան երկիներ՝ աղքատ ու հարուստ, կան երկիրներ՝ կիրթ ու անկիրթ։ Aquote2.png


Յիշատակը գրականութեան մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Եվգենի Զամյատինի «Մենք», որ տեղի կ՝ ունենայ ապագային, Ֆրետերիք Ուինսլու Թէյլըրը կը համարուի հին ժամանակներու մեծագոյն անձնաւորութիւն։ Ան անցաւ նոյնիսկ իր ազգանաւանակցին՝ Բ. Թէյլըրին իր ճանչուածութեամբ։
  • «Թէյլըրը ամերիկեան ճարտարագետ էր եւ վառ, անհաւասարակշռուած մարդ։ 1915 թուականին իր մահուան պահուն ան նուաճած էր «աշխատաւորներու գլխավոր թշնամու» հեղինակութիւնը, այն բանէն հետոյ, երբ 1911 թուականին անոր հրավիրած էին պաշտպանելու իր կառաւարման համակարգը ԱՄՆ-ի Պալատի ներկայացուցիչներու դիմաց։ Երթալով ամենաքննադատուող կազմակերպման տեսաբաններէն մէկը՝ ան դարձաւ նաեւ ամենաազդեցիկներէն մէկը։ Գիտական կառաւարաբանութեան անոր սկզբունքները անկիւնքար էին աշխատանքի կազմակերպման գորին 20-րդ դարու առաջին կէսին, իսկ շատ եւ շատ իրավիճակներուն մէջ այն կը գերիշխէ մինչեւ օրս».// Մորգան, Գերեթ. Կազմակերպական ձևեր. Մ., 2008-էջ 42

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]