Քարվաճառ

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search


Քարվաճառ, քաղաք Արցախի Հանրապետութեան հիւսիս-արեւմտեան մէջ կը գտնուի, Շահումեանի շրջանին մէջ , Թարթառ գետի վերի հոսանքին վրայ, կուր գետի աջ վտակի մօտ: Կը գտնուի Շահումեան շրջանի կեդրոնը:

Քարվաճառ

Անուանման Ստուգաբանութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քառվաճար անունը եկած է օտարներու կողմէ Մեծ Հայքի Արցախի ծար գաւառին մէջ գտնուող քարավաճառ գիւղի անուան աղաւաղումէն. Ծառ գաւառը կը տարածուէր թարթառ գետի վերի հոսանքի շրջանին մէջ եւ կը համապատասխնէր հին Վայկունիք նահանգին:

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Իբրեւ քաղաքատիպ, կազմաւորուած է 1960-ին: Նախապէս մաս կը կազմէր Ճիւանշիր գաւառին։ 1908-ին ունէր 160 բնակիչ. կը համապատասխանէր 15-րդ դարու յիշատակարաններու մէկուն վկայուած Քարվաճառ գիւղին, որ հետագային կը կոչուի Հանդաբերդ:

Հնատիպ եւ միջնադարեան ժամանակաշրջան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հնատիպ տարեշրջանին այն տարածքը ուր այժմ կը գտնուի Գարվաճառը,կը մտնէր Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի վայկունիք գաւառի մէջ(4-րդ դարեն մինչեւ 8-րդ դարի սկիզբը, եղած է ռազմա-վաrչական շրջանի աղվանական մարզապետութեան տարածքին մէջ,որ կը գտնուէր Սասանեան պարսկաստանի կազմին մէջ:

9-16-րդ դարերը քարվաճառը կը համարուէր հայկական խաչեն իշխանութեան մասը,իսկ փլուելէ ետք՝ հայկական Ջրաբերդ մելիքութեան մասը:

14-րդ դարին խաչենը կ'ենթարկուի թոխթամիշ եւ լենկ թեմուր խաների ասպատակութեան:15-րդ դարին կը մտնէ թրքական կարակոյունլու, Ակկոյունլու պետութիւններու կազմին մէջ:Առաջին անգամ հայկական աղբիւրներուն մէջ կը հիշատակուի,որպէս գիւղ քարվաճառ 15-րդ դարուն:16-րդ դարու խաչենը մտաւ Սեֆյանների պետութեան կազմին մէջ: Խաչէնը կը գտնուէր Գյանջա-ղարաբաղ բեկլարբեկութեան (Գյանջային խանութիւն) կազմի մէջ,որ ղեկավարուած էր Զիյադ օղլու ցեղը քաջարների ցեղին:Անոր իշխանութիւնը,սակայն,մասնավորապէս կը տարածուէր հարթավայրային Ղարաբաղի վրայ,որուն բնակչութիւնե իսլամացուած եւ թրքացուած,այն ժամանակ երբ լեռնային ղարաբաղը,ուր կը շարունակէին բնակութիւն հաստատել հայերը,մնացած է հայկական ղեկաւարներու ձեռքին մէջ:

Քրդական ցեղերը մոտ 1600 թուականին վերաբնակեցուելէն պարսկական իշխանութիւններու կողմեն այն տարածքը,որ այժմ կը գտնուի Լեռնային Ղարաբաղի եւ Զանգեզուրի միջեւ:Այդ գայլը ունէր իր նպատակը թուլացնել կապը Լեռնային Ղարաբաղի հայկական ղեկաւարներու եւ հիմնական հայկական տարածքներու միջեւ:Աւելի ուշ քարվաճառի շրջանի իսլամադավան(քրդական եւ թրքական)բնակչութեան մասը(որոնք այստեղ կ'ապրէին 1990-ական թուականերուն Արցախեան Ազատամարտեն առաջ)կը համարուէին հարթավայրային Ղարաբաղի քոչուոր-վերաբնակների հետնորդները:1924-ին խորհրդային գիտնական Ե.Պչելինան արշավախմբի հետ լինելով քրդական գաւառում,կե հայտնէ,որ միջին դարերին այստեղ կը բնակուէր Քրիստոնիայ-հայկական բնակչութիւն:Հայերի տեղահանումը իրենց հողերից անոր կողմեն արձանագրուել է քրդական ազգային աւանդազրոյցներին եւ տոհմաբանական զրոյցներին.

Նադիր շահը,ով պարսկական գահ բարձրացաւ 1736-ին,իր թշնամիներուն՝ գանձակի խաների թուլացման համար,ովքեր նուիրուած էին Սեֆյանների ընտանիքին,սակայն 1747-ին նադիր շահի մահը հանգստացուց իր ստեղծած պետութեան փլուզմանը,խորասանից թրքական ցեղերի վերադարձին եւ խամսային մելիքութիւններու ինքնուրոյնութեան կորստին,որոնք հայտնուեցան Ղարաբաղի խանութեան ենթակայութեան տակ,որ ստեղծուած է Փանահ Ալի-Խանը: 1805-ին խանութիւնը միցած է Ռուսաստանին,իսկ 1822-ին վերացուած եւ փոխակերպուած ռուսական կայսրութեան նահանգի:1840-ին ղարաբաղի նահանգը անուանափոխուած է Շուշիի գաւառի,որ մտած է Կասպիական մարզի կազմին մէջ,1846-ին՝ Շամախիի նահանգի,1867-ին Ելիզավետպոլի նահանգի կազմին մէջ:

20-րդ Դար[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1912-ին «կովկասեան օրացոյցի» տուալներուն համաձայն՝ Ելիզավետպոլի նահանգի Ջեւանշիրի Գաւառի քարվաճառ գիւղին մէջ կը բնակուէր 300 հոգի:1930-ին Ադրբեջանական Խահ կազմին մէջ ձեւավորուած է քարվաճառի շրջան 1936 քմ մակերեսով,որ վարչական կեդրոն եղած է քաղաքային տիպի ավան քարվաճառը,որ1980-ին ստացած է քաղաքի կարգավիճակ:1970 թուականի դրութեամբ,քարվաճառի բնակչութիւնը կազմուած էր 5 հազար բնակիչներէ:

Քույր քաղաքներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տես նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանոթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կաղապար:ԼՂՀ քաղաքներ Կաղապար:Շահումեանի շրջան