Սքոթլանտա

Jump to navigation Jump to search

Սքոթլանտա (անգլերէն՝ Scotland, ), Մեծն Բրիտանիոյ[1][2][3] վարչաքաղաքական մաս։ Մեծն Բրիտանիոյ կղզիին հիւսիսային մասը կը գրաւէ։

Սքոթլանտայի մայրաքաղաքն է՝ Էտինպըրկ:

Սքոթլանտա իր անկախութիւնը կը ստանայ 1314-ին, երբ Ռոպըրթ Պրիւս պարտութեան կը մատնէ անգլիական բանակը՝ Պաննոքպըրնի (Bannockburn) ճակատամարտին։

Սքոթլանտայի թագաւորութիւնը անկախ պետութիւն կը մնայ մինչեւ 1 Մայիս 1707, որմէ ետք կը միանայ Անգլիոյ՝ ստեղծելով Մեծն Բրիտանիոյ Միացեալ Թագաւորութիւնը։ 1707-էն ետք առաջին անգամ 1 իւլիս 1999-ին Սքոթլանտայի մէջ կրկին կը ձեւաւորուի անկախ խորհրդարան։

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Stirlingcastle.jpg

Ք.Ա. առաջ առաջին հարիւրամեակներուն ընթացքին, Սքոթլանտայի տարածքին կը սկսին բնակութիւն հաստատել Քելթական ցեղեր (Celts), ինչպէս՝ Փիքթերը (Picts), իսկ Ք.Ա.․ 5-րդ դարու վերջը եւ 6-րդ դարու սկիզբը՝ սքոթները (հոսկէ ալ՝ Սքոթլանտայի անուանումը, բառացի՝ սքոթներու երկիր)։ Բրիտանիոյ՝ անկլոսաքսոնական նուաճումներու (Ե.-Զ. դարեր) ժամանակաշրջանին բրիտանացիներուն զգալի մէկ մասը կը քշուի Սքոթլանտա։

Է. դարուն Սքոթլանտա կը ներխուժեն անգլերը։ Զ. դարուն Սքոթլանտայի մէջ կը տարածուի քրիստոնէութիւնը, որ կը նպաստէ աւատապետութեան զարգացման, կը ծագին առաջին պետական կազմաւորումները, ԺԱ. դարուն կը ձեւաւորուի սքոթլանտական թագաւորութիւնը։ ԺԳ. դարու վերջաւորութեան, Անգլիա քանիցս կը փորձէ իրեն ենթարկել Սքոթլանտան, բայց կը հանդիպի սքոթլանտական ժողովուրդին դիմադրութեան (անկախութեան պատերազմ 1296-1314), 1314-ին Պաննոքպեռնի մօտերը սքոթլանտացիները կը ջախջախեն անգլիական բանակը։ ԺԶ. դարու կիսուն, բարեկարգման ընթացքին, կը ստեղծուի երիցական եկեղեցին։ ԺԶ. դարուն կը սկսին յայտնուիլ դրամատիրական յարաբերութիւններ։

Edinburgh Castle from the south east.JPG

1707-ին Սքոթլանտա ամբողջութեամբ կը միանայ Անգլիոյ (եւ միացեալ թագաւորութիւնը կը կոչուի Մեծն Բրիտանիա)։

Սքոթլանտայի խորհրդարանը (ձեւաւորուած ԺԴ. դարուն) կը ցրուի, բայց Սքոթլանտա իրաւունք կը ստանայ ներկայացուցիչներ ունենալ անգլիական խորհրդարանին մէջ եւ պահպանել ինքնավար եկեղեցին։

Ի.Ա. դարուն, Սքոթլանտայի մէջ կը զարգանայ բանուորական շարժումը: 1888-ին կը հիմնուի Սքոթլանտայի բանուորական կուսակցութիւնը (ՍԲԿ), որ 1893-ին մուտք կը գործէ Անկախ բանուորական կուսակցութեան կազմին մէջ։

Աշխարհագրութիւն եւ բնութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տարածութիւնը 78,7 հազար Քմ² է, բնակչութիւնը 5,2 մլն (1974), գլխաւորաբար՝ սքոթլանտացիներ։ Կը գերիշխեն բարձրութիւններն ու լեռները՝ Հիւսիս-Սքոթլանտական բարձրավանդակը (Պեն Նեիս լեռ, 1343 մ, ամենաբարձրը՝ Մեծ Բրիտանիոյ մէջ), հարաւ-Սքոթլանտական բարձրութիւնը։ Անոնց միջեւ ինկած է Միջին Սքոթլանտական դաշտավայրը։

Տնտեսական առումով կ'առանձնանան խիտ բնակելի, յատկապէս գործարանային, Միջին Սքոթլանտական դաշտավայրի եւ նոսր բնակելի, հարաւ-Սքոթլանտական բարձրութեան ու Հիւսիս-Սքոթլանտական բարձրավանդակի շրջանները։

Հիմնական արդիւնաբերութեան ճիւղերն են ածուխի արտահանումը, ալիւմինումի արդիւնաբերութիւնը, նաւաշինութիւնը (բրիտանական բոլոր նաւերուն 1/3-ը), ելեկտրոնային սարքերու ստեղծումը եւ արտադրութիւնը, ժամացոյցներու արտադրութիւնը, սնունդի եւ թուղթի արտադրութիւնը, եւ այլն։ Սքոթլանտական արեւելեան ափերուն մօտակայքը՝ 1960-1970 թուականներուն սկսած է նաւթի հանոյթը։ Գիւղատնտեսութեան մէջ կը գերակշռէ անասնապահութիւնը։ Ծովափնեայ եւ Միջին Սքոթլանտական դաշտավայրերուն մէջ անասնապահութիւնը կը զուգակցի դաշտավարութեան (գարիի, ցորենի եւ գետնախնձորի մշակում) հետ։

Կլիմայ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կլիման բարեխառն ովկիանոսային է։ Յունուարի միջին ջերմաստիճանը Էտինպըրկի մէջ 3,4 °C է, Յուլիսինը՝ 14,4 °C, տարեկան տեղումները՝ 700 (արեւելքի մէջ)-2000 (արեւմուտքի մէջ) մմ։ Ունի գետերու խիտ ցանց մը, հարուստ է լիճերով՝ Լոխ Լոմոնտ (Լoch lomond), Լոխ Նես եւ այլն։

Լոխ Լոմոնտ լիճ
Լոխ Նես լիճ

Բնակչութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սքոթլանտայի բնակիչները սքոթլանտացիներ են։

Լեզու եւ Դաւանանք[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պետական լեզուն անգլերէնն է, դաւանանքը՝ բողոքականութիւնը։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. «The Countries of the UK»։ Office for National Statistics։ արտագրուած է՝ հունիսի 24, 2012 
  2. «Countries within a country»։ 10 Downing Street։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ ապրիլի 16, 2010-ին։ արտագրուած է՝ օգոստոսի 24, 2008։ «The United Kingdom is made up of four countries: England, Scotland, Wales and Northern Ireland» 
  3. «ISO 3166-2 Newsletter Date: 28 November 2007 No I-9. "Changes in the list of subdivision names and code elements" (Page 11)» (PDF)։ International Organization for Standardization codes for the representation of names of countries and their subdivisions – Part 2: Country subdivision codes։ արտագրուած է՝ մայիսի 31, 2008։ «SCT Scotland country»