Շփայերի տաճար

Jump to navigation Jump to search


Շփայերի տաճար

գերմաներէն՝ Speyerer Dom

Երկիր
կրօնադաւանանքկաթոլիկութիւն Roman Catholic Diocese of Speyer?
Ճարտարապետութիւն
Ճարտարապետ(ներ)Otto of Bamberg?
Ճարտարապ. ոճռոմանական ոճ
Կառուցման սկիզբ1030
Առանձնայատկութիւններ
Երկարութիւն134


Շփայերի տաճար (գերմաներէն՝ Speyerer Dom), կայսերական տաճար Գերմանիոյ Շփայեր քաղաքի մէջ (Ռայնլանտ Փֆալցի երկրամաս): Ռոմանական ոճի պահպանուած եկեղեցիներէն ամենամեծն է[1]: Ըլլալով արքաներու եւ կայսրերու յուղարկաւորման վայր` տաճարը խորհրդանշեր է կայսերական իշխանութիւնը[2][3]: Այն եւրոպական ճարտարապետութեան ամենանշանաւոր կառոյցներէն է, ռոմանական ամենագեղեցիկ տաճարներէն մէկը[4][5]: 1981 թուականին հռչակուեր է ԵՈՒՆԵՍՔՕՀամաշխարհային մշակութային ժառանգութեան կոթող:

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արեւմտան մուտք
  • Տաճարը կառուցուեր է 1030-1061 թուականներուն Հռոմէական սրբազան կայսրութեան տարիներուն: Շինարարութիւնը սկսած է Քոնրատ II արքայի օրոք, շարունակուեր անոր որդւոյն` Հենրի III-ի օրոք եւ ի վերջոյ աւարտեր թոռան` Հենրի IV- օրոք` օծուելով իր կառավարման տարիներուն:
  • Այդ ժամանակ Շփայերի մէջ կ'ապրէր մօտ 500 մարդ, իսկ Շփայերի տաճարը աշխարհի խոշորագոյն շինութիւններէն մէկն էր շինարարութեան աւարտին: Այն ունէր նաեւ մասնակի քաղաքական նշանակութիւն, քանի որ անոր մեծութիւնը կը խորհրդանշէր կայսրի հզօրութիւնը:
  • Իր գոյութեան գրեթէ հազար տարիներու ընթացքին տաճարը բազմաթիւ անգամ վերանորոգուեր է ու վերակառուցուեր, փոխուեր է արտաքին տեսքը: Տաճարին պատուհասած ամենամեծ աղէտը տեղի ունեցեր է 1689 թուականին, երբ ֆրանսական Լուիս XIV արքայի զինուորները քանդեր են այն` թողնելով միայն պատերը եւ պղծել տաճարի մէջ գտնուող սրբութիւնները:
  • 1772-1784 թուականներուն տաճարը վերականգնուած է, անոր աւելցնելով գաւիթ, սակայն ատկէ ետք կրկին գրաւուած եւ պղծուած ֆրանսացիներուն կողմէն:
  • 1846-1853 թուականներին տաճարը հիմնանորոգուեր է, Պավարացի Լիուտվիկ I-ի միջոցներով զարդարուեր հսկայական որմանկարներով:

Տաճարին մէջ տեղադրուած է երգեհոն, որուն հետ կապուած է գերմանացի նշանաւոր երգեհոնահարներու` Լիուտվիկ Տիորի եւ Լէո Քրամերի գործունէութիւնը:

Թեքնիքական տուեալներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Երկարութիւն - 134 մ
  • Միջին նաւի երկարութիւն - 33 մ
  • Նաւի երկարութիւն - 37.62 մ
  • Արեւելեան աշտարակներու բարձրութիւն - 71.20 մ
  • Արեւմտեան աշտարակներու բարձրութիւն - 65.60 մ

Յուղարկաւորութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քոնրատ II-ի տապանը

Խորանին կից դամբարանին մէջ թաղուած են գերմանական կայսրեր ու թագաւորներ: Անոնցմէ են.

  • Հռոմէական սրբազան կայսրութեան կայսր Քոնրատ II (1039)
  • Հռոմէական սրբազան կայսրութեան կայսր Հենրի III` Քոնրատ II-ի որդին (1056)
  • Հռոմէական սրբազան կայսրութեան կայսր Հենրի IV` Հենրի III-ի որդին (1106)
  • Հռոմէական սրբազան կայսրութեան կայսր Հենրի V (1125)
  • Պէաթրիս (1184), Ֆրիտրիխ I Շիկամորուսի կինը (1184) և նրա դուստր Ագնեսը
  • Գերմանիոյ արքայ Ֆիլիփ Շուապսքին` Ֆրիտրիխ I Շիկամորուսի որդին (1208)
  • Գերմանիոյ արքայ Ռուտոլֆ I Հապսպուրկ, (1291)
  • Գերմանիոյ արքայ Ատոլֆ Նասաու (1298)
  • Գերմանիոյ արքայ Ալպրեխտ I Հապսպուրկ` Ռուտոլֆ I-ի որդին (1308)

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. http://www.dom-speyer.de/daten/domspeyer/seiten/bauwerk.html
  2. Máté Major: Geschichte der Architektur, Vol. 2, Akadémiai Kiadó, Budapest, 1979, special German edition 1988
  3. dtv-Atlas zur Baukunst, Vol. 2, 1981, Deutscher Taschenbuch Verlag, Munich, ISBN 3-423-03021-6
  4. Cole, Emily, General Editor, Bulfinch Press, Little, Brown and Co., 2002, Boston, USA, ISBN 0-8212-2774-2
  5. Stalley, Roger: Early Medieval Architecture, Oxford University Press, Oxford, Great Britain, 1999, ISBN 0-19-210048-3, p.214-215

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]