Մարթին Լութըր Քինկ

Jump to navigation Jump to search
Մարթին Լութըր Քինկ
անգլերէն՝ Martin Luther King Jr.
Martin Luther King Jr NYWTS.jpg
Ծննդեան անուն անգլերէն՝ Michael King
Ծնած է 15 Յունուար, 1929-ին
Ծննդավայր Ատլանտիա, Ճորճիա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Վախճանած է 4 Ապրիլ, 1968-ին (39 տարեկանին)
Մահուան վայր Մեմֆիս, Թենեսի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ[1]
Քաղաքացիութիւն ԱՄՆ
Ազգութիւն աֆրոամերիկացի
Կրօնք Մկրտչական
Ուսումնավայր Մորհաուս քոլեջ
Crozer Theological Seminary
Պոսթընի համալսարան
Washington High School
Boston University School of Theology
Ազդուած է Reinhold Niebuhr, Howard Thurman, Walter Rauschenbusch, Հենրի Դեյվիդ Թորո եւ Մահաթմա Կանտի
Մասնագիտութիւն Հոգեւորական,
Քաղաքական գործիչ,
Աստուածաբան,
Հռետոր եւ գրող
Աշխատավայր Vrije Universiteit
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ Ջավահարլալ Ներույի պարգև Միացյալ Նահանգների մրցանակ մարդու իրավունքների բնագավառում Գանդիի խաղաղության պարգև «Pacem in Terris» մրցանակ Անիսֆիլդ Վուլֆ գրքային մրցանակ Margaret Sanger Awards Տարվա մարդ՝ ըստ Թայմ ամսագրի Ազատության նախագահական շքանշան ԱՄՆ Կոնգրեսի ոսկե մեդալ տարվա հումանիտար Օ. Ռ. Տամբոյի ուղեկցողների օրդեն Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ Սպիմգարնի մեդալ
Անդամութիւն Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Southern Christian Leadership Conference եւ Alpha Phi Alpha
Ամուսին Coretta Scott King
Ծնողներ հայր՝ Martin Luther King, Sr., մայր՝ Alberta Williams King
Երեխաներ Yolanda King, Martin Luther King III, Dexter Scott King եւ Bernice King
Ստորագրութիւն
Martin Luther King Jr Signature2.svg

Մարթին Լութըր Քինկ, (15 Յունուար 1929, Ատլանտա, Ճորճիա – 4 Ապրիլ 1968 Մեմֆիս, Թենըսի), ամերիկացի սեւամորթ ճարտասան քարոզիչ, որ առաջնորդած է ԱՄ Նահանգներու մէջ քաղաքացիական իրաւունքներու զանգուածային շարժումը, 1950-ականներէն սկսեալ։ 1964-ին արժանացած է Նոպէլեան Մրցանակին (խաղաղութեան բնագաւառին մէջ), ոչ բռնի դիմադրութեան ձեւերով ցեղային հաւասարութիւն հաստատելու իր սկզբունքներուն համար։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մ.Լ. Քինկը իր կրթութիւնը ստացած է Ատլանտայի Մորհաուս քոլէճին մէջ եւ զայն աւարտած 1948 թուականին, ապա (1951-ին) աստուածաբանութեան մէջ աստիճան ստացած է Փենսիլվանիոյ Չեսթըր քաղաքի Քրոզեր կրթօճախէն։ 1955-ին ստացած է փիլիսոփայութեան դոկտորի աստիճան Պոստոնի համալսարանէն։ 1954 ան դարձաւ Ալապամայի Մոնթկոմերի քաղաքի հոգեւորական, ուր ան գլխաւորեց ցեղային խտրականութեամբ ղեկավարուող հանրային փոխադրամիջոցներու զանգուածային պոյքոթը։ Մ.Լ. Քինգը համաամերիկեան հռչակ ձեռք բերաւ՝ կազմակերպելով եւ ղեկավարելով «Քրիստոնէական ղեկավարման հարաւային խորհրդաժողովը», խրախուսելով քաղաքական գործունէութեան ոչ բռնի ռազմավարութիւն, ինչպիսին էր 1963. «Դէպի Ուաշինկթըն Երթը»՝ սեւամորթներուն քաղաքացիական իրաւունքներ շնորհելու պահանջով։ 1965-էն սկսած Մ.Լ. Քինկի փորձերը՝ քաղաքական պայքարին մէջ ներառելու բոլոր ցեղերու ներկայացուցիչներուն ձախողեցան, եւ ան սպաննուեցաւ (ենթադրաբար՝ ծայրահեղականներու կողմէ) 1968 ապրիլի 4-ին, Մեմֆիսի մէջ։

Մարթին Լութըր Քինկի Հռչակաւոր Ճառը՝ Ես երազանք մը ունիմ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

«Ես երազանք մը ունիմ» (անգլերէն՝ I have a dream) Մարթին Լութըր Քինկի ամենայայտնի ճառին անուանումը, ուր ան ցոյց տուած է ապագայի մասին իր պատկերացումները, ուր սեւամորթներն ու ճերմակամորթները կնրան հաւասար իրաւունքներով ապրիլ։

Մարթին Լութըր Քինկը կու տայ իր ճառը քաղաքացիական իրաւունքներու համար ցոյցի ժամանակ

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մարթին Լութըր Քինկը այս ճառով ելոյթ ունեցած է 28 Օգոստոս 1963-ին, Ապրահամ Լինքոլնի յուշահամալիրի աստիճաններէն, աշխատանքային հաւասար առիթներու եւ ազատութեան համար կատարուող Ուաշինկթընի քայլարշաւին ընթացքին։ Այդ մէկը 1955-1968 թուականներուն քաղաքացիական իրաւունքներու համար Ամերիկայի մէջ կատարուող շարժումներուն կարեւորագոյն պահն էր։ Ելոյթի ժամանակ բեմին վրայ կը գտնուէր նաեւ երգչուհի Մախալիա Ճեքսընը, ելոյթի ժամանակ ան անդրադառնալով Քինկին ըսաւ. "Պատմէ՛ անոնց երազանքին մասին, Մա՛րթին"։ Քինկի ելոյթը լաւագոյններէն մէկը կը համարուի պատմութեան մէջ եւ ամերիկեան հասարակութեան կողմէն ճանչուած է հռետորական արուեստի ու 20-րդ ուլաւագոյն գործ։

Եւ հակառակ անոր, որ մենք խոչընդոտներու հանդիպինք այսօր եւ պիտի հանդիպինք անոնց նաեւ վաղը, ես, միեւնոյնն է, երազանք մը ունիմ։ Այդ երազանքը խորապէս կապուած է ամերիկեան երազանքին հետ։ Ես կ'երազեմ, որ օր մը այս ազգը կ'ապրի իր սկզբունքի իսկական իմաստով. «Մենք ամենապարզ ու որոշ կերպով համոզուած ենք, որ բոլոր մարդիկ հաւասար ստեղծուած են»: Ես կ'երազեմ, որ օր մը Ճորճիայի կարմիր բլուրներուն նախկին ստրուկներու որդիները եւ նախկին ստրկատէրերու որդիները պիտի կարենան միասին նստիլ եղբայրական սեղանին շուրջ։ Ես կ'երազեմ, որ կու գայ օր մը եւ նոյնիսկ Միսիսիփի նահանգը, որ կը կիզուի տապէն եւ ճնշումէն, կը վերածուի ազատութեան եւ արդարութեան ովասիսի։ Ես կ'երազեմ, որ կու գայ օր մը, երբ իմ չորս երեխաներս կ'ապրին երկիրի մը մէջ, ուր անոնք նկատի կ'առնուին ոչ թէ իրենց մաշկի գոյնով, այլ իրենց անհատական յատկանիշներու համապատասխանութեամբ։ Ես այսօր կ'երազեմ։ Ես այսօր կ'երազեմ, որ օր մը Ալապամայի մէջ՝ իր չարախինդ ցեղամոլներով եւ նահանգապետով, որու շուրթերէն դուրս կու գան չեղեալ յայտարարելու եւ միջամտութեան բառեր, գեղեցիկ օր մը, նոյնինքն Ալապամայի մէջ, փոքրիկ սեւ տղաները եւ աղջիկները սպիտակ տղաներու ու աղջիկներու հետ որպէս քոյր եւ եղբայր իրար ձեռք կը բռնեն։

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Encyclopaedia Britannica, Micropaedia, 15-th edition, Vol. V, Page 817

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Нитобург Э. Л. Кинг Мартин Лютер // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1973. — Т. 12 : Кварнер — Конгур. — С. 114–115.