Մանիլա

Մանիլա
Քաղաք
	Մանիլա
	թագ.՝ Lungsod ng Maynila; անգլերէն՝ City of Manila
	Դրօշակ
Երկիր	Ֆիլիպիններ
Ենթարկում	մայրաքաղաք
Ներքին բաժանում	Բինոնդո?, Էրմիտա?, Ինտրամուրոս?, Մալատե?, Պակո?, Պանդաչան?, Port Area?, Քույապո?, Sampaloc?, San Miguel?, San Nicolas?, Santa Ana?, Santa Cruz?, Tondo? և Santa Mesa?
Mayor of Manila?	Isko Moreno?
Հիմնադրուած է՝	24 Յունիս 1571
Տարածութիւն	24,98 քմ²
ԲԾՄ	9 մեթր
Կլիմայ	Հասարակածային մուսոնային կլիմա?
Բնակչութիւն	1 902 590 մարդ (1 Յուլիս 2024)
Խտութիւն	43 079 մարդ/քմ²
Ագլոմերացիա	21 951 764
Կը գտնուի ափին	Pasig River? և Manila Bay?
Կրօնական կազմ	կաթոլիկներ
Հեռախօսային ցուցանիշ	2
Մականուն	Pearl of the Orient և Queen City of the Pacific and others
Հիմնադիր	Միգել Լոպես դե Լեգասպի?
Պաշտօնական կայքէջ	manila.gov.ph(անգլերէն)

Մանիլա, Ֆիլիփիններու մայրաքաղաքը, կը գտնուի Լուզոն կղզիին վրայ, Մանիլայի ծոցի ափին, 48 քմ երկարութեամբ ։ Բնակչութիւնը 1.652.171 մարդ (2010 թ․)։ 16 այլ քաղաքներու եւ համայնքներու հետ մաս կը կազմէ Մեթրօ Մանիլա ագլոմերացիայի, որու բնակչութիւնը մօտ 12 միլիոն է։ Մանիլայի բնակչութիւնը կը զբաղեցնէ ընդամէնը 38.55 քմ² տարածք: Մանիլան աշխարհի ամէնախիտ բնակեցուած քաղաքն է։

Վարչական բաժանում

Քաղաքը բաժնուած է 897 միքրոշրջաններու («բարանգայներու»)։ Իւրաքանչիւր միքրոշրջան ունի համայնքային ղեկավար եւ աւագանի։

Պատմութիւն եւ Արդի Շրջան^[5]

Մանիլան երկրին առաջին արտօնագրուած քաղաքն էր, որ այդպէս հռչակուեցաւ Ֆիլիփինեան Յանձնաժողովի թիւ 183 օրէնքով՝ 31 Յուլիս 1901-ին։ Անիկա ինքնավար դարձաւ 18 Յունիս 1949-ին՝ «Մանիլա Քաղաքի Վերանայուած Կանոնագիր» (Republic Act No. 409) օրէնքի ընդունումով։ Մանիլան կը նկատուի աշխարհի առաջին համաշխարհային քաղաքներէն մէկը, որովհետեւ անոր առեւտրական ցանցերը առաջինն էին, որոնք տարածուեցան Խաղաղական Ովկիանոսի վրայով՝ կապելով Ասիան Սպանական Ամերիկայի հետ։ Այս մէկը նշանաւորեց պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով երկրագունդը բոլորող առեւտրական անընդհատ շղթայի մը հաստատումը։

Պատմական Ակնարկ

Մինչեւ 1258 թուականը, այժմեան Մանիլայի տարածքին գոյութիւն ունէր Մայնիլա կոչուող թակալոկեան (Tagalog) ամրացուած պետական կազմաւորումը։ 24 Յունիս 1571-ին, Պանքուսայի ճակատամարտին տեղաբնիկ վերջին տիրակալի՝ Ռաժա Սուլայմանի պարտութենէն ետք, սպանացի նուաճող Միկել Լոփեզ տէ Լեկասփին սկսաւ կառուցել Ինթրամուրոս պարսպապատ ամրոցը։ Մանիլան կը ծառայէր իբրեւ Սպանական Արեւելեան Հնդկաստանի մայրաքաղաք, որուն մէջ կը մտնէին Մարիանեան կղզիները, Կուամը եւ այլ տարածքներ, իսկ վարչականօրէն կը կառավարուէր Մեքսիքոյի միջոցով։

Արդի Մանիլան

Այսօր «Մանիլա» անունը ընդհանրապէս կ’օգտագործուի թէ՛ քաղաքին, եւ թէ՛ ամբողջ մեծ քաղաքամերձ շրջանին համար։ Մեծ Մանիլան (Metro Manila) Ֆիլիփինի մայրաքաղաքային տարածաշրջանն է, որուն մաս կը կազմեն նաեւ Քեզոն քաղաքը եւ Մաքաթիի գործարար կեդրոնը։

Աշխարհագրութիւն եւ Տնտեսութիւն^[6]

Փասիկ Գետ. Կը հոսի քաղաքին մէջտեղէն՝ զայն բաժնելով հիւսիսային եւ հարաւային հատուածներու։
Վարչական Բաժանում. Քաղաքը ունի 16 վարչական եւ 6 քաղաքական ընտրաշրջաններ։
Համաշխարհային Դիրք. 2018-ին Մանիլան դասուեցաւ իբրեւ «Alpha-» կարգի համաշխարհային քաղաք։ Անիկա տնտեսական արդիւնաւէտութեամբ աշխարհի մէջ 7-րդն է, իսկ տարածաշրջանին մէջ՝ 2-րդը։
Բնական Աղէտներ. Մանիլան աշխարհի երկրորդ ամենավտանգուած քաղաքն է բնական աղէտներու տեսանկիւնէն՝ Թոքիոյէն ետք։

Բնակչութիւն

Տարի	Բնակչութիւն
1903	219 928 մարդ	^[7]
1918	285 306 մարդ	^[8]
1939	623 492 մարդ	^[9]
1948	983 906 մարդ	^[10]

Տարի	Բնակչութիւն
1960	1 138 611 մարդ	^[11]
1970	1 330 788 մարդ	^[12]
1975	1 479 116 մարդ	^[13]
1980	1 630 485 մարդ	^[14]

Տարի	Բնակչութիւն
1990	1 601 234 մարդ	^[15]
1995	1 654 761 մարդ	^[16]
2000	1 581 082 մարդ	^[17]
2007	1 660 714 մարդ	^[18]

Տարի	Բնակչութիւն
2010	1 652 171 մարդ	^[19]^[20]
2015	1 780 148 մարդ	^[21]^[22]
2020	1 846 513 մարդ	^[23]
2024	1 902 590 մարդ	^[3]^[4]

Ծանոթագրութիւններ

↑ https://psa.gov.ph/classification/psgc/?q=psgc/submuni/133900000
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 http://nap.psa.gov.ph/activestats/psgc/province.asp?provcode=133900000&regName=NCR%20-%20National%20Capital%20Region
1 2 2024 Census of Population (POPCEN) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2025.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223'></a>
1 2 2024 Census of Population (POPCEN) Counts Declared Official by the President — 2025.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q127963148'></a>
↑ (անգլերեն) Manila, 2026-03-17, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Manila&oldid=1343910823, վերցված է 2026-03-18
↑ (անգլերեն) Manila, 2026-03-17, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Manila&oldid=1343910823, վերցված է 2026-03-18
↑ https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588738'></a>
↑ https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588736'></a>
↑ https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588735'></a>
↑ https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588734'></a>
↑ https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588733'></a>
↑ https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588731'></a>
↑ https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588730'></a>
↑ https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588729'></a>
↑ https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588728'></a>
↑ Census of Population and Housing 1995
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588727'></a>
↑ Census of Population and Housing 2000
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22099186'></a>
↑ Census of Population 2007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15729072'></a>
↑ Highlights of the 2010 Census-Based Population Projections — 2016.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15727292'></a>
↑ https://psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pd%66
↑ https://www.psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/NCR.xlsx
↑ Highlights of the Philippine Population 2015 Census of Population — 2016.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24170418'></a>
↑ 2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223'></a>

Արտաքին հղում

Քաղաքի պաշտոնական կայքը (անգլերէն)

[[https://psa.gov.ph/classification/psgc/?q=psgc/submuni/133900000_https://psa.gov.ph/classification/psgc/?q=psgc/submuni/133900000]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-1] ttps://psa.gov.ph/classification/psgc/?q=psgc/submuni/133900000

[[http://nap.psa.gov.ph/activestats/psgc/province.asp?provcode=133900000&regName=NCR%20-%20National%20Capital%20Region_http://nap.psa.gov.ph/activestats/psgc/province.asp?provcode=133900000&regName=NCR%20-%20National%20Capital%20Region]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 http://nap.psa.gov.ph/activestats/psgc/province.asp?provcode=133900000&regName=NCR%20-%20National%20Capital%20Region

[[https://psa.gov.ph/content/2024-census-population-popcen-population-counts-declared-official-president_2024_Census_of_Population_(POPCEN)_Population_Counts_Declared_Official_by_the_President]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q17067223|Philippine_Statistics_Authority]],_2025.</span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223"></a></div>-3] 1 2 2024 Census of Population (POPCEN) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2025.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978"_data-entity-id="Q127963148">[https://web.archive.org/web/20250718061604/https://psa.gov.ph/content/2024-census-population-popcen-population-counts-declared-official-president?vcode=kKpA_2024_Census_of_Population_(POPCEN)_Counts_Declared_Official_by_the_President]<span_class="wef_low_priority_links">_—_2025.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q127963148"></a></div>-4] 1 2 2024 Census of Population (POPCEN) Counts Declared Official by the President — 2025.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q127963148'></a>

[5] (անգլերեն) Manila, 2026-03-17, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Manila&oldid=1343910823, վերցված է 2026-03-18

[6] (անգլերեն) Manila, 2026-03-17, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Manila&oldid=1343910823, վերցված է 2026-03-18

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978_citetype_Q37866906"_data-entity-id="Q29588738">[https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007_https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007]<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588738"></a></div>-7] ttps://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588738'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978"_data-entity-id="Q29588736">[https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007_https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007]<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588736"></a></div>-8] ttps://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588736'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978"_data-entity-id="Q29588735">[https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007_https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007]<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588735"></a></div>-9] ttps://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588735'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978"_data-entity-id="Q29588734">[https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007_https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007]<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588734"></a></div>-10] ttps://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588734'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978"_data-entity-id="Q29588733">[https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007_https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007]<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588733"></a></div>-11] ttps://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588733'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978"_data-entity-id="Q29588731">[https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007_https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007]<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588731"></a></div>-12] ttps://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588731'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978"_data-entity-id="Q29588730">[https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007_https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007]<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588730"></a></div>-13] ttps://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588730'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978"_data-entity-id="Q29588729">[https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007_https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007]<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588729"></a></div>-14] ttps://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588729'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978"_data-entity-id="Q29588728">[https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007_https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007]<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588728"></a></div>-15] ttps://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588728'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978"_data-entity-id="Q29588727">[https://web.archive.org/web/20120221223808/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/pop0.html_Census_of_Population_and_Housing_1995]<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588727"></a></div>-16] Census of Population and Housing 1995
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29588727'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978"_data-entity-id="Q22099186">[https://web.archive.org/web/20100130095048/http://www.census.gov.ph/census2000/index.html_Census_of_Population_and_Housing_2000]<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q22099186"></a></div>-17] Census of Population and Housing 2000
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22099186'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978"_data-entity-id="Q15729072">[https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html_Census_of_Population_2007]<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q15729072"></a></div>-18] Census of Population 2007
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15729072'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978"_data-entity-id="Q15727292">[[:d:Q15727292|Highlights_of_the_2010_Census-Based_Population_Projections]]<span_class="wef_low_priority_links">_—_2016.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q15727292"></a></div>-19] Highlights of the 2010 Census-Based Population Projections — 2016.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15727292'></a>

[[https://psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pd%66_https://psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pd%66]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-20] ttps://psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pd%66

[[https://www.psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/NCR.xlsx_https://www.psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/NCR.xlsx]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-21] ttps://www.psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/NCR.xlsx

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978_citetype_Q10870555"_data-entity-id="Q24170418">[[:d:Q24170418|Highlights_of_the_Philippine_Population_2015_Census_of_Population]]<span_class="wef_low_priority_links">_—_2016.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q24170418"></a></div>-22] Highlights of the Philippine Population 2015 Census of Population — 2016.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24170418'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q5058978_citetype_Q10870555"_data-entity-id="Q107442757">[https://psa.gov.ph/content/2020-census-population-and-housing-2020-cph-population-counts-declared-official-president_2020_Census_of_Population_and_Housing_(2020_CPH)_Population_Counts_Declared_Official_by_the_President]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q17067223|Philippine_Statistics_Authority]],_2021.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223"></a></div>-23] 2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223'></a>

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]