Ճահուկ (Սիւնիք)

Jump to navigation Jump to search

Ճակուկ գաւառ, մեծ Յայքի Սիւնիք նահանգին մէջ գտնուող գաւառ մըն է, Նախիջեվան գետի ճահուկ (այժմ՝ Ջահրի) եւ Շահապոնք (այժմ՝ Շահբուզ) վտակներու աւազաններուն մէջ։

Անուան ստուգաբանութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գաւառի անուան առաջին ստուգաբանողը եղած է ճահուկցի կաթողիկոս Ղազար Առաջին Զահկեցին[1], որու մասին Հայր Ղեւոնդ Ալիշանը գրած է[2]. «Ղազար կաթողիկոս՝ բնիկ երկրին՝ ախորժէ ստուգաբանել. «Վասն» պատուականութեան տեղեացն ճահ եւ ըմբոն, այսինքն գեղեցիկ հարկաւոր եւ կարի պատշաճ։»

«ճահ» կամ «ջահ» անուանահիմքը կը նշանակէ «ջոկ», «խումբ» կամ «առանձին»[3]: Այս գաւառանունը Նախիջեւանէն անջատուելու համար է որ ստացած է այդ անունը, որովհետեւ անոր մէջ մտնող շարք մը գիւղեր նախապէս կը պատկանէին Նախիջեւան գաւառին։ Շահապունիս քաղաքը հայտնի քաղաք էր ժամանակին, որու մասին Ստեփանոս Օփելեանը գրած է[4]. «Երկուտասներորդ՝ Ճահուկ գաւառ, որ եւ ձորն որ Շահապաւնս կոչի։»

Ճահուկ գիւղը նաեւ նշուած է պատմիչի եկեղեցական հարկացուցացում։ Իսկ միաբան Ա.Սեդրակեանը Ճահուկ գաւառի բնակիչներուն անուանած է «ջահկեցիներ»: Գաւառը մինչեւ 18-րդ դարը ունեցած է 334 հայկական գիւղ[5]:

Աշխարհագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հիւսիսէն, հիւսիս արեւելքէն եւ հարաւէն՝ Շահապունիք եւ Նախիջեւան, արեւմուտքէն՝ Այրարատի Շարուր գաւառներուն։ Ճահուկի եւ Շահապոնքի վիճակներէն կազմուած է համանուն կեդրոններով։ Մակերեւոյթը լեռնադաշտային է, զգալիօրէն անտառաւէտ, կլիման՝ ցամաքայինն, հողը՝ բերրի։

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արշակունիներու ժամանակ Ճահուկը եղած է Շահապունիք իշխանական տան ժառանգական տիրոյթը։ 6-րդ դարուն Ճահուկը նշանակուած է բիւզանդական եւ պարսկական նուաճողներու դէմ պայգարող հայկական ուժերու զորաճամբայ։ 10-րվ դարուն Ճահուկը կը մտնէր Սիւնեաց գահերուն իշխան Սմխատի տիրութեան տակ։ Սիւնեաց իշխանութեան քաղաքական դերի նուաճումէն ետք, 12-րդ դարուն Ճահուկը կ՚անցնի Համտունեաց իշխանութեան: Համտունեաց տոհմի սպառնացումէն ետք Ճահուկը կ՚անցնի Օրբելեան իշխան Ելիկումին, այնուհետեւ՝ Պռոշեաններուն: Ճահուկ աւանի Սուրբ Աստուածածին վանքը 14-18-րդ դարերուն եղած է ունիթոռներու միաբանութեան կեդրոն։ 16-18-րդ դարերուն Ճահուկը Նախիջեւանի կազմուած էր եւ կոչուած էր Ջահրի: 19-րդ դարու 2-րդ կիսուն Ճահուկը կը մտնէր Երեւան նահանգի Նախիջեւան գաւառին մէջ։

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Կաղապար:Գիրք։Ումառյան։Սյունիքի դիցարանը
  2. Ղևոնդ Ալիշան // Սիսական, էջ 479
  3. Հյաչյան Աճառյան // հայերէնի արմատական բառարան, հ. 5, էջ 574
  4. Ստեփանոս Օրբելյան // Պատմ. նահ. Սիս., էջ 13
  5. Սեդրակյանց Ա. // Հնութիւնք հայրենեաց ի գաւառին Երնջակու, Վաղարշապատ, 1872, էջ 37-38