Կարմիր գլխարկիկը

Jump to navigation Jump to search

«Կարմիր գլխարկիկը» (ֆր.՝ Le Petit Chaperon rouge, գերմաներէն՝ Rotkäppchen), ֆրանսական[1] եւ նոյնպէս Եւրոպական հեքիաթ է փոքրիկ աղջկայ եւ Մեծ Վատ Գայլի մը մասին։ Պատմութիւնը ժամանակի ընթացքին էական փոփոխութիւններ կրած է եւ բազմաթիւ ժամանակակից տարբերակներ երեւան եկած են։ Առաջին անգամ այդ հրատարակած է Շարլ Փերրոն։[2]

Նիւթի ծագում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գայլին կողմէ խաբուած աղջկայ մասին նիւթը տարածուած է Ֆրանսա-ի եւ Իտալիոյ մէջ միջին դարերուն: Ալպերի շրջակայքը եւ Տիրոլուն հեքիաթը ամենաքիչը 14-րդ դարէն մեծ տարածում ունէր: Զամբիւղի պարունակութիւնը կը փոխուէր. Հիւսիսային Իտալիոյ մէջ թոռնիկը մեծ մօր թարմ ձուկ կը տանէր, Շուէտի մէջ գլուխ մը պանիր, իսկ Ֆրանսայի հարաւը` կարկանդակ եւ կարագ: Ժողովրդական պատմութիւններուն մէջ նիւթը կը նկարագրուի հետեւեալ ձեւով:

Հեքիաթի գերմանական տարբերակի նկարազարդումը

Մայրը աղջկան կ՛ուղարկէր մեծ մօր քով կաթով եւ հացով: Ան կը տեսնէ գայլը, կը պատմէ անոր, թէ ուր կ՛երթայ: Գայլը առաջ կ՛անցնի աղջիկէն, կը սպաննէ մեծ մօր, անոր մարմինէն ուտելիք կը պատրաստէ, իսկ արիւնէն` ըմպելիք, կը հագնէ անոր հագուստները եւ կը պառկի անոր անկողինին վրայ: Երբ աղջիկը կու գայ, գայլը անոր կ՛առաջարկէ ուտել: Մեծ մօր կատուն կը փորձէ զգուշացնել աղջկան, որ ան կ՛ուտէ իր մեծ մօր մնացորդները, բայց գայլը կատուին վրայ կը նետէ փայտր կօշիկները եւ կը սպաննէ անոր: Յետոյ գայլը կ՛առաջարկէ աղջկան հանել հագուստները ու պառկիլ իր կողքին, իսկ հագուստները նետել կրակին մէջ: Ան այդպէս ալ կ՛ընէ, եւ, պառկելով գայլին քով, կը հարցնէ, թէ ինչու ան այդքան շատ մազ ունի, ինչու ուսերը լայն են, եղունգները երկար եւ ատամները մեծ: Վերջին հարցին գայլը կը պատասխանէ. «Աս անոր համար է, որ քեզի աւելի շուտ ուտեմ, իմ բալիկ» եւ կ՛ուտէ աղջկան:

Այսպէս կ՛աւարտեն գրուած նիւթերու մեծ մասը, չնայած որոշ պատմութիւններու, ուր աղջիկը կրնայ փախչիլ գայլէն իր խորամանկութեան շնորհիւ:

Գրական մշակում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Շարլ Փերօ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Շարլ Փերօն թարգմանած է նիւթը: Ան հեռացուցած է հանիպալիզմի հատուածը, կատուի կերպարը եւ անոր սպաննութիւնը գայլի կողմէն, հեքիաթի մէջ ներառած է կարմիր գլխարկիկը, որ կը կրէր աղջիկը: Ամենակարեւորը, ան աւելացուց բարոյախրատական հատուած, ըստ որու աղջիկը կը պատժուի, քանի որ կը խախտէ կարգը: Հեքիաթը հրատարակուեցաւ 1697 թուականին Փարիզի մէջ «Գուսինի մեծ մայրիկի հեքիաթը կամ հին ժամանակներու ուսուցողական պատմութիւններն ու հեքիաթները» գիրքին մէջ, որ աւելի յայտնի է «Գուսինի մէծ մայրիկի հեքիաթները» անունով[3]:

Կրիմմ եղբայրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հեքիաթի այն տարբերակը, որ դասական դարձավ ժամանակակից մանկական գրականութեան համար, գրուեցաւ Փերրոյի մահէն 100 տարի ետք,[4]: Հեքիաթին աւելցած է դրական աւարտ. այս տարբերակին մէջ փայտահատները աղմուկ կը լսեն եւ կը սպաննեն գայլը, կը բանան անոր փորը եւ կը փրկեն մեծ մօր եւ Կարմիր գլխարկիկին: Ըստ մէկ այլ տարբերակի, այս դրուագը վերցուած է մէկ այլ յայտնի գերմանական հեքիաթէն` «Գայլը եւ ուլիկները»[5]: Ըստ մէկ այլ տարբերակի, աւարտը վերցուած է «Կարմիր գլխարկիկի կեանքը եւ մահը» կտորէն, որ գրուած է 1800 թուականին գերմանացի վիպապաշտ գրող Լիւտուիկ Թիքի կողմէն: Ըստ Փերրո-ի, Կարմիր գլխարկիկը կը խախտէ մայրիկի կամքը, եւ հեքիաթի բարոյախօսութիւնը հետեւեալն է. «Պետք է լսել մայրիկի պահանջները եւ անտառին մէջ այս ու այն կողմ չվազվզել:

Պաստառի վրայ ցուցադրութիւն եւ բեմադրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պատկերաւոր արուեստ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Հենրի Պիչ Ռովինսոնի լուսանկարը, «Կարմիր գլխարկիկը իր մեծ մօր տան դռան քով» (1958)
  • «Կարմիր գլխարկիկը», Լուիս Քերրոլլի լուսանկարը

Երաժշտական ստողծագործութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Ռախմանինոֆի «Կարմիր գլխարկիկը եւ մոխրագոյն գայլը» պատկերը:
  • Կարմիր գլխարկիկը (1911), երգահանը՝ Ցեզար Կիւի մանկական օփերա-ին:
  • Կարմիր գլխարկիկը (2001), ժամանակակից ֆրանսացի երգահան՝ Ժորժ Ապերկիսի մանկական օփերա-ին:

Դասական աստառի վրայ ցուցադրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Կարմիր գլխարկիկը (1937), Պրումպըրկ քոյրերու սեւ ու սպիտակ մանկական տեսաժապաւենը, ԽՍՀՄ:
  • Կարմիր գլխարկիկը (1989), Ատամ Պրուքսի երաժշտականը, ԱՄՆ-Իսրայէլի համատեղ արտադրութիւնը:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Jacques Berlioz, Il faut sauver Le petit chaperon rouge. Les Collections de L'Histoire (2007) n°36, p63
  2. Bottigheimer, Ruth. (2008). "Before Contes du temps passe (1697): Charles Perrault's Griselidis, Souhaits and Peau". The Romantic Review, Volume 99, Number 3. pp. 175-189
  3. «Կարմիր գլխարկիկի իրական պատմութիւնը», Տ. Վորոնցովի յօդուածը
  4. — (Жизнь замечат. людей. Серия биогр. Вып. 7 (603).
  5. Harry Velten, «The Influences of Charles Perrault’s Contes de ma Mère L’oie on German Folklore», p 967, Jack Zipes, ed. The Great Fairy Tale Tradition: From Straparola and Basile to the Brothers Grimm, ISBN 0-393-97636-X