Ծաղկազարդ

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search
Յիսուս Քրիստոսի մուտքը Երուսաղէմ, 14-րդ դարու Աւետարան

Ծաղկազարդ (ծառզարդար, ծառկոտրուկ), գարնանային բացօթեայ տօնախմբութիւններու սկիզբը ազդարարող եկեղեցական եւ ժողովրդական տօն։

Կը կատարուէր Զատիկէն մէկ շաբաթ առաջ՝ ի յիշատակ Քրիստոսի «Երուսաղէմ մտնելու օրուան»։

Ծաղկազարդի օրը հայոց եկեղեցիները կը զարդարուին ուռենիի ճիւղերով, առաւօտեան կը կատարուի ժամերգութիւն եւ Անդաստանի կարգ, որմէ ետք օրհնուած ճիւղերը կը բաժանուին հաւատացեալ ժողովուրդին, որոնք կը պահուէին մինչեւ յաջորդ ծաղկազարդ։ Անոնց կը վերագրուէր բարիքի, առատութեան, պտղաբերութեան հմայական զօրութիւն։ Հաւատալով, որ անոնցմով կ՛աւելանայ իւղը, կը բարձրանայ կաթնատուութիւնը, ձուատուութիւնը, անոնք դրուած են խնոցի, մսուրքի, հաւանոցի մէջ եւ այլն։ Անդաստանի արարողութեամբ կ՛օրհնուին աշխարհի չորս կողմերը, մասնաւորապէս Հայոց Հայրապետութիւնը, հայրենիքը, քաղաքներն ու գիւղերն իրենց բնակիչներով, վանքերը, արտեը եւ տարուան պտղաբերութիւնը։ Այն տարուան մէջ կը կատարուի 25 անգամ։

Ծաղկազարդի երեկոյեան կը կատարուի Դռնբացէքի արարողութիւնը, որու ընթացքին, «Բաց մեզ, Տէր զդուռն ողորմութեան» շարականի ներքոյ կը բացուին եկեղեցիներու խորաններուն վարագոյրները՝ խորհրդանշելով Տիրոջ երկրորդ գալուստը, աշխարհի վախճանը եւ Վերջին դատաստանը։ Ժամանակին այս արարողութիւնը կատարուած է եկեղեցւոյ փակ դռան առջեւ։ Կը կարդացուի «Երգ Երգոցի» մէկ հատուածը ամբողջութեամբ:

Ծաղկազարդի օրը Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. Ամենայն Հաեօց Կաթողիկոսի տնօրինութեամբ հռչակուած է որպէս մանուկներու օրհնութեան օր, քանի որ Տիրոջ՝ Երուսաղէմի տաճար մտնելու ժամանակ մանուկները կ՛աղաղակէին՝ ըսելով. «Օրհնութի՜ւն, Դաւթի որդուն» (Մատթ. 21:15)[1]: Ծաղկազարդի տօնէն ետք՝ Երկուշաբթիէն մինչեւ Սուրբ Յարութեան տօնը կը կոչուի Աւագ շաբաթ:

Տօնի արմատներն ու խորհուրդը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կ՛ենթադրուի, որ նախաքրիստոնէական ժամանակաշրջանին տօնը նուիրուած եղած է ջուրի եւ անձրեւի աստուածուհի Նարին։ Նարը պտղաբեր անձրեւներ կ՛ուղարկէր երկիր։ Երաշտի ժամանակ մարդիկ տիկնիկներու եւ ծիսական երգերու ուղեկցութեամբ մաղթանքներ կ՛ուղղէին Նարին, որպէսզի ան անձրեւ տար դաշտերուն։ Ծէսի մաս կազմող տիկնիկը ունի տարբեր անուններ՝ Նուրի, Հուրի, Խուճկուրուրիկ, Չիչի-մամա, Ճիճի-մումա եւ այլն[2]::

Ծաղկազարդին բաժնուող ուռենիի ճիւղեր

Ծաղկազարդը եղանակի՝ գարնան պաշտամունքի տօն էր։ Այն նուիրուած էր ոչ միայն ջուրին, այլեւ ծառին ու ծաղկունքին։ Ծառի պաշտամունքը փոխանցուած է սերունդէ սերունդ եւ համարուել բնութեան կենդանութեան ու վերապրումի արգասիք։ Տօնի հիմքը ինկած է նաեւ Կենաց ծառի գաղափարը։ Այն կը շեշտէ կեանքի վերընթաց զարգացումը՝ ծնունդէն մինչեւ ծաղկունք ու պտղաբերութիւն։ Անոր բարձրագոյն նպատակը անմահութիւնն է։

Տիեզերական կամ Կենաց ծառի գաղափարը ունեցած է նաեւ Ամանորի տօնածառն ու Վարդավառի խնդումը։ Ամանորին ծառը զարդարած են չիրերով ու մրգերով, իսկ Ծաղկազարդին՝ փնջած ձուերով, որոնք ունեցած են նաեւ չարխափան նշանակութիւն։ Ծաղկազարդին ընդունուած եղած է ծառերը զարդարել գունաւոր լաթերով։ Այդ պատճառով է, որ տօնը ստացած է Ծառզարդար անուանումը։ Յետագային ծառի պաշտամունքը շարունակուեցաւ նաեւ քրիստոնէական շրջանին։ Ասոր ապացոյցն են «Տաճար մայրիի» (անտառի տաճար) անունը ստացած եկեղեցին Խոսրովի արգելոցին մէջ։

Քրիստոնէութեան ընդունումէն ետք տօնը յարմարեցուած է քրիստոնէութեան գաղափարախօսութեան եւ նշուած որպէս Յիսուս Քրիստոսի՝ Երուսաղէմ մտնելու օր, երբ անոր դիմաւորած են ձիթենիի կանաչ ոստերով, որ կը նկարագրեն բոլոր աւետարանիչները[3]..

«Եւ բազում ժողովուրդ իրենց զգեստները փռեցին ճանապարհի վրայ, իսկ ուրիշներ ծառերէն ճիւղեր կը կտրէին ու կը սփռէին ճանապարհի վրայ»(Մատթ. 29։99)։

Ժողովուրդի բազմութիւնը կ՛աղաղակէ ու կ՛ըսէ.

«Ովսաննա, օրհնեա՛լ ըլլաս դու, որ կու գաս ես Տիրոջ անունով» (Հովհ.12։13)։

Աւանդոյթներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Նորապսակ երիտասարդները եւ նշանուած տղաները շաբաթ լոյս Կիրակի կէսգիշերին արմատախիլ կ՛ընէին բողբոջած ուռենիները եւ կը բերէին տուն։ Եկեղեցիները եւս կը զարդարէին ուռենիի ճիւղերով, իսկ եկեղեցւոյ բակը՝ ճիւղերէ մեծ կոյտ մը կը շինէին։ Այդ օրը աղջիկները եկեղեցի կու գային նոյն օրը հաւաքած ծաղիկներով։

Քահանան կ՛օրհնէ ուռենիի ճիւղերը
Ուռենիի ճիւղեր

Այդ օրը կարելի էր ամէնուր լսել տղաներու ու պատանիներու ձեռքով պատրաստուած ճռռացող ինքնաշէն խաղալիքներու՝ կարկաչաներու ու ճեռերու ձայնը։

Մարդիկ, մոմերը ձեռքերուն, կը խմբուէին եկեղեցիին եւ բակին մէջ, եւ կէսգիշերին կը սկսէր ուռենիի ճիւղերը օրհնելու ծէսը։

Յաճախ Ծաղկազարդի օրը՝ Մեծ պասի ընթացքին առաջին անգամ տեղի կ՛ունենար հանպատրաստի նշանադրութիւն։ Փեսացուի մայրը, նախապէս համաձայնած ըլլալով հարսնցուի մօր հետ, կը վերցնէր ուռենիի ճիւղի վրայ տեղադրուած մոմերէն մէկը, կը վառէր այն, վրան կը հագցնէր նշանդրէքի մատանին եւ կը յանձնէր հարսնցուին։ Հարսնցուն կ՛ընդունէր մատանին եւ կը համարուէր նշանուած։

Ժամասացութեան աւարտէն ետք ժամաւորները կը ջանէին հնարաւորինս շատ օրհնուած ուռենիի ճիւղեր տուն տանիլ, քանի որ ճիւղերուն կը վերագրուէր չարխափան եւ առատացնող զօրութիւն, եւ անոնք կ՛օգտագործէին տարբեր առիթներով՝ մինչեւ յաջորդ Ծաղկազարդը։ Ճիւղերը նաեւ կը գցէին կարասներն ու ամբարները, թեթեւակի կը հարուածէին անով անասուններուն։ Ճիւղերէն մէկը կ՛օգտագործէին խնոցիի համար՝ ստուգելու կարագի պնդութիւնը։ Ճիւղերէն կը հիւսէին պսակներ եւ անոնց միջով կ՛անցնէին հաւերունն, որպէսզի անոնք գէր ըլլային։ Երբեմն կանայք վառուած մոմերը դուրս կը բերէին եկեղեցիէն եւ կը տանէին գերեզմանատուն՝ տեղադրելով հանգուցեալներու շիրիմներուն[2]:

Ծաղկազարդի օրը մարդիկ կ՛անցնէին գարնանային հագուստի։



Պատկերասրահ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • «Օրուայ խորհուրդը» էջ 90, Վահրամ քահանայ Մելիքեան, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին 2013 թ.

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. http://www.qahana.am/bible/OldTestament/Ecclesiastes.html#12-13
  2. 2,0 2,1 Հրանուշ Խառատեան, «Հայ ժողովրդական տօները», էջ 122-134
  3. Ծաղկազարդ.Ձիթենեանց ճիւղերու տօնի խորհուրդը