Խոսրով Անձեւացի

Jump to navigation Jump to search
Խոսրով Անձեւացի
Khosrov Andzevatsi.jpg
Ծնած է ենթադր. 902
Վախճանած է 964
Մասնագիտութիւն գիտնական, բանաստեղծ

Խոսրով Անձեւացի (ծննդեան թուականը անհայտ – կը մահանայ մօտ 964 թուականին), հայ եկեղեցական գործիչ, մատենագիր։ Կ՛աշակերտէ Արամ մատենագրին։ Գրիգոր Նարեկացւոյ հայրը։ Սկիզբը կ՛ըլլայ աշխարհական, կնոջ վախճանուելէն ետք կ՛ստանայ հոգեւորական աստիճան։ Անանիա Մոկացի կաթողիկոսէն 940-ական թուականներուն կը ձեռնադրուի Վասպուրականի Անձևացիք գաւառի եպիսկոպոս (նոյն կաթողիկոսը անոր կը հորջորջէ «այր համեստ եւ գիտնաւոր»)։ Որդիներուն՝ Յովհաննէսին եւ Գրիգորին, Խոսրով Անձևացին կը հանձնէ Նարեկավանք՝ Անանիա Նարեկացւոյ մօտ կրօնաւորելու (միջնակ որդին՝ Սահակը, հաւանաբար կ՛ըլլայ աշխարհական)։

Խոսրով Անձևացուց մեզ կը հասցնէ երկու մեկնութիւն։ 950-ական թուակններէն կը գրէ հայ եկեղեցւոյ պատարագի մեկնութիւնը։ Իր թելադրանքով որդին՝ Յովհաննէսը, 950-ին կը մեկնի Աղոթամատոյցը։ Հայոց եկեղեցւոյ ժամակարգութեան մեկնութեանը նուիրուած աշխատութեան մէջ («Մեկնութիւն Ժամակարգութեան») Խոսրով Անձևացին կը վերլուծէ հայոց եկեղեցական օրհնութիւնները, աղոթքներն ու մաղթանքները, քարոզները, անոնց արարողակարգը։

Այդ մեկնութիւնները կարեւոր են այդ պատմական տեսակետէն, որովհետեւ առատ տեղեկութիւններ կը պարունակեն X դ. եկեղեցական ծիսական գիրքերու հորինուածքի վերաբերեալ։ Խոսրով Անձեւացւոյ աշխատութիւններուն մէջ ուշագրաւ տույալներ կան այդ միջնադարեան Հայաստանի հասարակական-տնտեսական հարաբերութիւններու մասին։

Ծերացած Խոսրով Անձեւացին 954-ին կը մեղադրուին աղանդաւորականութեանը (ըստ երևոյթին թոնդրակեաններուն) հարելու մէջ եւ կը բանադրուին Անանիա Մոկացի կաթողիկոսի կողմէն Վերջինը Խոսրով Անձեւացուն նուիրուած կը թղթէ («Պատճառ յաղագս զԽոսրով նզովելոյն զԱնձեւացւոյ եպիսկոպոսն», «Արարատ», 1897, N» 6) անոր կը դատապարտէ հերձամիտ հակումներու ու արարքներու համար եւ կը շեշտէ, որ Խոսրով Անձեւացին աւելորդ է համարել խաչի օրհնութիւնը, հրեշտակներին պաշտելը, կաթողիկոսին, եպիսկոպոսներուն մեծարելը եւ այլն։ Կաթողիկոսը կը ջանայ Խոսրով Անձեւացուն ետ պահել աղանդաւորական միտումներէն, բայց՝ ապարդիւն։

Երկեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Մեկնութիւն ժամակարգութեան, Օրթագիւղ, [ԿՊ], 1840։
  • Մեկնութիւն աղօթից պատարագին, Վնտ., 1869։

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Ստեփաննոս Օրբելեան, Պատմութիւն նահանգին Սիրական, Թ., 1910։
  • Տէր-Մկրտիչեան Գ., Հայկականք, Վաղ-պատ, 1894։

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է Հայկական սովետական հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։  CC-BY-SA-icon-80x15.png
Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է « Քրիստոնեա Հայաստան» հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։  CC-BY-SA-icon-80x15.png