Խոռոչատապ

Jump to navigation Jump to search

Խոռոչատապը քիթի խոռոչներու բորբոքումն է: Այս խոռոչները կը գտնուին գլխուն որոշ վայրերու մէջ, յատկապէս քիթին շրջապատը, եւ անոնք հաւաքաբար կը կոչուին քիթի խոռոչներ:

Մեզմէ իւրաքանչիւրը ունի քիթի խոռոչներու չորս խմբաւորումներ, որոնք կ'անուանուին, ըստ իրենց ձեւին, եւ կամ իրենց գտնուած վայրին: Խոռոչներու չորս խմբաւորումներն են՝

  1. Ծնօտային խոռոչներ, որոնք երկու հատ են եւ կը գտնուին քիթին աջ ու ձախ կողմերը՝ դէմքին վրայ, այտին ետեւ, աչքին ստորոտը եւ քիմքին ու ծնօտային ակռաներուն վերեւ:
  2. Ճակատային խոռոչներ, որոնք նոյնպէս երկու հատ են եւ կը գտնուին աչքին վերեւ՝ ճակատին վրայ եւ ուղեղին առջեւ: Ուրեմն այս խոռոչները անմիջական դրացիներն են աչքերուն եւ ուղեղին: Ճակատային երկու խոռոչները երբեմն կը յատնուին որպէս մէկ խոշոր խոռոչ՝ մասնակի բաժանմունքներով եւ երբեմն ալ կ'ըլլան թերաճ եւ կամ բոլորովին չկազմուած:
  3. Մաղոսկրային խոռոչներ. անոնք թիւով շատ են եւ կը գտնուին քիթին խորոշերուն վերի մասին երկու կողմերը, ուղեղին յատակը եւ աչքերուն կից:
  4. Սեպոսկրային խոռոչ. ան մեծ խոռոչ մըն է եւ կը գտնուի քիթին ետեւ, ուղեղին յատակը եւ գանկին մէջտեղը:

Քիթի խոռոչներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բնական պայմաններու մէջ բոլոր խոռոչները կը պարունակեն օդ: Այս խոռոչները կը բացուին քիթին մէջ յատուկ անցքերով, որոնց շնորհիւ խոռոչները անմիջական հաղորդակցութեան մէջ են մեր շրջապատին հետ:

Խոռոչներու ներքին ճնշումի աստիճանաչափը կը հաւասարի մեր շրջապատի օդային ճնշման աստիճանաչափին: Հետեւաբար, որեւէ մէկ մթնոլորտային ճնշման աստիճանաչափի փոփոխութիւն, իր անմիջական ազդեցութիւնը կ'ունենայ այս խոռոչներուն վրայ:

Առողջ խոռոչներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Խոռոչները բոլորն ալ ոսկրային խորշեր են, որոնց ներքին մակերեսը ծածկուած է յատուկ խլնաթաղաթով մը, որ շարունակութիւնն է քիթի խլնաթաղանթին: Խոռոչներու խլնաթաղանթը շարունակ կ'արտադրէ որոշ քանակութեամբ խլնաթաղանթային մաքուր հեղուկ մը, որ կը հոսի յատուկ անցքերոձ դէպի քիթ:

Դէմքի խոռոչները կը թեթեւցնեն գանկի ոսկրային ծանրութիւնը եւ որոշապէս կ'օգնեն ձայնատուութեան: Արբունքի շրջանին անոնք կը հասնին իրենց ամբողջական ձեւաւորման եւ վերջնական մեծութեան: Անոնք կը սկսին կազմաւորուիլ շատ փոքր տարիքէն, սակայն անոնց կազմաւորումը կախեալ է աճման գործընթացէն եւ գլխու ոսկրային ձեւաւորումէն:

Խոռոչները կրնան բորբոքիլ բոլորը միասին, ինչ որ կը յառաջացնէ ամբողջական խոռոչատապ՝ եւ կամ կրնան բորբոքիլ առանցնաբար եւ կը յառաջացնեն մասնակի խոռոռչատապ:

Բայց ինչպէ՞ս եւ ի՞նչ ձեւով կը յառաջանայ խոռոչատապը:[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Խոռոչներու անցքերուն խցումով խոռոչներու խլնաթաղանթային բնական հեղուկը կը կուտակուի խոռոչներու մէջ եւ կը ճնշէ խոռոչային խլնաթաղանթին ու ոսկրային պատերուն վրայ: Այս հեղուկը, կուտակուելով եւ անշարժութեամբ կը թանձրանայ եւ կը թարախոտի, իսկ խլնաթաղանթի ինքնին կը բորբոքի, կը հաստնայ, կ'ուռի եւ կը սկսի արտադրել թարախային թանձր հեղուկ մը՝ խոռոչը ենթարկելով յաւելեալ ճնշումի: Հոս կը սկսին երեւիլ հիւանդութեան ախտանշանները:

Մասնակի եւ անմիջական խոռոչատապ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Խոռոչներու անցքերուն խցումը կրնայ ըլլալ ամբողջական եւ կամ մասնակի: Ամբողջական խցումի պարաքային, խոռոչատապը կ'ըլլայ սուր, արագ եւ անակնկալ, իսկ մասնակի խցումով խոռոչատապը կ'ըլլայ մեղմ, դանդաղ, երկարատեւ եւ մնայուն: Այս պարաքային խլնաթաղանթը կ'ունենայ անբնական երեւոյթ, ուր կ'աճին խլնաթաղանթային ցցօններ, որոնք անվտանգ ուռեր են: Ասոնք կը գրաւեն խոռոչներուն ամբողջ տարածքը եւ կամ՝ բաժին մը:

Blausen 0800 Sinusitis.png

Խոռոչներուն անցքերը կը խցուին քիթի խոշերու խցումով: Որեւէ անբնական երեւոյթ, որ կը խցէ քիթի խորշերը, կը պատճառէ նաեւ անցքերու խցում, ապա՝ խոռոչխտապ: Քիթի խոռշերուն խցման պատճառները եւ անբնական երեւոյթները շատ են: Անոնցմէ կարելի է յիշել հետեւեալները՝ քիթի ընդոծին խցում, օտար մարմինի մը գոյութիւնը եւ կամ զետեղումը քիթին մէջ, քիթի խոռշապատի աճառային եւ կամ ոսկրային ծուռութիւն, քիթի խլնաթաղանթային փոփոխութիւններ, պարզ հարբուխ, բեղմնափոշիի գերզգայնութիւն եւ գերզգայուն քթաբորբ, քիթի լաւորականվնաս եւ չարորակ-վտանգաւոր ուռեր, մթնոլորտային եւ շրջապատի, օդի ու ջուրի, ճնշումի աստիճանաչափի անակնկալ փոփոխութիւն:

Խոռոչատապի ախտանշանները այլազան են:

Սուր խոռոչատապի պարագային ենթական կ'ունենայ բարձր ջերմ, դող, գլխացաւ, ճնշումային ցաւ դէմքին եւ գլխուն որոշ մասերուն վրայ, ընդհանուր հիւանդագին վիճակ, քիթի շնչարգելութիւն եւ չորութիւն: Գլխացաւը անակնկալ է եւ զօրաւոր. ան կը զօրանայ առաւօտուն ու կը մեղմանայ յետմիջօրէին եւ աւելի նշմարելի կ'ըլլայ ոտքի կեցած միջոցին:

Ծնօտային խոռոչատապի պարագային ենթական կ'ունենայ ծնօտային ակռաներու ցաւ:

Ճակատային եւ մաղոսկրային խոռոչատապի պարագային ենթական կ'ունենայ աչքի եւ անոր շրջապատի ցաւ:

Սեպոստկրային խոռոչատապի ցաւի կ'ըլլայ սաստիկ եւ մնայուն: Սուր բորբոքումի պարագային խոռոչները կը վերածուին գոց, անհաղորդ ոսկրային խուցերու՝ լեցուն թանձր խլնաթաղանթով եւ թարախով: Սուր խոռոչատապը կը կարօտի շտապ դարմանումի, այլապէս՝ երկրորդական բարդութիւններ կրնան պատահիլ:

Մեղմ եւ դանդաղ խոռոչատապի ախտանշանները հետեւեալներն են՝ ընդհանուր գլխու անորոշ ցաւ, դէմքի, քիմքի եւ ակռաներու անորոշ ցաւ, թեթեւ ջերմ, քիթի մասնակի խցում, թանձր քթահոսք, ախորժակի նուազում եւ մարմնային ընդհանուր յոգնածութիւն: Ենթական կ'ունենայ աւելի լաւ տրամադրութիւն յետմիջօրէին եւ պակած վիճակի մէջ: Այս տեսակի խոռոչատապը կրնայ երկարիլ եւ վերածուիլ մնայունի, եթէ դարմանումի հիմնական միջոցառումները չգործադրուին:

Մնայուն խոռոչատապի պարագային դարձեալ խոռոչներու խլնաթաղանթը կը վերածուի անբնական ուռած խլնաթաղանթի, ուր կը տեսնուին նաեւ ցցօններ: Այս փոլիփները կը գրաւեն տարածքը խոռոչներու, որոնք յաւելեալ ճնշում կը բանեցնեն խոռոչներու ոսկրային պատերուն վրայ եւ նոյնիսկ կրնան փճացնել զանոնք: Ցցօնները յաճախ անցնելով խոռոչներու անցքերէն կը յայտնուին քիթին մէջ՝ աւելի վատթարացնելով կացութիւնը, որ արդէն վերածուած կ'ըլլայ մնայուն խոռոչատապի:

Խոռոչատապի ախտաճանաչումը կը կատարուի հետեւեալ գործընթացով.

  1. Լսել հիւանդը եւ իմանալ անոր բոլոր գանգատները.
  2. Կատարել բժշկական ընդհանուր մանրակրկիտ քննութիւն եւ յատկապէս՝ վիզ-բերան-քիթ-ականջ-կոկորդ բաժինները
  3. Կատարել ընթացիք քիթի եւ դէմքի քճառագայթային եւ մասնագիտական համակարգչային շերտագրական եւ մագնիսարձագանգային նկարումներ:
  4. Կատարել տարրալուծարանային քննութիւններ, յատկապէս՝ արեան ճերմակ եւ կարմիր գնդիկներուն եւ քիթի խլնաթաղանթի հեղուկին:

Սուր խոռոչատապը կը կարօտի շտապ դարմանումի, որ կ'ըլլայ ընդհանրապէս դեղերով: Հիւանդը կը պահուի ֆիզիքական կատարեալ հանգիստ վիճակի մէջ, այսինքն՝ կը մնայ անկողին: Գործածուած դեղերն են՝ հակամանրէական, ցաւաբեկ եւ հակագերզգայնութեան դեղեր՝ հակախցիչներ, ինպէս նաեւ շոգիի ներշնչում: Հիւանդը կամաց-կամաց կ'ուղղուի դէպի բարելաւում. անոր քիթի խցումը կը մեղմանայ, քթահոսքը կը նուազի, քթահոսքը կը դառնայ նուազ թարախային՝ աւելի հեղուկային ու լպրծուն: Այս միջոցին հիւանդը պէտք է ըլլայ մասնագէտ բժիշկին հսկողութեան տակ եւ հետեւի անոր բոլոր թելադրութիւններուն: Սնունդը խիստ կարեւոր է, հետեւաբար՝ առողջապահական եւ սննդարար կերակուր տրուելու է հիւանդին: Երբեմն դեղերու գործածութիւնը անբաւարար կ'ըլլայ: Բորբոքած խոռոչներու խլնաթաղանթը ենաթակայ կ'ըլլայ սուր ճնշումի կուտակուած թարախով, ուստի վիրաբուժական գործողութիւն մը կը դառնայ պարտաւորիչ:

Մեղմ եւ դանդաղ խոռոչատապի դարմանումը կ'ընթանայ սուր խոռոչատապի նման, սակայն աւելի նուազ ուժգնութեամբ:

Մնայուն եւ երկարատեւ խոռոչատապի պարագային, ուր ցցօններ կը գրաւէն ամբողջ խոռոչներու տարածքը, դարմանումը կ'ըլլայ վիրահատումով, այսինքն՝ փոլիփներու վիրահատումով եւ կուտակուած թարախի պարպումով: Ամէն տեսակի խոռոչատապի պարագային մասնագէտ բժիշկին ուշադրութիւնը կըի դառնայ խոռոչատապի հիմնական պատճառներու դարմանումին վրայ: Այլ խօսքով, խոռոչատապի դարմանումը պէտք է ընդանայ զուգահեռաբար քիթի խցումին հիմնական պատճառներու դարմանումին հետ:

Խոռոչատապը ունի նաեւ իր բարդութիւնները: Անոնք կը յայտնուին, երբ դարմանումը ուշանայ եւ կամ կատարեալ տեղի չունենայ: Խոռոչատապի բարդութիւնները անհաճոյ են եւ երբեմն վտանգաւոր: Խոռոչներու բորբոքումը կրնայ տարածուիլ անմիջական յարակից վայրեր, մասնաւորաբար աչքերուն, ուղեղին եւ ակռաներուն. բորբոքունը կրնայ արեան միջոցաւ տարածուիլ հեռակայ վայրեր: Մանրամասնելով, հետեւեալ բարդութիւնները կրնան պատահիլ՝ կոպերու ուռեցք, տեսողական խանգարումներ, երկտեսութիւն, խոր աչքացաւ, աչքի պալաներ եւ բորբոքում, արտակապճութիւն, խելապատապ, ուղեղային թարախատոյտ, ուղեղատապ, մնայուն գլխացաւ եւ փսխունք, մարմնական ցնցումներ, բարձր ջերմ, խոռոչներու ոսկրատապ խոռոռչաբերանային կեղանկ անբնական անցքի ստեղծում քիթի եւ բերանի միջեւ մնայուն թարախային քթահոսք, խոռոչներու թարախային եւ ոչ-լարախային խլնաթաղանթային ուռեցքներ:

Խոռոչատապ կրնայ յառաջանալ առանց քիթի հիւանդագին երեւոյթներու:

Այս մէկը տեղի կ'ունենայ երեք ձեւերով.

  1. Յաճախ ծնօտային ակռաներու արմատները անբնականօրէն կը գտնուին խոռոչներուն մէջ: Ասիկա կրնայ ըլլալ ընդոծին եւ կամ ծնօտային ակռաներու հատումի ընթացքին: Խոռոչներու մէջ գտնուած ակռաներու արմատները կրնան բորբոքիլ եւ կը յառաջացնեն խոռոչատապ:
  2. Յաճախ բորբոքած ակռաներու արմատներուն մէջ կը յառաջանան քանդիչ տոպրակներ, որոնք կը մաշեցնըն խոռոչներու ստորին պատերը եւ պատճառ կը դառնան խոռոչատապի:
  3. Երբեմն խոռոչներու անցքերը կը խցուին մեր շրջապատի մթնոլորտային ճնշումի աստիճանաչափի փոփոխութեամբ, որուն իբրեւ հետեւանք կը յառաջանայ խոռոչատապ: Ասոր կ'ընկերանայ ընդհարնապէս քիթի արիւնահոսութիւն: Այս կը պատահի օդանաւի ճամբորդութեան, լողալու եւ կամ սուզուելու ընթացքին:

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Զգոյշ, Գ. տարի- Թիւ 3, 2017: