Լաւաշ

Jump to navigation Jump to search
Լաւաշ
Pan armenio en el mercado de Yerevan.JPG
Ենթատեսակ լոշիկ եւ մատներով ուտվող կերակուր
Առաջացման երկիր Flag of Armenia.svg Հայաստան

Լաւաշ, հայկական հացատեսակ, զոր հայկական հացերու արքան կը համարուի[1]։

Հայերու հիմնական հացն է, կը թխեն թոնիրի մէջ։ Այն անալի, շատ բարակ, ճերմակ հաց է, որ կը պատրաստուի ցորենի ալիւրով։

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հին ժամանակներուն, առաւելապէս Հայկական լեռնաշխարհի երկրներուն մէջ, լաւաշ հացը ստեղծուեցաւ երկար ժամանակ թարմ հաց ունենալու համար։ Գաղափարը այն էր, որ սովորական հացը թխելէն ետք կարելի է օգտագործել շատ քիչ ժամանակի ընթացքին, իսկ լաւաշը պատրաստելէ ետք երկար ժամանակ չի փճանար ու կարելի է զայն երկար պահել, նոյնիսկ մինչեւ մէկ տարի։ Չոր լաւաշին վրայ ջուր ցանելով, կարելի է զայն թարմացնել եւ վերստին օգտագործել։ Լաւաշը առաւելապէս տարածուած է Հայաստանի, Իրանի, Վրաստանի, Ազրպէյճանի, Թուրքիոյ, Կովկասեան ու արեւելեան այլ երկրներու մէջ։

Հայաստանի մէջ լաւաշը սկսած են պատրաստել աւելի քան երեք հազար տարի առաջ։

Մինչեւ այսօր Հայաստանի յատկապէս գիւղական տուներուն մէջ աշնան կը պատրաստեն լաւաշի մեծ պաշար, զայն կը չորցնեն ու կը պահեն՝ ձմրան ընթացքին որպէս պաշար օգտագործելու նպատակով։

Պատրաստութեան ձեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Լաւաշը կը պատրաստեն ցորենի ալիւրով, գաղջ ջուրով, աղով եւ հայկական թթխմորով։ Խմբորը կը շաղեն նախընտրաբար երեկոյան, կը դնեն տաքուկ անկիւն մը՝ հանգստանալու, յետոյ զայն կը բաժնեն մօտաւորապէս 300 կրամանոց գունդերու։ Իւրաքանչիւր գունդ կրտնակով կը բանան թուղթի բարակութեամբ, ձուաձեւ եւ շուրջ 70 սմ լայնք ունեցող թերթիկներու[1]։ Թերթիկը բանալէ ետք զայն կը քաշեն յատուկ բարձի վրայ ու անոր միջոցով ամուր կը փակցնեն թոնիրի տաք պատին։

Լաւաշը շատ արագ կ՛եփի։ Առաւելագոյնը մէկ վայրկեանի ընթացքին հացը արդէն եփած է ու մետաղեայ բարակ ձողով զայն դուրս կը քաշեն թոնիրէն։ Կը կարծուի, որ լաւաշ պատրաստելու ժամանակ առաջին եփած հացը միշտ անյաջող դուրս կու գայ (կուտ կ՛երթայ)։

Թէեւ ներկայիս Հայաստանի քաղաքաբնակ բնակչութիւնը լաւաշը կը գնէ խանութներէն, երկրին ամբողջ տարածքին գիւղերու եւ գաւառական քաղաքներու մէջ պահպանուած է լաւաշի պատրաստման աւանդական ձեւը։

Լաւաշը մշակութային արժէք[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

2014 թուականին Հայաստանի մէջ լաւաշի պատրաստման մշակոյթը արձանագրուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի՝ մարդկութեան ոչ նիւթական մշակութային ժառանգութեան ներկայացուցչական ցանկին մէջ, տուտուկի արուեստին, խաչքարագործութեան, քոչարի պարին եւ «Սասնայ Ծռեր» դիւցազնավէպին կողքին։ Արձանագրութիւնը ունի հետեւեալ խորագիրը. «Լաւաշ մարդկութեան. աւանդական հացի պատրաստումը, նշանակութիւնը եւ մշակութային դրսեւորումները Հայաստանի մէջ»։

Լաւաշը արուեստի տարբեր գործերու մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Լաւաշի հետ կապուած կան շատ ժողովրդական սովորութիւններ, որոնց մէկ մասը մինչեւ հիմա կը պահպանուի Հայաստանի տարածքին։ Այդ սովորութիւններէն է հարսանիքի ժամանակ հարսին ուսին լաւաշ դնելը։ Ըստ հայկական աւանդապատումին, հայերու պատերազմի աստուած Վահագնի ու սիրոյ աստուածուհի Աստղիկի հարսանիքին ժամանակ աստուածներու հայր Արամազդը հարսին ուսին լաւաշ դրած էր։ Սակայն, տուն երթալու ճամփուն Աստղիկ ուշադիր չեղաւ եւ լաւաշը ինկաւ գետին։ Հայր Արամազդը զայրացաւ ու ըսաւ. «Հացը գետին նետողը չի կրնար մայր ու կին դառնալ»։ Վահագնի ու Աստղիկի հարսանիքը մնաց կիսատ ու անոնք չամուսնացան, իսկ Հայաստանի մէջ սովորութիւն դարձաւ հարսերուն ուսին լաւաշ դնել։ Այդ օրէն սկսած հարսերը շատ զգոյշ կը քալեն, որպէսզի լաւաշը իրենց ուսէն չսահի ու իրենք Աստղիկ աստուածուհիին բախտին չարժանանան։

Գրուած է «Հեքիաթ Նաղաշ անունով տղայի եւ հացի, որու անունն է լաւաշ» հեքիաթը։

1988 թուականին այս հեքիաթին հիման վրայ պատրաստուած է «Կախարդական լաւաշը» անունով մուլտֆիլմը։

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. «Հացապատում», Հայկ Խաչատրյան, էջ 17
  2. Mocak.am

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]