Ժոզէֆ Հայտըն

Jump to navigation Jump to search
Ժոզէֆ Հայտըն
Joseph Haydn, målning av Thomas Hardy från 1792.jpg
Հիմնական տուեալներ
Աւազանի անուն գերմաներէն՝ Joseph Haydn
Ծնած է 31 Մարտ 1732(1732-03-31)[1][2][3][…]
Rohrau, Ստորին Աւստրիա, Սրբազան Հռոմէական կայսրութիւն[4][5][1][…]
Երկիր Heiliges Römisches Reich - Reichssturmfahne vor 1433 (Nimbierter Adler).svg Սրբազան Հռոմէական կայսրութիւն
Մահացած է 31 Մայիս 1809(1809-05-31)[3][6][7][…] (77 տարեկանին)
Վիեննա, Աւստրիական Կայսրութիւն[4][8]
Տեսակ/ներ դասական երաժշտութիւն, Classical period?, օփերա, համանուագ, սոնատ? եւ string quartet ensemble?
Մասնագիտութիւն երգահան, խմբավար, երաժշտագէտ, դաշնակահար, երաժիշտ
Գործիքներ երգեհոն? եւ դաշնամուր
Պարգեւներ Վիեննայի պատվավոր քաղաքացի?
Ստորագրութիւն
Ստորագրութիւն

Ժոզէֆ Հայտըն, (Ֆրանց Ժոզէֆ Հայտըն, [31 Մարտ 1732(1732-03-31)[1][2][3][…], Rohrau, Ստորին Աւստրիա, Սրբազան Հռոմէական կայսրութիւն[4][5][1][…] - 31 Մայիս 1809(1809-05-31)[3][6][7][…], Վիեննա, Աւստրիական Կայսրութիւն[4][8]), աշխարհահռչակ երաժշտահան, դաշնակահար, նուագավար եւ երաժշտագէտ: Վիեննայի դասական դպրոցի ներկայացուցիչ:

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

ֆրանց Հայտընը ծնած է 31 Մարտ 1732-ին, Աւստրիա: Երաժշտական ունակութիւնները ժառանգած է իր հօրմէ: 5 տարեկանին ի յայտ կու գան անոր հրաշալի լսողութիւնը, յիշողութիւնը, ռիթմի զգացողութիւնը եւ ձայնային տուեալները: 1740–1749 թուականներուն ան մաս կը կազմէ Վիեննայի Սրբ. Ստեփանոս տաճարի երգչախումբին, եւ կը զբաղի ինքնակրթութեամբ:

Երաժշտական գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Շուրջ 30 տարի Հայտըն ծառայած է հունգար Էսթերհազի իշխաններուն՝ ղեկավարելով անոնց ընտանեկան նուագախումբը եւ թատրոնը: Շաբաթը երկու անգամ տեղի ունեցող համերգներուն Հայտըն պարտաւոր էր ներկայացնել ամէն անգամ նոր ստեղծագործութիւն մը, իսկ իր օփերաներու մեծ մասը ան գրած է Էսթերհազիներու ընտանեկան թատրոնին համար: 1792-ին Վիեննայի մէջ կարճատեւ ժամանակով ուսուցիչը կ'ըլլայ Պեթհովընին, սակայն փոխադարձ դժգոհութեան պատճառով Պեթհովըն երաժշտական ուսումը շարունակած է Անթոնիօ Սալիերիի մօտ: 1783-ին նոյնպէս Վիեննայի մէջ Հայտընի եւ Մոցարթի ծանօթութիւնը սերտ յարաբերութեան կը վերածուի: Հայտըն իր ետին կը ձգէ երաժշտական հարուստ ժառանգութիւն (104 սիմֆոնիաներ, 24 օփերաներ, 14 Messe, 14 Oratorio, 83 լարային քառեակ, բազմաթիւ Trio-ներ տարբեր կազմերու համար, Sonate-ներ, նախերգանքներ եւ այլն)։

Հայտըն կը համարուի իմֆոնիայի եւ լարային քառեակի հիմնադիր: Իր երաժշտութիւնը կը յատկանշուի լաւատեսութեամբ, լուսաւորութեամբ եւ ոճի պարզութեամբ:

«Սիմֆոնիայի հայր»[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հայտընի ստորագրութիւնը` di me giuseppe Haydn ("Ինձմէ Ժոզէֆ Հայտըն")։ Ան ստորագրած է իտալերէն, քանի որ այդ լեզուն յաճախ կ'օգտագործէ աշխատանքի ընթացքին։ Հայտընը ճանչցուեցաւ իբրեւ Սիմֆոնիայի Հայր։ Իրմէ առաջ գրուած են սիմֆոնիաներ, բայց Հայտընը հանդիսացաւ սոնաթա-սիմֆոնիկ տեսակի ստեղծողը՝

  • I մաս - սոնաթ, ալեկրօ:
  • II մաս - Andante՝ դանդաղ մաս, կ'արտայայտէ քնարական տրամադրութիւն։
  • III մաս - մենուեթ (18-րդ դարու սիրուած ստեղծագործութիւն)։
  • IV մաս - ֆինալ՝ արագ թեմբով, որ ստեղծագործութեան լաւատես աւարտն է։

Այսպէս կառուցած են սիմֆոնիան նաեւ Հայտընի ժամանակակիցներ՝ Մոցարթը եւ Պեթհովենը։

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • «Երաժշտութիւն, Պատմութիւն Եւ Տեսութիւն», Նարդուհի Էքիզեան-Մարկոսեան, Պէյրութ 2017, էջ 35:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 f. h. Joseph Haydn // Encyclopædia Britannica: dictionary of arts, sciences, and general literature — 9 — 1875. — հատոր XI. — է. 538–541.
  2. 2,0 2,1 W. H. Ha. Haydn, Franz Joseph // Encyclopædia Britannica — 11 — NYC: 1911. — Vol. 13. — P. 109–111.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Dr. Constant v. Wurzbach Haydn, Franz Joseph // Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich: enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt habenWien: 1856. — հատոր 8. — S. 108.
  5. 5,0 5,1 5,2 Гайднъ // Энциклопедический лексиконСПб.: 1838. — Т. 13. — С. 102–103.
  6. 6,0 6,1 6,2 Encyclopædia Britannica
  7. 7,0 7,1 7,2 Internet Broadway Database — 2000.
  8. 8,0 8,1 8,2 (unspecified title) — 1808.

Արտաքին Յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]