Թորինօ

Թորինօ

Թորինօ (իտալերէն՝ Torino), կարեւոր արդիւնաբերական քաղաք՝ հիւսիս-արեւմտեան Իտալիոյ մէջ, Փիէմոնթ մարզի մայրաքաղաքն է, որ հիմնականօրէն կը գտնուի Փօ գետին արեւմտեան ափին։ Քաղաքին բնակչութիւնը կը կազմէ 908000 մարդ (ըստ 2000-ին կատարուած մարդահամարի տուեալներով), ըստ որուն թիւով Իտալիոյ մէջ չորրորդն է՝ Հռոմէն, Միլանէն եւ Նափոլիէն ետք։ Թորինոյի մէջ տեղի ունեցած է 2006 Ձմեռնային Ողիմպիական Խաղերը, ինչպէս նաեւ 2006 թուականին տեղի ունեցած 37-րդ Շախմատի Ողիմպիականը։

Պատմութիւն

Պատմական Պատկանելիութիւն

• Հռոմէական Հանրապետութիւն՝ Ք.Ա. 58–27
• Հռոմէական Կայսրութիւն՝ Ք.Ա. 27 – Ք.Ե. 285
• Արեւմտեան Հռոմէական Կայսրութիւն՝ 285–476
• Օտոաքերի Թագաւորութիւն՝ 476–493
• Օստրոգոթական Թագաւորութիւն՝ 493–553
• Արեւելեան Հռոմէական Կայսրութիւն (Բիւզանդիոն)՝ 553–569
• Լոմպարտական Թագաւորութիւն՝ 569–773
• Քարոլինգեան Կայսրութիւն՝ 773–888
• Իվրէայի Մարզպանութիւն (March of Ivrea)՝ 888–941
• Թորինոյի Մարզպանութիւն՝ 941–1046
• Սաւոյի Կոմսութիւն՝ 1046–1416
• Սաւոյի Դքսութիւն՝ 1416–1720
• Սարտինիոյ Թագաւորութիւն՝ 1720–1792
• Ֆրանսական Առաջին Հանրապետութիւն՝ 1792–1804
• Ֆրանսական Առաջին Կայսրութիւն՝ 1804–1814
• Սարտինիոյ Թագաւորութիւն՝ 1814–1861
• Իտալիոյ Թագաւորութիւն՝ 1861–1943
• Իտալական Սոցիալական Հանրապետութիւն՝ 1943–1945
• Իտալիոյ Թագաւորութիւն՝ 1945–1946
• Իտալական Հանրապետութիւն՝ 1946–այսօր

Հնագոյն Ծագում

Թաուրինները (Taurini) հին կելտա-լիկուրիական ալպեան ժողովուրդ մըն էին, որոնք կը բնակէին Փօ (Po) գետի վերին հովիտը՝ ներկայիս Փիեմոնթի (Piedmont) կեդրոնը։ Ք.Ա. 218-ին, անոնք յարձակման ենթարկուեցան Հաննիպալի կողմէ, որ դաշնակցած էր անոնց վաղեմի թշնամիներուն՝ Ինսուպրներուն (Insubres) հետ։ Թաուրիններու գլխաւոր քաղաքը (Թաուրասիա) գրաւուեցաւ Հաննիբալի ուժերուն կողմէ երեք օրուայ պաշարումէ ետք։

Որպէս ժողովուրդ՝ անոնք հազուադէպ կը յիշատակուին պատմութեան մէջ։ Կը կարծուի, թէ հռոմէական գաղութ մը հիմնուած է Ք.Ա. 28-էն ետք՝ Julia Augusta Taurinorum անունով (ժամանակակից Թորինօ)։ Թէ՛ Լիվիոսը եւ թէ՛ Ստրաբոնը կը նշեն, որ Թաուրիններու երկիրը կը ներառէր Ալպերու լեռնանցքներէն մէկը, ինչ որ ցոյց կու տայ այդ անուան աւելի լայն կիրառութիւնը հին ժամանակներուն։

Աշխարհագրութիւն

Թորինոն կը գտնուի Իտալիոյ հիւսիս-արեւմուտքը։ Հիւսիսային եւ արեւմտեան ճակատներէն այն շրջապատուած է Ալպերով, իսկ հարաւէն՝ Մոնֆերրատոյի բլուրներով։ Քաղաքին մէջտեղէն կը հոսին չորս հիմնական գետեր՝ Փօն, այս մէկուն երկու վտակները, Տորա Րիպարիան ու Ստուրա դի Լանզոն եւ Սանգոնը։

Ժողովրդագրութիւն

Վերջին 3 տարիներու ընթացքին Թորինոյի բնակչութիւնը աճած է միայն 0.88%-ով, որ կը վերագրուի քաղաքի ցած ծնելիութեան, յանգեցնելով բնակչութեան ծերացման։ Բնակչութեան մօտ 16.4% 14 տարեկանէն վար է, այն պարագային, երբ թոշակի տարիքի բնակչութիւնը կը կազմէ 18.8%։ Վերջին տարիներու ընթացքին քաղաքը, ինչպէս նաեւ իր արուարձանները, ներգաղթի աճի ականատես դարձած են։ Թերեւս բնակչութիւնը գերակշռօրէն կազմուած է իտալացիներէն (96.1%), ընդգրկելով նաեւ այնպիսի ազգախմբեր, ինչպիսիք են՝ ռումանացիներ (2.3%), մարոքցիներ (1.5%) բերուցիներ (0.5%), ալպանացիներ (0.4%) եւ այլն...

Արտաքին յղումներ

• Պաշտոնական կայք (իտալերեն)
• զբոսաշրջիկների ուղեցույց Archived 2009-03-12 at the Wayback Machine. անգլերէն լեզվով