Գաբրիէլ եպիսկոպոս Մարաշցի

Jump to navigation Jump to search

Կիրակոս Եպիսկոպոս, որ Երուսաղէմէն ղրկուած էր իբրեւ նուիրակ։ 1832-ին կը հրաժարի Եգիպտոսի առաջնորդութենէն, Երուսաղէմի Պատրիարքը Մարաշցի Գաբրիէլ, որ 7 տարիներէ ի վեր Աղեքսանդրիա կը մնար նոյն պաշտօնին կը կոչէ։

Գահիրէի Հայերը սակաւաթիւ էին, հազիւ քանի մը հարիւր հոգի, մատուռը իր անուամբ անշարժ կալուած չունէր եւ հազիւ չորս տարուան գոյութիւն ունէր եւ առաջնորդարանի վերնայարկի մէկ սենեակն էր Ս.Սարգիս անուանբ, եկեղեցւոյ ծախսերը մեծ մասամբ կը հոգացուէին Երուսաղէմի կալուածներէն։ Գաբրիէլ վարդապետի ջանքով հիմնուեցաւ եկեղեցին, որուն 120000 Ֆրանք ծախս եղաւ եւ 1838-ին շինարարոիթիւնը աւարտեցաւ։

Եգիպտահայերը կը գրեն Պօղոս Պատրիարքին, որ իբրեւ վարձք Գաբրիէլ Վարդապետի ծառայութիւններուն, իրեն տրուի եպիսկոսպոսի աստիճան։ Պօղոս Պատրաիարք կը յաւանի եւ 15 Յունիս 1839-ին Կիլիկիոյ Միքայէլ Կաթողիկոսէն եպիսկոպոս կը ձեռնադրուի Եգիպտոսի վրայ։ Նոյն տարուան վերջը 17 Դեկտեմբեր 1839-ին եկեղեցին կ՛օծուի եւ կը կրէ հետեւեալ արձանագրութիւնը։

«Կարողութեամբն Աստուծոյ կառուցաւ Սուրբ Տաճարս նորաահման յանուն Սրբոյ Աստուածածնի արդեամբ Լուսաւորչի ի վայելումն Ազգիս Հայոց որ յԵգոպտոս աշխատութեամբ Մարաշցի Գաբրիէլ Սրբազան Մահտեսի Եպիսկոպոսի ի միաբանութենէ Սրբոյ Երոսաղէմի ի 1839 ի 17 Դեկտեմբերի»

1843-ին Պօղոս Եուսուֆ պէյ կը վախճանի։ Ան կենդանութեանը կտակ մը թողած էր, որ կորսուելու վտանգին ենթարկուած էր, Գաբրիէլ Սրբազանի ջանքերով վտանգը կ՛անհետանայ, ինք Գալուստեանի բարերարութիւններուն գլխաւոր թելադիրը եղած է։

Այս միջոցներուն սակայն Երուսաղէմի Զաքարիա Պատրիարքը կոնդակով առաջնորդ կը ղրկէ Դաւիթ Վարդապետը։ Եգիպտոսի գաղութը գոհ իր առաջնորդէն չընդունիր եւ ցուրտ վերաբերում մը կ'ունենայ եւ ահա կը սկսին խռովութիւնները ծայր տալ։ Ետ կը ղրկեն Դաւիթ Վարդապետը եւ այն օրէն Եգիպտոս կը դադրի Երուսաղէմի պատկանելէ։

1859-ին հիւանդութեան պատճառաւ Գաբրիէլ եպիսկոպոս կը մեկնի Իտալիա, ուր դարմանուելէ ետք կը վերադառնայ Եգիպտոս։ Խտիվ Սայիտ փաշա 500 ոսկիի չափ նուիրած է իրեն՝ աղքատներու համար։

Օր մը Սայիտ փաշայի հետ տեսակցած ատեն կ՝ ըսէ «Աղքատները գիշերը երազս կու գան եւ կը մեղադրեն զիս, թէ իրենց համար ինչո՞ւ չեմ խնդրեր Ձեր Բարձրութեան հանրածանօթ գթութիւնը»։ Իշխանը կը խնդայ, Սրբազանը կը խնդրէ եւ կը ստանայ 600 ֆէտտան հողի տարածցութեամբ ագարակ մը վերին Եգիպտոսի մէջ (մէկ Ֆէտտան 4200 քառակուսի կանգուն է)։ Երեք տարի վերջ օր մը փաշան կը հարցնէ Սրբազանին, թէ ինչպէ՞ս է առաջնորդարանի ելեւմտական վիճակը, որուն պատասխան Սրբազանը կ՛ըսէ, թէ՝ «տարեկան արդիւնքը բաժնեցի, բաժնողին բան չը մնաց» Ուրեմն, կ՛ըսէ բարեսիրտ փաշան, բաժնողին պէտքերուն համար կը նուիրեմ ուրիշ ագարակ մը եւ կը շնորհէ 400 ֆէտտան հող եւս Ստորին Եգիպտոսի մէջ, որուն կալուածագիրն ալ աղքատաց անունով կը հանուի։

Գաբրիէլ Սրբազանի օրով Ազգը կ՝ ունենայ նաեւ կալուածներ եւ առանձնաշնորհումներ։

Գաբրիէլ Եպիսկոպոս ծեր եւ հիւանդոտ ըլլալուն, 1863-ին Եգիպտոս կու գայ Մեսրոպ Վ. (ապագային Մեսրոպ Եպ. Սուքիասեան) Սահմանադրութիւնը գործադրելու համար եւ ժողովրդական քուէով կ՛ընտրուի առաջին թաղական խորհուրդը։

Մեսրոպ Վ.ի մեկնումէն ետք թաղականութիւնը Պատրիարքարանէն կը խնդրէ փոխանորդ մը ու կը ղրկուի՝ Մկրտիչ Եպ. (ապա կաթողիկոս Կիլիկիոյ)՝ որ 2-3 տարի պաշտօնավարելէ ետք, ժողովրդեան դժգոհութենէն՝ կը թողու պաշտօնը, անոր կը յաջորդէ Տ. Կարապետ քհ. Անամալի, որ Գաբրէլ Սրբազանի միակ ձեոնասունն էր։

Գաբրիէլ Եպիսկոպոս քաշուելով Մար Մինայի գերեզմանատան դիմացի ազգին տունին մէջ, առաձնացած կ՛ապրի, կը վախճանի 21 Ապրիլ 1867-ին եւ կը թաղուի Գահիրէի եկեղեցւոյ մէջ։

Դամբարան Գաբրիէլ Եպսկոպոս Մարաշցիի
Դերզգօն հովիւ հօտին Քրիստոսի,
Արք Եպիսկոպոս հայկազեան տոհմի
Բարեխնամ տեսուչ հոգւոյ ամենի
Րաբունի ընտիր պատւոյ արժանի
Ի Մարաշ ծնեալ ընիկ հայրենօք
Էր ծաղկեցուցիչ տեղւոյս տաճարօք
Լի ես դու ուրեմն տապան գեղապանծ
Բարեօք որ կրես զայս պատուական գանձ
Յամի տեառն 1867 Ապրիլ 22

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • «Փարոս» (1897)
  • Գերեզմանատանց արձնագրութիւնք ձեռագիր։
  • «Մասեաց Աղաւնի» (1857)
  • «Յիշատակարան» (հեղինակ՝ Վ.Գ.Զարդարեան)