Jump to content

Բաբելոնի Աշտարակ

Բաբելոնի աշտարակ, Պիտեր Պրեյգել Աւագի նկարը, 1563 թուական
Լեզուներու խառնաշփոթը, փորագրութիւն, Կուստաւ Տորէ, 1865

Բաբելոնի աշտարակ, բաբելոնեան աշտարակ (եբր.՝ מִגְדַּל בָּבֶל‎` Migddal Bāḇēl), Հին Կտակարանի, Հրեաներու Աստուածաշունչի (Թանախի) Ծննդոց գիրքին մէջ գրուած պատմութիւն է, առասպել, որ փորձած է բացատրել տարբեր լեզուներու ծագումը։ Այս պատմութեան համաձայն՝ Մեծ Ջրհեղեղէն յետոյ մարդկային սերունդները կը խօսէին ընդհանուր լեզուով։ Գաղթելով արեւելքէն՝ անոնք կու գան Սենաար (եբր.՝ שנער‎) կոչուող երկիրը։ Հին Կտակարանին մէջ գրուած է այսպէս՝

4 Անոնք ըսին. «Եկէք մեզի համար քաղաք կառուցենք եւ աշտարակ, որ գագաթը հասնի մինչեւ երկինք։ Համբաւ ձեռք բերենք ողջ աշխարհով մէկ սփռուելէն առաջ»։

5 Տէրն իջաւ, որպէսզի տեսնէ այն քաղաքն ու աշտարակը, որ կը կառուցէին մարդկանց որդիները։

6 Տէրն ըսաւ. «Ասոնք մէկ ժողովուրդ են, ունին մէկ լեզու եւ սկսած են այդ գործն ընել։ Արդ, ոչինչ չի խանգարեր անոնց, որ կառուցեն այն, ինչ կը կամենան։

7 Արի իջնենք եւ խառնենք անոնց լեզուն այնպէս, որ ոչ մէկը չհասկանայ իր ընկերոջ ըսածը»։

8 Տէր Աստուած այնտեղէն անոնց սփռեց աշխարհով մէկ, եւ անոնք դադրեցան քաղաքն եւ աշտարակը կառուցելէն։

9 իրեն համար այն կոչեց Խառնակութիւն (Բաբելոն), որովհետեւ Տէր Աստուած այնտեղ խառնեց ամբողջ երկրի բնակիչներու լեզուները եւ այնտեղէն անոնց սփռեց ողջ աշխարհով մէկ։
- Ծննդոց 11:4–9[1]

Որոշ ժամանակ դպրոցներ կը համարեն, որ Բաբելոնեան աշտարակի պատմութիւնը վերցուած է Միջագետքի Մարտուկ աստուծոյ պատուին Բաբելոնի թագաւոր Նապոպոլասարի (մ. թ. ա. 610) կողմը կառուցուած Զիկուռատի՝ Էնեմենանկիի մէջ[2][3]: Բաբելոնի Մեծ Զիկուռատը ունէր 91 մեթր բարձրութիւն։ Ալեքսանտր Մեծը հրամայած է այն աւերել մօտ մ. թ. ա. 331 թուականին[4][5]: Այս առասպելին շատ նման պատմութիւն կայ նաեւ շումերական «Էնմեկարը եւ Արատտայի թագաւորը» աշխատութիւնը։

Պատմութիւն

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
Ուշ միջնադարեան գերմանական ձեռագիր (մօտ 1370-ական թուականներ), ուր պատկերուած է աշտարակի կառուցումը։

Բաբելոնի աշտարակի պատմութիւնը գրուած է Ծննդոց 11:1-9 գլուխին մէջ։ Երկրի վրայ մարդիկ նոյն լեզուով կը խօսէին։ Արեւելքի կողմը գաղթելով մարդիկ բնակութիւն հաստատած են Սենաար կոչուող տեղը։ Մարդիկ որոշած են հաւաքել քարեր եւ կառուցել քաղաք, աշտարակով մը, որ կը հասնի երկինքին, ատով ցոյց կու տան իրենց փառքը։ Աստուած կ'իջնէ երկիր քաղաքը եւ աշտարակը տեսնելու եւ նկատէ, որ եթէ մարդիկ մէկ լեզուով չխօսէին, անոնք չէին կրնար հասնիլ իրենց ուզածին։ Աստուած կը վերադառնայ եւ կը խառնէ մարդկանց լեզուները, դարձնելով անոնց անհասկնալի միմեանց համար, տարածել անոնց ամբողջ աշխարհով՝ ատով կը դադրեցնէ աշտարակի կառուցումը։ Այդ պատճառով քաղաքը կոչուած է Բաբելոն:

Ստուգաբանութիւն

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

«Բաբելոնի աշտարակ» բառակապակցութիւնը Աստուածաշունչի հանդիպած չէ։ Աստուածաշունչին մէջ գրուած է միայն «քաղաքը եւ իր աշտարակը» (եբր.՝ אֶת-הָעִיר וְאֶת-הַמִּגְדָּל‎) կամ պարզապէս «քաղաքը» (եբր.՝ הָעִיר‎): Բաբելոն աքքատերէնէն թարգմանաբար նշանակած է «Աստուծոյ դարպաս» (bab` «դարպաս» + ilu՝ «աստուած»)[6]: Ըստ Աստուածաշունչի «Բաբելոն» բառը առաջացած է եբրայերէն balal, բառէն, որ կը նշանակէ «խառնաշփոթ»[7]:

Պատմական հիմք

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
Բաբելոնի կախովի այգիները (19-րդ դար), նաեւ պատկերուած է Բաբելոնի աշտարակը։

Ծննդոցին մէջ գրուած է, որ Բաբելոնը (LXX: Βαβυλών) Նեբրովթ թագաւորի թագաւորութեան մասը կը կազմէր։ Աստուածաշունչի մէջ յստակ նշուած չէ, թէ արդեօք Նեբրովթն հրամայած է կառուցել աշտարակը, բայց շատ այլ աղբիւրներու մէջ Բաբելոնի աշտարակի կառուցումը կապուած է հենց Նեբրովթի հետ։

Ծննդոց 11:9-ին մէջ Բաբելոն բառի ծագումը կապուած է եբրայերէն balal բայի հետ, որ կը նշանակէ խառնել, խառնաշփոթ ստեղծել։ Առաջին դարու հռոմէա-հրեայ հեղինակ Յովսէփոս Փլաւիոսը նոյնպէս նշած է, որ Բաբելոն (βαβὲλ) բառը ծագած է եբրայերէնէն, որ կը նշանակէ «խառնաշփոթ»[8]: Բառի յունարէն ձեւը սեպտուագինտայով՝ Βαβυλὼν ծագած է աքքատերէն Bāb-ilim արտայայտութենէն, որ կը նշանակէ աստուծոյ դարպաս, նկատի ունենալով հին շումերի մեծ տաճար-աշտարակները (զիկուռատները):

Բաբելոնի աւերակները գտնուած են Հիլլահ քաղաքի մօտ՝ Իրաքի մէջ։

Վերլուծութիւն[9]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ժանրը

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բաբելոնի աշտարակի պատմութիւնը առասպելաբանութեան մէջ ծանօթ է որպէս ստուգաբանական (etiology) զրոյց, որուն նպատակն է բացատրել սովորութեան մը, ծէսի մը, աշխարհագրական յատկանիշի մը կամ որեւէ այլ երեւոյթի ծագումը. տուեալ պարագային՝ լեզուներու բազմազանութեան ակունքները։ Լեզուներու խառնակութիւնը (լատիներէն՝ confusio linguarum), որ յառաջացաւ աշտարակի կառուցման հետեւանքով, կը հիմնաւորէ մարդկային լեզուներու մասնատումը։ Ըստ զրոյցին, Աստուած մտահոգ էր, որ մարդիկ կրնային սրբապղծութիւն գործել՝ կառուցելով աշտարակը երկրորդ ջրհեղեղէ մը խուսափելու համար, ուստի Աստուած ստեղծեց բազմաթիւ լեզուներ՝ մարդկութիւնը դարձնելով անկարող զիրար հասկնալու[10]։

Մինչեւ այս իրադարձութիւնը, կը նշուի, թէ մարդկութիւնը կը խօսէր մէկ միասնական լեզուով, թէեւ Ծննդոց 10։5-ը կը յիշատակէ, որ Յաբեթի, Գոմերի եւ Յաւանի սերունդները տարածուեցան «իւրաքանչիւրն իր լեզուով»[11]։ Օգոստինոս Երանելին այս հակասութիւնը կը բացատրէր՝ պնդելով, որ պատմութիւնը, առանց ուղղակի նշելու, ետ կը դառնայ պատմելու համար, թէ ինչպէս բոլոր մարդոց ընդհանուր լեզուն բաժնուեցաւ բազմաթիւ բարբառներու։

Թեմաները

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աստուծոյ եւ մարդոց միջեւ մրցակցութեան թեման կը հանդիպի նաեւ Ծննդոց գիրքի այլ բաժիններու մէջ, օրինակ՝ Եդեմական պարտէզին մէջ Ադամի եւ Եւայի պատմութեան մէջ։ Առաջին դարու հրէական մեկնաբանութիւնը, զոր կը գտնենք Փլաւիոս Յովսեփոսի մօտ, աշտարակի կառուցումը կը բացատրէ որպէս ամբարտաւան (hubristic) ապստամբութիւն Աստուծոյ դէմ՝ հրամայուած գոռոզ բռնապետ Նեբրովթի կողմէ։

Այս դասական մեկնաբանութեան կողքին կան նաեւ ժամանակակից մօտեցումներ, որոնք շեշտը կը դնեն մշակութային եւ լեզուական միատարրութեան դրդապատճառին վրայ։ Այս տեսանկիւնէն՝ Աստուծոյ գործողութիւնը ոչ թէ պատիժ է հպարտութեան համար, այլ մշակութային տարբերութիւններու սկզբնաւորում, ուր Բաբելոնը կը ներկայանայ որպէս քաղաքակրթութեան օրրան։

Բարձրութիւնը

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծննդոց գիրքը չի ճշդեր աշտարակին բարձրութիւնը. «գագաթը մինչեւ երկինք» (11։4) արտայայտութիւնը դարձուածք էր՝ նկարագրելու համար տպաւորիչ բարձրութիւն մը։ Սակայն տարբեր աղբիւրներ տուած են զարմանալի չափեր.

  • Յոբելենից գիրք: 5,433 կանգուն (շուրջ 2,484 մեթր), որ մօտ երեք անգամ աւելի բարձր է, քան Պուրճ Խալիֆան։
  • Բարուքի երրորդ յայտնութիւն: 463 կանգուն (211.8 մեթր), որ աւելի բարձր էր, քան մինչեւ 1889-ի Էյֆէլեան աշտարակը կառուցուած որեւէ շինութիւն։
  • Գրիգոր Տուրցի (594 թ.): Յղում ընելով Օրոսիուսին՝ կը նկարագրէ քառակուսի յատակագիծով կառոյց մը, որուն պարիսպները ունէին 100 պրոնզէ դռներ։
  • Ճովաննի Վիլլանի (1300 թ.): Ըստ անոր՝ աշտարակը ունէր 80 մղոն շրջագիծ եւ 4,000 քայլ բարձրութիւն (շուրջ 5.92 քմ)։

Ճարտարագիտական տեսանկիւնէն՝ Ճ. Է. Կորտոն իր «Կառուցուածքներ» գիրքին մէջ կը նշէ, որ աղիւսի դիմացկունութիւնը թոյլ կու տար կառուցել մինչեւ 2.1 քմ բարձրութեամբ ուղղահայեաց պատերով աշտարակ մը։ Իսկ եթէ պատերը դէպի վեր նեղնային, ապա աշտարակը կրնար հասնիլ այնպիսի բարձրութեան, ուր մարդիկ թթուածնի պակաս պիտի զգային նախքան կառոյցին փլուզուիլը։

Ծանօթագրութիւններ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  1. ↑ Աստուածաշունչ Մատեան Հին եւ նոր կտակարաններէ, արեւելահայերէն նոր թարգմանութիւն, Մայր աթոռ Ս. Էջմիածին եւ Հայաստանի Աստուածաշունչային ընկերութիւն, 1994, Ծննդոց 11:4-9
  2. ↑ Harris Stephen L. (2002)։ Understanding the Bible։ McGraw-Hill։ էջեր 50–51։ ISBN 9780767429160
  3. ↑ Streck Michael P. (2006)։ «Die Stadt, an deren Freuden man nicht satt wird»։ Damals (German)։ Special volume: 11–28
  4. ↑ Diodorus Siculus, 2.9.9; Strabo, Geography, 16.1.5.
  5. ↑ R.J. van der Spek, "Darius III, Alexander the Great and Babylonian scholarship" in: Achaemenid History XIII (Leiden 2003), 289-346.
  6. ↑ «Online Etymology Dictionary»։ Etymonline.com։ արտագրուած է՝ 2013-11-07
  7. ↑ Book of Genesis, 11:9
  8. ↑ Josephus, Antiquities, 1.4.3
  9. ↑ (անգլերեն) Tower of Babel, 2026-01-25, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tower_of_Babel&oldid=1334712967, վերցված է 2026-01-26
  10. ↑ Coogan Michael David (2009)։ A brief introduction to the Old Testament: the Hebrew Bible in its context։ New York: Oxford University Press։ ISBN 978-0-19-533272-8
  11. ↑ Genesis 10:5
Վերցուած է «https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=Բաբելոնի_Աշտարակ&oldid=247597» էջէն