Ածխածին

Jump to navigation Jump to search

Ածխածին (լատ.՝ Carboneum), քիմիական նշանը՝ C, կարգային թիւն է 6, հիւլէական զանգուածը՝ 12.011[1]։

Պատմական տեղեկութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ածխածինը յայտնի է հեռաւոր անցեալէն։ Փայտածուխն օգտագործուած է հանքերէն մետաղները վերականգնելու համար, իսկ ադամանդը՝ իբրեւ թանկագին քար։ 1789 թուականին ֆրանսացի քիմիագէտ Անթուան Լորան Լաւուազիէն հետեւութիւն կատարեց ածխածնի տարրային յատկութիւններու մասին։

Բնագիտական յատկութիւներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ածխածինի երկու տարբեր դրսեորումները
Ածուխ
Ադամանդ

Ածխածինը չի լուծուիր օրկանական եւ անօրկանական լուծիչներուն մէջ, կը լուծուի մետաղներուն մէջ (երկաթ, կոբաղդ եւ այլն)։ 1 մթնոլորտ ճնշման տակ (օդի բացակայութեամբ) կը ցնդի մօտ 3500 °C ջերմաստիճանին։ Կը հալի 3800±200 °C-ին 125 հազար մթնոլորտ ճնշումի տակ (հաշուած է տեսականօրէն)։

Քիմիական Յատկութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բնական ածխածինը բաղկացած է երկու կայուն զուգաթիւէ isotope՝ 12C (բնութեան մեջ հանդիպող զանգուածի 98.892%-ը) եւ ¹³C (զանգուածին 1.108%-ը)։ Արհեստական եղանակով 10C, 11C, 14C, 15C եւ 16C ռատիոաշխուժ զուգաթիւները կը ստացուին։

A խումբի տարր է։ Հիւլէիի հիմնական վիճակի արտաքին ելեկտրոնային մակերեւոյթի դասաւորում է 2s²p²։ Օքսիտացման կարեւորագոյն աստիճաններն են +2, +4, -4, հաւասարակշռութիւնները՝ 4 եւ 2։ Ածխածնի չեզոք հիւլէին շառաւիղը 0.077 նմ է։ C4+ իոնի շառաւիղը՝ 0.029 նմ (համակերպող թիւը 4), 0.030 նմ (համակերպող թիւը 6)։

Ածխածինով Տարիքի Որոշում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ածխածինով տարիքի որոշման եղանակը (անգլերէն՝ Carbon-14 dating) կը կիրառուի կենսաբանական ծագում ունեցող առարկաներով եւ նիւթերով. տարիքը ատոնց մէջ, ածխածինի կայուն զուգաթիւներու համեմատ 14C՝ իզոտոպի պարունակութիւնը չափելու միջոցաւ: Այս եղանակը 1946 թուականին առաջարկած է Ուիլիըրտ Ֆրէնք Լիպին (անգլերէն՝ Williard Frank Libby):

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]