Ածխածին

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search

Ածխածին (Կաղապար:Լեզու la), քիմիական նշանը՝ C, կարգային թիվն է 6, հիւլէական զանգուածը՝ 12.011[1]։

Պատմական Տեղեկութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ածխածինը յայտնի է հեռու անցյալէն։ Փայտածուխն օգտագործուած է հանքաքարերէն մետաղները վերականգնելու համար, իսկ ալմաստը՝ որպէս թանկարժէք քար։ 1789 թուականին ֆրանսացի քիմիագէտ Անթուան Լորան Լաւուազիէն հետեւութիւն ըրաւ ածխածնի տարրային յատկութիւններու մասին։

Բնագիտական յատկութիւներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ածխածնի երկու տարբեր դրսեորումները
Ածուխ
Ալմաստ

Ածխածինը չի լուծուեր օրկանական եւ անօրկանական լուծիչներուն մէջ, կը լուծուէ մետաղներուն մէջ (երկաթ, կոբաղդ եւ այլն)։ 1 մթնոլորտ ճնշման տակ (օդի բացակայութեամբ) կը սուպլիմացուէ (կը ցնդէ) մօտ 3500 °C ջերմաստիճանին։ Կը հալի 3800±200 °C-ին 125 հազար մթնոլորտ ճնշումի տակ (հաշուած է տեսականօրէն)։

Քիմիական Յատկութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բնական ածխածինը բաղկացած է երկու կայուն իզոթոփներէ՝ 12C (բնութեան մեջ հանդիպող զանգուածի 98.892%-ը) եւ ¹³C (զանգուածի 1.108%-ը)։ Արհեստական եղանակով ստացվել են 10C, 11C, 14C, 15C և 16C ռատիոաշխոյժ իզոթոփները։

A խումբի տարր է։ Հիւլէիի հիմնական վիճակի արտաքին ելեկտրոնային մակերուոյթի դասաւորուածութիւնն է 2s²p²։ Օքսիտացման կարեւորագոյն աստիճաններն են +2, +4, -4, վալենթականութիւնները՝ 4 եւ 2։ Ածխածնի չեզոք հիւլէին շառաւիղը 0.077 նմ է։ C4+ իոնի շառաւիղը՝ 0.029 նմ (համակերպող թիւը 4), 0.030 նմ (համակերպող թիւը 6)։

Ածխածնով Տարիքի Որոշում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ածխածնով տարիքի որոշման եղանակը (անգլերէն՝ Carbon-14 dating) կը կիրառուէ կենսաբանական ծագում ունեցող առարկաներու եւ նիւթերու տարիքը ատոնց մէջ ածխածնի կայուն իզոտոպներու համեմատ 14C իզոտոպի պարունակութիւնը չափելու միջոցաւ: Սա եղանակը 1946 թուականին առաջարկած է Ուիլիըրտ Ֆրէնք Լիպին (անգլերէն՝ Williatd Frank Libby):

Կաղապար:Սեղմ Պարբերական Աղիւսակ

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]