Ալ Պայտաա

Քաղաք
Ալ Պայտաա
արաբերէն՝ البيضاء‎
Երկիր	Լիպիա
Հիմնադրուած է՝	1840
Տարածութիւն	155,54 քմ²
ԲԾՄ	623 մեթր
Բնակչութիւն	250 000 մարդ
Ժամային գօտի	UTC+2
Շրջագայութեան պետ-համարագիր	2

Պայտաա[a] կամ Ալպէյտաա[b] (Արաբերէն՝ البيضاء, արտասանութիւնը՝ [ալ-Պայտաա]), իտալական գաղութատիրութեան ժամանակաշրջանին ծանօթ իբրեւ Պետա Լիթորիա, առեւտրական եւ ճարտարարուեստական քաղաք է հիւսիսային Կիւրենայիքայի (Cyrenaica) մէջ՝ արեւելեան Լիպիա։ Ունենալով 250,000 բնակիչ՝ Պայտաան Լիպիոյ 4-րդ ամէնամեծ քաղաքն է՝ Թրիփոլիէն, Պենկազիէն եւ Միսրաթայէն ետք։ Ան Ժապալ ալ Ախտար (Կանաչ Լեռ) գաւառի մայրաքաղաքն է։

Անուն եւ պատմութիւն

Պայտաայի պատմութիւնը կը հասնի մինչեւ դասական հնադար, երբ ան ծանօթ էր Պալակրէ (Balagrae) անունով: Հին յունական գաղութ Կիւրենէի (Cyrene) 2000 տարուայ հնութիւն ունեցող աւերակները կը գտնուին քաղաքին մօտակայքը՝ Շահաթի մէջ:

Քաղաքի ամենամեծ ձգողականութիւններէն մէկը իսլամութեան մարգարէ Մուհամմատի յայտնի ընկերակիցներէն (սահապա) մէկուն՝ Ռուուայֆի պին Թապիթ ալ-Անսարիի դամբարանն է: Այդ պատճառով քաղաքը անոր անունով կոչուած է Սիտի Ռաֆա: 19-րդ դարուն, երբ Մուհամմատ իպն Ալի աս-Սենուսի հասաւ այս տարածքը, կառուցուեցաւ սպիտակ ներկուած զաուիա մը (մենաստան կամ աղօթատեղի), որ կը գտնուէր բարձր բլուրի մը վրայ եւ հեռուէն յստակօրէն տեսանելի էր: Այդ օրէն քաղաքը վերանուանուեցաւ ազ-Զաուիաթ ալ-Պայտաա («Ճերմակ մենաստան»): Ժամանակի ընթացքին «զաուիա» բառը դուրս մնաց եւ քաղաքը պարզապէս կոչուեցաւ (ալ-) Պայտաա: Սենուսիական շարժումը քաղաքին մէջ յատուկ կրօնական կեդրոններ (զաուիաներ) հաստատած էր՝ տեղացիներուն իսլամական իրաւագիտութիւն (ֆիքհ) եւ Ղուրանի սերտողութիւն սորվեցնելու, ինչպէս նաեւ տեղական ու ցեղային հարցերը լուծելու համար, ինչ որ ընդունուած էր այդ ժամանակ: Զաուիան մինչեւ օրս կանգուն է, սակայն անխնամ վիճակի մէջ կը գտնուի Օմար Ալ-Մուխթար համալսարանի մօտ՝ քաղաքի արեւմտեան մուտքին:

Ֆաշիստական Իտալիոյ տիրապետութեան տակ քաղաքը ծանօթ էր Պետա Լիթորիա անունով՝ ֆաշիստական հիմնական խորհրդանիշ «fascio littorio»-ի պատուին: Արդի քաղաքը, որ հրաժարեցաւ ֆաշիստական անունէն Լիպիոյ Թագաւորութեան օրով, կառուցուեցաւ 1950-ական թուականներուն: Նախապէս նպատակադրուած էր զայն դարձնել Լիպիոյ նոր մայրաքաղաքը, եւ հոն կառուցուեցան պետական անհրաժեշտ շէնքերուն մեծ մասը: Սակայն, ի վերջոյ, մայրաքաղաքը Թրիփոլիէն Պայտաա տեղափոխելու ծրագիրը չեղեալ համարուեցաւ:

Լիպիոյ առաջին քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, Պայտաան եղաւ առաջին քաղաքը, որ անցաւ հակա-քատաֆիական ուժերու ձեռքը 17 Փետրուար 2011-ին՝ Պայտաայի ճակատամարտէն ետք: