Ալեքսանտր Սարուխան

Ալեքսանտր Սարուխան
Ծնած է	1 Հոկտեմբեր 1898
Ծննդավայր	Արտանուջ, Կարսի մարզ, Կովկասեան երկրամաս, Ռուսական Կայսրութիւն
Մահացած է	1 Յունուար 1977 (78 տարեկանին)
Մահուան վայր	Գահիրէ, Եգիպտոս
Ազգութիւն	Հայ
Քաղաքացիութիւն	Ռուսական Կայսրութիւն; Եգիպտոսի թագավորություն?; Եգիպտոսի Հանրապետություն?; Արաբական Միացեալ Հանրապետութիւն; Եգիպտոս; Օսմանեան Կայսրութիւն
Կրթութիւն	Վիեննայի գեղարվեստի ակադեմիա?
Մասնագիտութիւն	գծանկարիչ, հրապարակախօս, հանրային գործիչ և նկարչության ուսուցիչ
	Ալեքսանտր Սարուխան Ուիքիդարանին մէջ
	Alexander Sarukhan Ուիքիպահեստին մէջ

Ալեքսանտր Սարուխան (Սարուխանեան, 1 Հոկտեմբեր 1898(1898-10-01), Արտանուջ, Կարսի մարզ, Կովկասեան երկրամաս, Ռուսական Կայսրութիւն^[1] - 1 Յունուար 1977(1977-01-01)^[2]^[1], Գահիրէ, Եգիպտոս^[1]), հայ երգիծանկարիչ։

Սարուխան ծնած է Արտանուշ, ապա անցած է Պաթում, ուր հասակ առած է․ ապա անցած է Պոլիս` ուսանելու համար եւ կրտսեր եղբօր հետ ընդունուած է Մխիթարեան միաբանութեան վարժարանը։

1910-1912 թուականներուն՝ Պոլսոյ մէջ, Սարուխան եղբայրները տան մէջ պատրաստած են չորս էջանոց «Ղուղիկօ» շաբաթաթերթը, ամբողջովին ձեռագիր։ Լեւոն յօդուածներ գրած եւ խմբագրած է, իսկ Ալեքսանտրը ծաղրանկարները գծած է։ Յետագային՝ Մեծ Եղեռնի տարիներուն, հակաթրքական ուղղուածութիւն ունեցող այս ձեռագիր շաբաթաթերթը եղբայրները այրած են։ Այս փորձը ընդհատուեցաւ, քանի որ 1912 թուականին հայրը որոշեց Պաթում վերադառնալ, առեւտրական ծրագիրներուն ձախողութեան պատճառով։ Եղբայրները մնացին Պոլիս, ուսումը շարունակելու։

Պոլսոյ Մխիթարեան վարժարանը աւարտելէ ետք գացած է Վիեննա` կատարելագործելու համար իր գծագրական տաղանդը:

Վիեննայի մէջ հանդիպած է արաբ գործարարի մը, որ զինք համոզած է Եգիպտոս երթալու, ուր իրեն համար ասպարէզային մեծ հնարաւորութիւններ կրնային ստեղծուիլ^[3]։

Անհատական ցուցահանդէսներ

1927, Գահիրէ,
1968, Երեւան։

Ստեղծագործութիւններ

Նկարչական

Երգիծական ժողովածուներ՝

«Այս Պատերազմը» 1945,
«Մենք մեր ակնոցով» 1962,

Գիրքի ձեւաւորումներ

Երուանդ Օտեանի «Ընկեր Փանջունի»ն, հրատ. 1938,
Յակոբ Պարոնեանի «Մեծապատիւ մուրացկանները», հրատ. 1962։

Սարուխանի քառասուն հազարէն աւելի գործերը (ներառեալ «Մարդկային կատակերգութիւն» նկարաշարը, ընկերական շարժեր եւ այլն) հրապարակուած են տարբեր երկիրներու մամլոյ էջերուն մէջ։ 14 ընկերական շարժ, «Մեծապատիւ մուրացկանները» գիրքին պատկերազարդումները (9 պատկեր), «Մարդկային կատակերգութիւն» շարքէն մէկ երգիծանկար եւ այլ աշխատանքներ կը գտնուին Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ։

Մեծերը Սարուխանի մասին^[4]

Հայաստանի արուեստասէր հասարակայնութեան յայտնի անուն է Սարուխանը։ Քաղաքացի եւ արուեստագէտ. այս երկու հասկացութիւնները նկարիչը միաձուլած է իր անձին մէջ՝ հանդէս բերելով հայրենասէր արուեստագէտի արժեքաւոր յատկութիւններ։ Սիլվա Կապուտիկեանը գրած է. "Եթէ լինէր մէկը, որ երգիծանկարէր Սփիւռքի անմիջական գլխաւոր դէմքերը, այդ դիմաշարքում անպայման տեղ պիտի գրաւէր ճաղատ գլխով, դուրս ընկած ծնօտով, մեծաբերան ժպիտով եւ սուր, ծաղրալից աչքերով հանրայայտ այն դէմքը, որը Սարուխանն է, եւ որի ծաղրանկարային արտացոլումը այնքան հմտօրէն ստեղծել է հենց ինքը՝ հեղինակը"։ Սարուխանը մեծ համբաւ ու ժողովրդականութիւն կը վայելէ։ Իր ստեղծագործութիւններն ակնառու տեղ կը զբաղեցնեն ո՛չ միայն սփիւռքահայ երգիծանկարչութեան մէջ, որ տուած է այնպիսի դէմքեր, ինչպիսիք են Չիկ Տամատեանը՝ Պուխարեստի մէջ, Տիրան Աճէմեանը՝ Պէյրութ, Էտմոն Քիրազը՝ Փարիզ, եւ ուրիշներ, այլեւ 20-րդ դարու համաշխարհային տեսադարանին մէջ տեղ գտած այդ ժանրի լաւագոյն նմուշներու կողքին, որոնց հեղինակներն են հանրայայտ վարպետներ Տեւիտ Լոուն, Ուիլիըմ Ռոպինսընը, Ստրուպբեն, Ռոլանտ Կիրպին եւ այլք։

Ֆրանսացի արուեստագէտ Ռոպերթ Պլումը նկարիչին մասին գրած է . "Աշխարհի մէջ ծաղրանկարիչները կը կազմեն լեգէոն մը, սակայն միայն քիչերը կը հավասարին Սարուխանին"։

Սարուխանն ապրելով Պոլսոյ, Եւրոպայի եւ Եգիպտոսի մէջ, հնարաւորութիւն ունեցած է շրջագայելու տարբեր երկիրներ եւ քաղաքներ։ Ան ուսումնասիրած է գրքարուեստի եւ ծաղրանկարի համաշխարհային փորձը, հիմնաւորապէս իւրացուցած է Արեւելքի եւ Արեւմուտքի մէջ ստեղծագործող նկարիչներու գշապատկերման սկզբունքները։ Սակայն, սնուելով ծաղրանկարչական ժանրի վարպետներու արուեստէն՝ Գալօ, Տորէ, Դրեվերս, Կրանվիլ, Կիլրեյ, Տոմիէ, Կաւարնի եւ այլք, ան կրցած է ստեղծել իր լեզուն, մնալ ինքնատիպ ու անկրկնելի։ Մեծանուն նկարիչ ու արգասաւոր հասարակական գործիչ Ալեքսանտր Սարուխանը դեռ երիտասարդ տարիքին գտաւ իր նշանաբանը. "Ծանիր զքեզ, բայց գիտակցաբար ծանիր"։ Միքայէլ Կիւրճեանն այսպէս գնահատած է վարպետի արուեստը. «Շնորհաւորելի է Սփիւռքը, որ Ալեքսանտր Սարուխան մը ունի իր մէջ»։ Ուսումնասիրելով նկարիչի կեանքն ու գործունէութիւնը՝ ակամայ կը մտաբերես ժամանակակից պրազիլցի գրող Փաուլօ Գոէլլոյի խօսքերը. "Ամէն մարդ մանկութենէն ունի անուն, սակայն կարեւոր է գտնել իր կեանքի անունը, այն բառը, որ պէտք է այդ կեանքին իմաստ հաղորդէ"։ Որոշ պարագաներու այդ բառը կը համընկնի այն անուան հետ, որով մարդուն ծննդեան պահէն կը կոչեն։ Ալեքսանտր Սարուխանի անունը՝ "Սարուխան" արաբերէնէն թարգմանաբար կը նշանակէ «երկու հրթիռ», կանխորոշեց նկարիչի կեանքի ուղին եւ ճակատագիրը։

Ծանօթագրութիւններ

1 2 3 4 5 6 7 8 Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 10 — հատոր 10. — է. 244.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q124737637'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a>
1 2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
↑ «Սատարել Հայ Մշակոյթին»։ Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon) (en-US)։ 2019-03-30։ արտագրուած է՝ 2022-03-03
↑ (հայերեն) Ալեքսանդր Սարուխան, 2025-06-07, https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B1%D5%AC%D5%A5%D6%84%D5%BD%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D6%80_%D5%8D%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%AD%D5%A1%D5%B6&oldid=10348122, վերցված է 2025-11-14

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q1238720"_data-entity-id="Q124737637">Հայկական_սովետական_հանրագիտարան,_հատոր_10<span_class="wef_low_priority_links">_—_հատոր&nbsp;10._—_է.&nbsp;244.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124737637"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718"></a></div>-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 10 — հատոր 10. — է. 244.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q124737637'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q36524_citetype_Q7094076_citetype_Q27031827_citetype_Q595971"_data-entity-id="Q19938912"><i_class="wef_low_priority_links">[[:fr:Bibliothèque_nationale_de_France|Bibliothèque_nationale_de_France]]</i>_data.bnf.fr:_open_data_platform<span_class="wef_low_priority_links">_—_2011.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a></div>-2] 1 2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>

[3] «Սատարել Հայ Մշակոյթին»։ Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon) (en-US)։ 2019-03-30։ արտագրուած է՝ 2022-03-03

[4] (հայերեն) Ալեքսանդր Սարուխան, 2025-06-07, https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B1%D5%AC%D5%A5%D6%84%D5%BD%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D6%80_%D5%8D%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%AD%D5%A1%D5%B6&oldid=10348122, վերցված է 2025-11-14

[1]

[2]

[3]

[4]