Պոչազգեստ

Պոչազգեստ կամ Ֆրակ, տղամարդոց հագուստ յատուկ ձեւուած պաշտօնական միջոցառումներու համար, բաղկացած է պիջակէ, առջեւէն կարճ, ետեւէն երկար նեղ փեշերով, եւ տաբատէ ատլասեայ լամպասներով:

Պատմութիւն

Իր տեսքի յատկութիւններով պոչազգեստը պարտական է այն բանին, որ ի սկզբանէ եղած է հագուստի ձեւ ձիաւոր սպաներու, որ անոնց թոյլ կու տար յարմարութեամբ ձի հեծնել եւ միեւնոյն ժամանակ տպաւորիչ տեսք ունենալ:

Պոչազգեստը յայտնուած է Ֆրանսայի մէջ XVIII դարու կէսերուն եւ եղած է բացառապէս զինուորական հագուստ եւ ի սկզբանէ բնաւ չէր վերաբերեր հանդիսաւոր հագուստին: Բայց այն փաստը, որ այն ժամանակներուն ձիաւոր սպաները սովորաբար կը պատկանէին բարձր խաւին եւ, ի հարկէ, յաճախ կը յայտնուէին հրաւիրեալ երեկոներու եւ պարահանդէսներու, աստիճանաբար բերաւ այն բանին, որ պոչազգեստը դարձաւ այդ ժամանակներու հանդիսաւոր հագուստի նորաձեւութիւն:

Ֆրանսական յեղափոխութեան ժամանակ յայտնուեցան «անհաւատալի» ոճի պոչազգեստներ: Անիկա ունէր չափազանց մեծ օձիք եւ շապիկներ, կը լրացուէր ոչ պակաս տպաւորիչ փողկապով, որ կը ծածկէր կզակը, իսկ խիստ օսլայած շապիկի օձիքը կը հասնէր այտերու կէսին: Ռուսիոյ մէջ Պաւելի ժամանակ այդպիսի պոչազգեստները, որոնք դարձած էին յեղափոխական Ֆրանսայի խորհրդանիշ, արգիլուեցան եւ միայն կայսեր մահէն ետք կրկին յայտնուեցան մայրաքաղաքի սալոններուն մէջ, ապա դարձան առօրեայ հագուստ:

Մինչեւ XIX դարու վերջին երրորդը պոչազգեստը գրեթէ անհետացաւ փողոցներէն, զիջելով տեղը սմոքինկներուն եւ պիջակներուն, եւ դարձաւ հանդիսաւոր հագուստ հանդիսաւոր եւ պաշտօնական միջոցառումներու համար, որոնք տեղի կ'ունենային խիստ հագուստի կոդի համաձայն: Ժամանակի ընթացքին սկսան հագնիլ նաեւ պարողներ եւ երաժիշտներ:

Նկարագրութիւն

Պոչազգեստի տակ կը հագուին շապիկ՝ խիստ օսլայած կրծքակալով, կանգուն օձիքով՝ ծալլուած անկիւններով եւ համեստ թեւքաճարմանդներով, կը կապուի ճերմակ փիքէ կամ մետաքսէ թիթեռնիկ փողկապ, շապիկի վրայ կը հագուի ճերմակ փիքէ ժիլէ (մետաքսէ ժիլէն լաւ համբաւ չունի)՝ երեք կոճակներով, որոնք միշտ պէտք է կոճկուած ըլլան:

Պիջակի կրծքի գրպանին մէջ կը դրուի ճերմակ թաշկինակ (եթէ կրծքին վրայ շքանշաններ չկան): Պէտք է ունենալ թարմ ճերմակ ձեռնոցներ: Պոչազգեստի հետ պէտք է կրել գրպանի ժամացոյց շղթայով, ոչ թէ դաստակի ժամացոյց:

Պոչազգեստի տաբատները կը զարդարուին մետաքսեայ լամպասներով:

Պոչազգեստը պէտք է կրել միայն սեւ լաքապատ կօշիկներով եւ սեւ գուլպաներով: Երբ ցուրտ է, պոչազգեստի վրայ կը հագուի սեւ վերարկու, որուն հետ կը կրէ ճերմակ շարֆ, ճերմակ ձեռնոցներ եւ սեւ գլխարկ-գլան:

Որպէսզի միջոցառման մասնակիցները տարբերուին սպասարկող անձնակազմէն, որ նոյնպէս պոչազգեստով է, անձնակազմը կը կրէ ոչ թէ ճերմակ, այլ սեւ ժիլէներ եւ թիթեռնիկ փողկապներ:

Պոչազգեստը կը շեշտէ կեցուածքի ամէնափոքր թերութիւնները, ուստի ողնաշարի թերութիւններ ունեցող, կռացած եւ այլն անձերուն կարելի է խորհուրդ տալ պոչազգեստի փոխարէն կրել սմոքինկ, պէտք է, սակայն, նկատի ունենալ, որ պոչազգեստը պաշտօնական միջոցառումներու հագուստ է, իսկ սմոքինկը՝ ոչ պաշտօնական, թէեւ հանդիսաւոր:

Զինուորական Պոչազգեստ^[1]

Մօտաւորապէս 1790 թուականէն մինչեւ Ղրիմի պատերազմի աւարտը, կարճ փէշերով կարմիր զգեստը, որ ծանօթ էր որպէս «Պոչազգեստ» (coatee), Բրիտանական բանակի հետեւակային համազգեստի մաս կը կազմէր։ Օձիքն ու թեւքածալերը (cuffs) ունէին գունդի յատուկ գոյները, իսկ բաճկոններու առջեւի մասը զարդարուած էր սպիտակ երիզներով (braid)։ Ընտիր թեթեւ հետեւակային ստորաբաժանումներուն, ինչպէս օրինակ՝ 95-րդ հրաձգային գունդին (95th Rifles), կը տրուէին կարճ կանաչ բաճկոններ՝ քողարկում (camouflage) եւ շարժման դիւրութիւն ապահովելու համար։

Ամերիկացիները 1812-ի պատերազմի ժամանակ զինուորներուն կը տրամադրէին նմանատիպ մուգ կապոյտ համազգեստ մը։ Այս մէկը մնաց գործածութեան մէջ մինչեւ 1833 թուականը, երբ փոխարինուեցաւ աւելի կարճ բաճկոնով (shell jacket)։ Սպաները շարունակեցին կրել երկարափէշ բաճկոններ (tail coats) մինչեւ մեքսիքական պատերազմի աւարտը, որմէ ետք զինուորական երկար վերարկուները (frock coats) դարձան դաշտային համազգեստի չափանիշ։ Մինչեւ 1858-ի համազգեստի ներդրումը, երկարափէշ բաճկոնները արդէն վերապահուած էին միայն հանդիսաւոր արարողութիւններու համար։

Թագաւորական ծովուժը ունէր երկարափէշ բաճկոններու բարդ համակարգ մը սպաներուն համար, ուր կոճակներու քանակն ու ոսկեզօծումը կը տարբերէին ըստ աստիճանի եւ աւագութեան։ Կրտսեր սպաներու բաճկոնները միաշարք կոճակներով էին, իսկ տեղակալի եւ աւելի բարձր աստիճան ունեցողներունը՝ երկշարք։