Պանճուլ

Բնակավայր
Պանճուլ
Դրօշակ Զինանշան
Երկիր	Գամբիա
Rohey Malick Lowe?
Հիմնադրուած է՝	1816
Տարածութիւն	12,2 քմ²
ԲԾՄ	0±1 մեթր
Պաշտօնական լեզու	անգլերէն
Բնակչութիւն	31 356 մարդ (2013)
Կը գտնուի ափին	Գամբիա? և Ատլանտեան Ովկիանոս
Ժամային գօտի	UTC+0
Հեռախօսային ցուցանիշ	42
Պաշտօնական կայքէջ	banjulcity.gm​(անգլերէն)

Պանճուլ (անգլերէն՝ Banjul), Կամպիոյ մայրաքաղաքը։ Ծովային նաւահանգիստ Սենթ Մերի կղզիի արեւելքին, Կամպիա գետի գետաբերանին վրայ։ Բնակչութիւն 31 356 մարդ (2013)։

Քաղաքը հիմնուած է անգլիացիներուն կողմէն՝ 1816-ին, ապա՝ պրիթանական գաղութներու նախարարի անունով կոչուած Պաթերսթ (Bathurst), 1973-ին վերնաուանուած է Պանճուլ (Banjul. ինչպէս նաեւ՝ Պանժուլ)։

Ստուգաբանութիւն

«Պանճուլ» անուանման համար գոյութիւն ունին քանի մը ստուգաբանութիւններ։ Ըստ աւանդական պատմութեան մը՝ Պարաֆինի որդին՝ Պանժուկուն, կղզի հասած է Մանտինկ շրջանի վրայ Սումաորօ Քանթէի յարձակումներէն փախուստ տալէ ետք։ Անոր անունը կապուած է կղզիին հետ եւ ժամանակի ընթացքին վերածուած է «Պանճուլու»-ի։

Այլ տեսութեան մը համաձայն՝ Պանճուլը իր անունը առած է մանտինքա լեզուի Bang julo բառէն, որ կը նշանակէ պարանի թել (մանրաթել), զոր մանտինքա ժողովուրդը կը հաւաքէր կղզիին վրայ։

Պատմութիւն

1651-ին, Քուրլանտիոյ եւ Սեմիկալիայի դուքսը (գերմաներէն՝ Herzog von Kurland und Semgallen) Քոմպոյի թագաւորէն վարձեց Պանճուլը՝ որպէս Քուրլանտական գաղութացման մաս։

1816 Ապրիլ 23-ին, Քոմպոյի թագաւոր Թումանի Պոժանկը Պանճուլ կղզին զիջեցաւ բրիտանացի հրամանատար Ալեքսանտր Կրանթին՝ տարեկան 103 երկաթէ ձող վճարի դիմաց։ Կրանթի արշախումբը, որ բաղկացած էր 75 հոգիէ եւ ունէր զինուորական կայազօր հաստատելու յանձնարարական, ուղարկուած էր Չարլզ ՄաքՔարթիի կողմէ։ Կրանթը հիմնեց Պանճուլը որպէս առեւտրական կայան եւ ռազմակայան՝ կառուցելով տուներ եւ զօրանոցներ Կամպիոյ գետաբերանի մուտքը հսկելու եւ ստրկավաճառութիւնը արգիլելու համար։

Բրիտանացիները Պանճուլ կղզին վերանուանեցին Սուրբ Մարիամի կղզի (St. Mary's Island), իսկ նոր քաղաքը կոչեցին Պաթըրսթ (Bathurst)՝ ի պատիւ Պաթըրսթի 3-րդ կոմսին, որ այդ ժամանակ պատերազմի եւ գաղութներու պետական քարտուղարն էր։ Փողոցները գծուեցին փոփոխուած ցանցաձեւ յատակագիծով եւ անուանուեցան Վաթերլոյի ճակատամարտի դաշնակից զօրավարներու անուններով։ Քաղաքը դարձաւ Կամպիոյ գաղութի եւ պրոթեքթորաթի (հովանաւորեալ տարածք) բրիտանական գործունէութեան կեդրոնը։

Հիմնադրումէն քանի մը տարի անց, քաղաքը սկսաւ ներգաղթեալներ գրաւել։ Անոր բնակչութիւնը կազմուած էր տարբեր ծագում ունեցող ափրիկեցիներէ, լեւանթցիներէ (սուրիացիներ, լիբանանցիներ), ինչպէս նաեւ եւրոպացիներէ (անգլիացիներ, ֆրանսացիներ, փորթուգալցիներ)։ Բնակչութեան մեծամասնութիւնը իսլամ էր, սակայն կար նաեւ զգալի քրիստոնեայ փոքրամասնութիւն, ներառեալ Աքու բնակիչները։

Ափրիկեցիներու մեծ մասը ուոլոֆ ժողովուրդն էր, որոնց թիւը 1881-ի 829-էն բարձրացաւ 3,666-ի՝ 1901-ին, ապա 10,130-ի՝ 1944-ին։ Անոնք հիմնականին մէջ եկած էին Կորէէն եւ Սեն Լուիէն։ Մանտինքաները երկրորդ մեծագոյն ափրիկեան խումբն էին, որոնց կը յաջորդէին ճոլաները եւ ֆուլաները։ Սերեր ժողովուրդը կը կազմէ երկրի ժողովրդագրութեան 3.5%-ը։ Պաթըրսթի մէջ իր վաղ տարիներէն հիմնուեցան իսլամական դպրոցներ, որոնք կը կոչուէին տարա (dara)։ Ասոր արդիւնքով 1905-ին հիմնուեցաւ առաջին իսլամական դատարանը՝ ի յաւելումն բրիտանական իրաւական համակարգին, որ հետզհետէ աւելի կը զարգանար։

Պաթըրսթը (Bathurst) պաշտօնապէս հռչակուեցաւ Կամպիոյ հոգատարութեան (Protectorate of the Gambia) մայրաքաղաք 1889-ին, ինչ որ պատճառ դարձաւ բնակչութեան աճին։ 20-րդ դարու ընթացքին, այն աւելի մեծ ձգողականութիւն ստացաւ կամպիացիներուն համար՝ շնորհիւ բրիտանական գաղութային գործունէութեամբ պայմանաւորուած աշխատատեղիներու առկայութեան, ինչպէս նաեւ ընկերային ժամանցի վայրերու, օրինակ՝ շարժապատկերի սրահներուն։ Գիւղական համայնքներու երիտասարդները կը տեղափոխուէին Պաթըրսթ՝ աշխատելու Հանրային աշխատանքներու բաժանմունքին մէջ (հիմնուած 1922-ին) կամ նաւահանգիստները։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ քաղաքը Դաշնակից ուժերուն համար ծովային եւ օդային կարեւոր հանգոյց մըն էր, ինչի հետեւանքով բնակչութիւնը 1931-ի 14,370-էն բարձրացաւ 21,154-ի՝ 1944 թուականին։

Անկախութենէն ետք՝ 1973-ին, քաղաքին անունը փոխուեցաւ Պանճուլի (Banjul)։ 22 Յուլիս 1994-ին, Պանճուլը դարձաւ անարիւն զինուորական յեղաշրջման թատերաբեմ, որու ընթացքին նախագահ Սըր Տաուտա Ճաուարան (Sir Dawda Jawara) գահընկեց եղաւ եւ փոխարինուեցաւ Եահիա Ժամմէի (Yahya Jammeh) կողմէ։ Այս իրադարձութիւնը յաւերժացնելու համար կառուցուեցաւ «Arch 22» յաղթակամարը՝ իբրեւ մայրաքաղաքի մուտքի դարպաս։ Կամարը ունի 35 մեթր բարձրութիւն եւ կը գտնուի բաց հրապարակի մը կեդրոնը. հոն կը գործէ նաեւ հիւսուածեղէնի թանգարան մը։