Նիակարա (գետ)

Jump to navigation Jump to search
Նիակարա
Navy Island map.png
Բնութագիր
Տեղակայում
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Երկրամաս Նիւ Եորք

Նիակարա (անգլերէն՝ Niagara River), գետ իւսիսային Ամերիկայի մէջ, որը կը միացնէ Էրի եւ Օնթարիօ լիճերը եւ կը բաժնէ Նիւ Եորք նահանգը Քանատական Օնթարիօ գաւառէն: Երկարութիւնը գրեթէ 56 քմ է, մակերեսը` 665 հազար քմ2:

Ջուրի միջին ծախսը 5.9 հազար մ³/ռոպէ է, ծախսի տատանումները` 2,8 հազար մ³/ռոպէ-էն մինչեւ 7,7 հազար մ³/ռոպէ է:

Գետը սկիզբ կ'առնէ Էրի լիճէն Պաֆըլօ քաղաքի եւ Ֆորթ Էրիի միջեւ ինկած տարածքին` գերազանցապէս հոսելով հիւսիս: Վերին հոսքը կը բաժնուի երկու վտակներու` ձեւաւորելով Կրանտ Այլընտ (ԱՄՆ-ի տարածքին) եւ Նիւ Այլընտ (Քանատայի տարածքի) կղզիները: Գետի միջին հոսքը կը գտնուի Նիակարայի ջրվէժը: Եղած տուեալներով վերջին 12.000 տարիներու ընթացքին ջրվէժի տարածքը Նիակարայի հոսքով դէպի տեղափոխուած է 11 քմ, հակառակ որ, վերջերս այդ գործընթացը դանդաղեր է. ելեկտրակայաններու կառուցումը նուազեցուցած է ջուրի աւերիչ ուժը:

Նիակարա գետը Նիակարա ջրվէժէն ներքեւ. տեսքը Օնթարիօյէն

Գետը Օնթարիօ լիճ կը թափուի քանատական Նիակարա օն տը Լեյք (անգլերէն՝ Niagara-on-the-Lake) քաղաքի շրջանի մէջ: Գետի մերձակայքը կր գտնուին հետեւեալ քաղաքները.

  • Պաֆըլօ (Նիւ Եորք)
  • Ֆորտ Էրի (Օնթարիօ)
  • Լուիսթըն (Նիւ Եորք)
  • Նիակարա Ֆոլզ (Նիւ Եորք)
  • Նիակարա Ֆոլզ (Օնթարիօ)
  • Նիակարա օն տը Լեյք (Օնթարիօ)
  • Քուինսթըն (Օնթարիօ)

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քուինսթըն, Օնթարիօ, 1805 թուական

Նիակարա գետը եւ ջրվէժները Հիւսիսային Ամերիկայէն դուրս յայտնի եղեր են 17-րդ դարէն, երբ Լուի Էնփինը` ֆրանսացի հետազօտող մը, առաջին անգամ տեսաւ այն: Ան գրեց իր ճանապարհորդութիւններու մասին A New Discovery of a Vast Country in America գրքում (1698)[1]:

Նիակարա գետի տեղամասի մէջ կը գտնուէր Ամերիկայի մէջ արձանագրուած առաջին երկաթուղին: Ատոր միջով կ'անցնէր փայտէ թրամուայ` կառուցուած Ճոն Մոնթրեսթորի` բրիտանացի ոստիկանական ճարտարագէտի կողմէ 1764 թուականին:

Նիակարա գետի մօտ տեղի ունեցեր են շարք մը ճակատամարտեր, որոնք կարեւոր նշանակութիւն ունեցեր են ֆրանս-հնդկական եւ Ամերիկայի յեղափոխութեան պատերազմներու ժամանակ: 1812 թուականին Նիակարա գետի մօտ տեղի ունեցեր է Քուիսթընի պատերազմը:

Գետը մեծ դեր խաղցեր է Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, երբ շատ աֆրո-ամերիկացիներ, խուսափելով ստրկութիւնէն, կտրած են գետը, որ ազատութիւն գտնեն Քանատայի մէջ: «Freedom Crossing» յուշարձանը տեղադրուած է Լեվիսթընի` գետաբերանին` ոգեկոչելու փախչող ստրուկներու խիզախութիւնը եւ տեղի կամաւորներուն, որոնք օգնեցին անոնց գաղտնիօրէն անցնիլ գետը:

1880-ական թուականներուն Նիակարա գետը դարձաւ առաջին ջրային ուղին Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ, որ կ'օգտագործուէր մեծ չափով ջրելեկտրականութիւն ստանալու համար[2]:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Hennepin, Louis. A New Discovery of a Vast Country in America. Chicago: A.C. McClurg & Co., 1903. Accessed December 8, 2008.
  2. Electricity and its Development at Niagara Falls. University at Buffalo, June 2004. Accessed December 8, 2008.

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]