Մարգարէն

«Մարգարէն» (անգլերէն՝ The Prophet) գիրքը՝ Ժպրան Խալիլ Ժպրանի (անգլերէն՝ Khalil Gibran) հեղինակութեամբ՝ կը համարուի համաշխարհային գրականութեան գլուխ-գործոցներէն մէկը, ուր հեղինակը հանճարեղ եւ ինքնատիպ մօտեցումով, բանաստեղծական դարձուածքներով եւ գեղեցիկ մեկնաբանութիւններով կը քննարկէ ընկերային եւ բարոյական կեանքի, ինչպէս նաեւ հաւատքի ու հոգեւոր արժէքներու բազմազան ու բազմաբնոյթ երեսակները:

Գիրքը գրելու շարժառիթը

«Մարգարէն» առաջին անգամ կը գրուի արաբերէնով, երբ դեռ Ժպրան կը յաճախէր Լիբանանի Աշրաֆիէի Սաժես քօլէճը:

Նախնական տարբերակը բոլորովին տարբեր յղացումով մը գրուած էր եւ ոչ մէկ առնչութիւն ունէր այսօրուան «Մարգարէն» գիրքին հետ: Բացի ատկէ, անիկա չէր մշակուած ու յաւելեալ ժամանակի կը կարօտէր բիւրեղանալու համար:

Երբ 1908-ին Փարիզ կ'երթայ ուսանելու, ան կը վերընթերցէ ձեռագիրը ու կ'որոշէ վերամշակել զայն: Սակայն, տակաւին «անոր ժամանակը չէր եկած»:

1912-1918 տարիներուն, այս գործը կը սկսի քիչ-քիչ ստանալ այսօրուան տեսքը ու արդէն անգլերէնով կը հրատարակուի քանի մը տարի ետք՝ 1923-ին:

Գիրքին Նիւթը

Գիրքին հերոսը՝ Մարգարէն է, «ընտրեալ» Ալ Մուսթաֆան, որ պիտի լքէ Օրֆալիս քաղաքը եւ այս առիթով, զինք հրաժեշտ տալու եկած բազմութեան կը խօսի սիրոյ  եւ ամուսնութեան, զաւակներու, աշխատանքի, ցաւի, ուրախութեան եւ տրտմութեան, առեւտուրի, օրէնքի եւ ազատութեան, բանականութեան եւ ցանկութեան, ինքնաճանաչման, բարիի եւ չարի, աղօթքի եւ հաճոյքի, գեղեցկութեան, կրօնի, մահուան եւ հրաժեշտի մասին եւ իւրաքանչիւրին պարագային՝ կը ներկայացնէ ընկերութեան մէջ տարածում գտած երեւոյթները, ապա պատկերաւոր լեզուով կը խօսի նոր մօտեցումներու եւ կաղապարուած մտածելակերպերէ դուրս դրոյթներու մասին:

Գիրքը յեղափոխական ու մարգարէական է. այս իմաստով է, որ կու գայ կարծրատիպերը կոտրելու եւ հոգեկան ու բարոյական նոր արժէքներով յատկանշուած ընկերութիւն մը ստեղծելու, հեռու ցուցադրական կամ անձնասիրական մօտեցումներէ, ուր մարդ իր ինքնուրոյն անհատականութիւնը պահելով հանդերձ՝ իր անձը, սէրն ու հաւատքը՝ իր ընտանիքին, զաւակներուն, աշակերտներուն եւ հանրութեան հետ կը կիսէ, առանց սակայն անոնց մէջ ամբողջովին ձուլուելու եւ անէանալու:

Այս իմաստով, Ժպրան Խալիլ Ժպրանի գիրքը իմաստութեան անհրաժեշտ ընթերցում է՝ յոյսի ու յուսալքութեան, իմաստի եւ ունայնութեան, սիրոյ եւ ատելութեան, եսասիրութեան եւ անձնազոհութեան, պատրանքի եւ իրականութեան միջեւ տուայտող, կեանքի ու ժամանակի իմաստը որոնող եւ մարդկային յարաբերութիւններու անձնապաշտ ու եսակեդրոն իրականութիւնը դիմակայող անհատին համար: Հետեւաբար, իր անմիջական ու բնազդային կարիքներէն անդին անցնելու գոյապաշտական եւ համամարդկային մղձաւանջը ապրող ընթերցողին համար՝ ոգեշնչող ու գօտեպնդիչ գիրք մըն է իրապէս, զգայնութիւններու, ոգեղինութեան եւ խորհրդաւոր շղարշի մը ընդմէջէն մարդու հոգիին, յոյզերուն եւ միտքին հետ հաղորդակցող ու հաղորդուող

• Եւ միասնաբար կանգնեցէ՛ք, սակայն ո՛չ շատ մօտ իրարու, Քանզի տաճարի սիւները՝ իրարմէ հեռու կը կանգնին, Եւ կաղնիի ծառն ու նոճին՝ իրարու շուքին տակ չեն աճիր:

Ազդեցութիւն

Մարոնիական կաթոլիկ եկեղեցւոյ հետեւորդներու ընտանիքին մէջ ծնած ըլլալով՝ Խալիլ Ժպրան կը գտնուէր ո՛չ միայն իր կրօնին, այլեւ՝ իսլամական կրօնին ազդեցութեան տակ։ Լիբանանեան արիւնալի պատմութեան մասին անոր ունեցած գիտելիքները ամրացուցած էին իր հաւատքը՝ կրօնի հիմնարար միասնականութեան վերաբերեալ։ Նպաստած են նաեւ իր ծնողները, որոնք իրենց տան մէջ կ'ընդունէին տարբեր կրօններու երկրպագող հիւրեր։

Ժպրանի համեմատութիւններն ու զուգահեռները հիմնուած են նաեւ Ուիլիըմ Պլեյքի աշխատութիւններուն, Ուոլթ Ուիթմընի եւ Ռալֆ Ուալտօ Էմըրսընի տեսական այնպիսի գաղափարներուն վրայ, ինչպիսիք են՝ վերամարմնաւորումն ու «Բարձրագոյն հոգին»։

Ժպրանի աշխատանքին վրայ ազդեցութիւն ունեցած են իսլամական եւ արաբական արուեստը, եւրոպական դասականութիւնը (յատկապէս, Լէոնարտօ տա Վինչին) եւ ռոմանթիզմը (Պլեյքը եւ Օկիւսթ Ռոտընը), նախառաֆայէլիթներու ստեղծագործութիւնը, ինչպէս նաեւ՝ իր ժամանակակից խորհրդապաշտութիւնն ու Գերիրապաշտութիւնը։

Ժպրան նաեւ սերտօրէն կապուած էր Պահայի Հաւատքին։ Ժըպրանի ծանօթներէն մէկը՝ Ժուլիէթ Թոփսըն կը յիշէր, որ Ժպրան ծանօթացած էր «Պահա» հաւատքի հիմնադիրներէն մէկուն՝ Ապտիւլ Պահայի հետ, վերջինիս՝ արեւմտեան երկիրներով ճամբորդելու ընթացքին։

Ապրիլ 1912-ին Ժպրան իրեն հետ անձամբ հանդիպումէն առաջ, գիշերը չէր կրցած քնանալ։ Ժպրան նաեւ աւելի ուշ պատմած է Թոմփսընին, որ Ապտիւլ Պահայի մէջ ինք «տեսած է անտեսանելին եւ լիացած է»։

«Մարգարէն» գիրքին վրայ հեղինակը սկսած է աշխատիլ 1912-ին, երբ «ստացած է իր կղզիի Աստուծոյ համար առաջին մոթիֆը»։

Ամին Ռիհանի մեծ ազդեցութիւն ունէր Ժպրան Խալիլ Ժպրանի եւ Միխայէլ Նայիմէի վրայ: Ժպրանի «Մարգարէն» գործը մեծապէս ազդուած էր նաեւ՝ Ամին Ռիհանիի «Անմահութեան գիրքը»էն:

Գիրքին Արժէքը

Անթիւ-անհամար յօդուածներ գրուած են ընդամէնը 107 էջնոց այս գիրքին մասին՝ վեր առնելով անոր տեղն ու արժէքը համաշխարհային գրականութեան մէջ (կարծիքները միշտ թեր եղած են, երբեք՝ դէմ):

Քնարերգական արուեստով՝ «Մարգարէն» կու տայ հիմնական գիծերը Ժպրանի փիլիսոփայութեան, որ իբրեւ խորք ունի մարդասիրութիւնը էապէս: Այս մատեանը աւետարանումն է մեծ մտածողին, թէ մարդ պիտի յանգի վախճանական ամենագիտութեան, ամենազօրութեան եւ տիեզերականութեան:

Սէրը, գեղեցիկին պաշտամունքը, կարեկցութիւնը, ներողամտութիւնը կը հանդիսանան բացարձակ պայմաններ՝ ուղիղ եւ արդար կենսավարութեան:

Հրատարակութիւններ եւ թարգմանութիւններ

• 1923-ին, Ալֆրետ Ա. Քնոփֆ տպագրած է «Մարգարէ»ի 2000 օրինակ, որմէ կրցած է վաճառել 1159-ը։

• Յաջորդ տարի, գիրքին պահանջը կրկնապատկուած է, իսկ մէկ տարի անց, աւելցած է երկու անգամ եւս։ Անկէ ետք, ամէն տարի գիրքին վաճառքին ծաւալը կայուն կերպով աճած է։

• 1935-ին, վաճառուած է 12,000 օրինակ:

• 1961-ին վաճառքին ծաւալը հասած է 111,0 00-ի:

• 1965-ին արդէն հասած է 240,000-ի։

• «Մարգարէն» թարգմանուած է աւելի քան 40 տարբեր լեզուներու եւ երբեք չէ դադրած վերահրատարկուելէ։

• 2021-ին վաճառուած էր «Մարգարէի» աւելի քան ինը միլիոն օրինակ։

• Անիկա արժանացած է բազմաթիւ վերահրատարակութեանց ու թարգմանուած՝ աւելի քան հարիւր լեզուներու (երրորդը՝ ամէնէն շատ թարգմանուած գիրքերու առաջին տասնեակին մէջ), որոնց կարգին՝ հայերէնի, եւ այն ալ՝ քանի մը անգամ:

• «Մարգարէն» առաջին անգամ հայերէնով կը հրատարակուի 1966-ին. թարգմանիչը՝ Սիսակ Յ. Վարժապետեանն է (1905-1982), որ եղած է լիբանանահայ մանկավարժ ու թարգմանիչ: Ժպրանի գրականութեան սիրահար ըլլալով՝ ան լոյս ընծայած է գիրք մը, ուր կը ներկայացուի ամբողջական Ժպրանը. անոր կենսագրութիւնն ու գրական գործունէութիւնը, «Մարգարէն», ինչպէս նաեւ զանազան թարգմանութիւններ անոր անգլերէն ու արաբերէն գործերէն: Գիրքը կը կոչուի «Ժպրան Խալիլ Ժպրան, կեանքն ու գործը»: Հոն տրուած է նա՛եւ «Մարգարէն»՝ տաղաչափեալ ու յանգաւոր: Թէ ինչո՞ւ ոչ արձակ բանաստեղծութեան ձեւով, ապա թարգմանիչը այսպէս կը բացատրէ այդ ընտրութիւնը.

Նախ հայերէնի թարգմանեցի զայն արձակ: Կարդացի ու կարդացի յաճախ, սակայն չսիրեցի: Անգլերէն բնագիրը աւելի սահուն էր, երաժշտական ու հաճելի, մանաւանդ երբ բարձրաձայն կարդացուի: Ո՛չ, պէտք էր աւելի լաւ ձեւ մը գտնել: Ուստի ամբողջ գիրքը վերածեցի արձակ բանաստեղծութեան: Սակայն այս մէկն ալ չգոհացուց զիս: Թէեւ բանաստեղծութիւն, բայց չափերու անհաւասարութիւնը ու յանգերու այլազանութիւնը կը նսեմացնէին գործը ու կը կաղացնէին ընթերցումը: Կարելիութեան սահմանին մէջ հարազատօրէն պահելով հանդերձ բնագիրին իմաստը՝ թարգմանութիւնը պէտք էր ըլլար սահուն, հնչեղ ու երաժշտական: Ուստի դիմեցի երրորդ ու դժուարագոյն ձեւին. վերածել գիրքը տաղաչափեալ ու յանգաւոր լայնաշունչ քերթուածի մը:

Գնահատելով հանդերձ Ս. Վարժապետեանի «կատարելագոյն» գործ մը տալու նախանձախնդրութիւնը՝ թարգմանութիւնը բոլորովին զուրկ է բանաստեղծական աւիւնէ, եւ յանգաւորումը՝ «հարազատ» ու «ներկայանալի» գործ մը չէ. հոն կարելի չէ գտնել բանաստեղծ Ժպրանը:

• Երկրորդ թարգմանութիւնը կատարած է Եր. Տ. Գարաճեան: Տպուած է Պէյրութ լոյս տեսնող «Բագին» գրական հանդէսի Մարտ-Օգոստոս 1981-ի թիւերուն մէջ յաջորդաբար: Համեմատած Վարժապետեանի աշխատանքին՝ աւելի յաջող է: Այնուհանդերձ, հոս եւս կը պակսին անգլերէն բնագիրին բանաստեղծական հանդիսաւորութիւնն ու նուրբ երաժշտականութիւնը: Գարաճեանի թարգմանութիւնը կը կարօտի լուրջ մշակումի:

• Երկու տարի ետք՝ 1983-ին, Ժպրանի ծննդեան հարիւրամեակին առիթով ՀԵՀՈՄ-ը (Հայաստանեայց եկեղեցւոյ համալսարանական ուսանողներու միութիւն), իր կարգին, լոյս կ'ընծայէ «Մարգարէն»ի հայերէն թարգմանութիւնը: Թարգմանիչներն էին՝ Խաչիկ Տէտէեան, Վազգէն Էթիեմեզեան, Հրաչ Սարգիսեան եւ Անուշաւան վրդ. Դանիէլեան: Վարչութեան «Երկու խօսք»ին մէջ կը կարդանք հետեւեալը.

Մեր այս թարգմանութիւնը կու գայ յայտնաբերելու երիտասարդական-ուսանողական նոր ճիգ մը՝ Ժպրանը մեկնաբանելու իր ոգիին հաւատարիմ՝ ոչ-բանաստեղծական թարգմանութեամբ, ուր նաեւ հարթուած ըլլան որոշ անճշդութիւններ:

Հոն յստակօրէն նշուած է, որ իրենց նպատակն է տալ «ոչ-բանաստեղծական», սակայն Ժպրանի բառ ու խօսքին «հաւատարիմ» թարգմանութիւն մը: Հակառակ իրենց մտադրութեան՝ թարգմանութիւնը աւելի «բանաստեղծական» հով մը ստացած է, քան նախորդ երկուքը:

• Բանաստեղծ Վահէ Վահեան (1908-1998) մէկ տարի ետք՝ 1984-ին, կը հրատարակէ «Մարգարէն» գիրքին ի՛ր թարգմանութիւնը: Գիրքին կողքին վրայ վերարտադրուած է Փօլ Կիրակոսեանի գունանկարը՝ նաւավար մը կանգնած նաւուն արագաստներուն միջեւ: Գիրքը օժտուած է նաեւ Ժպրանի տասներկու լրիւ էջեր գրաւող գծանկարներով:
• Կայ միմիայն մէկ արեւելահայերէն թարգմանութիւն, որ տպուած է 2016-ին, եւ թարգմանիչը Սոնա Քիւրքչեանն է:
• Կայ ուրիշ մըն ալ, որ, սակայն, թարգմանութիւն չէ, այլ ուղղակի փոխադրում արեւմտահայերէնէ արեւելահայերէնի (հիմք ընդունուած է ՀԵՀՈՄ-ի տարբերակը): Թարգմանիչը յաջողած է հայացնել «Մարգարէն» գիրքը՝ պահելով Ժպրանի հոգեհուպ, առինքնող ու գերող բանաստեղծականութիւն-երաժշտականութիւնը, ինչպէս նաեւ անոր տողերուն դիւր ու սահուն զարգացումը:

Հեղինակային իրաւունք

Գիրքը դարձած է ԱՄՆ հանրային սեփականութիւնը 1 Յունուար 2019-ին: Անիկա նաեւ կը համարուի Եւրոպական միութեան, Քանատայի, Ռուսաստանի, Հարաւափրիկեան Հանրապետութեան եւ Աւստրալիոյ հանրային սեփականութիւնը։

Ժպրան կտակած է, որ իր մահէն ետք իր գիրքին հեղինակային իրաւունքները պատկանելու են իր հայրենի Պըշարի քաղաքին, Լիբանանի մէջ։ 1935-ին Պըշարիի մէջ ստեղծուած է Ժպրանի ազգային կոմիտէն, որ կը տնօրինէ Ժպրանի թանգարանը։ Այս ոչ առեւտրային կազմակերպութեան կը պատկանին Ժպրանի գրականութեան ու ձեռագիրերու սեփականութեան բացառիկ իրաւունքները։

2009-ին կոմիտէն ըստ «Մարգարէն» գիրքին, շարժապատկեր ստեղծելու բացառիկ իրաւունքները փոխանցած է ԱՄՆ-ի մէջ գործող «The Prophet, LLC» ընկերութեան։

Շարունակութիւն

«Մարգարէն» գիրքին շարունակութիւնը կը համարուի «Մարգարէի այգին», որ հրատարակուած է հեղինակին մահէն ետք, 1933-ին։

«Մարգարէի այգին» կը պատմէ Ալմուսթաֆի զրոյցներուն մասին, զորս ունեցած է իր ինը հետեւորդներուն հետ, իր վերադարձէն ետք։

Մէջբերումներ՝ «Մարգարէն» գիրքէն

Ընթերցում՝ լիբանանցի բանաստեղծ եւ իմաստասէր Ժպրան Խալիլ Ժպրանի «Մարգարէ»ն գիրքէն.

Սիրոյ մասին Երբ սէրը կը հրաւիրէ ձեզ, հետեւեցէ՛ք, Թէեւ անոր ուղիները դժուարին են ու սեպ. Եւ երբ անոր թեւերը կը պարուրեն ձեզ, յանձնուեցէ՛ք, Թէեւ անոր փետուրներուն մէջ սուրը կրնայ խոցել ձեզ. Եւ երբ կը խօսի ձեզի, հաւատացէ՛ք: Որովհետեւ, ինչպէս որ կը պսակադրէ ձեզ, նո՛նպէս ալ կը խաչէ.ինչպէս որ կ'աճեցնէ ձեզ, նոյնպէս ալ կը յօտէ... Սէրը միայն ինքզինք կու տայ եւ միայն ինքիրմէ կը ստանայ. Սէրը չի՛ սեփականացներ, ոչ ալ կը սեփականացուի, Որովհետեւ սէրը սիրով ինքնաբաւ է: Երբ կը սիրես, պէտք չէ ըսես՝«Աստուած իմ սրտիս մէջ է»,այլ՝ «ես Աստուծոյ սիրտին մէջ եմ»: Եւ մի՛ կարծէք, որ սիրոյ ուղղութիւնը կրնաք ճշդել, որովհետեւ սէ՛րը իր ուղղութիւնը կը ճշդէ եթէ ձեզ արժանի նկատէ: Սէրը ուրիշ ցանկութիւն չունի, բացի իր լրումին հասնելէ...

Ամուսնութեան մասին Միասին ծնած էիք եւ յաւիտեանս միասին պիտի ըլլաք, Միասին պիտի ըլլաք, երբ մահուան սպիտակ թեւերը տարտղնեն ձեր օրերը, Այո՛, միասին պիտի ըլլաք նոյնիսկ Աստուծոյ լուռ յիշողութեան մէջ, Բայց ձեր միասնութեան մէջ թող միջոցներ ըլլան, Եւ թող երկինքի հովերը ձեր միջեւ պարեն: Սիրեցէ՛ք զմիմեանս, բայց սէրը կապտումի մի վերածէք, Այլ, ձեր հոգիներուն ափերուն միջեւ, սէրը շարժուն ծով թող ըլլայ, Լեցուցէ՛ք իրարու բաժակները, բայց միեւնոյն բաժակէն մի՛ խմէք, Զիրար կերակրեցէ՛ք, բայց միեւնոյն նկանակէն մի ուտէք, Երգեցէ՛ք ու պարեցէ՛ք միասին եւ ուրախ եղէ՛ք, բայց թող իւրաքանչիւրդ առանձին ըլլայ, Ինչպէս որ վինին լարերը առանձին են, թէեւ միեւնոյն երաժշտութեամբ կը թրթռան: Տուէ՛ք ձեր սիրտերը, բայց ոչ պահ դնելու ձեւով, Որովհետեւ միայն Կեանքի ձեռքը կրնայ ձեր սիրտերը պարփակել, Եւ միասին կանգնեցէ՛ք, բայց ոչ իրարու շատ մօտ, Որովհետեւ տաճարին սիւները իրարմէ անջատ կը կանգնին Եւ կաղնին ու մշկենին իրարու շուքին մէջ չեն աճիր:

Զաւակներու մասին Ձեր մանուկները ձեր զաւակները չեն, Անոնք տղաքն ու աղջիկներն են Կեանքի ինքնալիացումին, Անոնք ձեր ընդմէջէն կու գան, բայց ոչ ձեզմէ, Եւ թէեւ ձեր հետ են, սակայն ձեզի չեն պատկանիր: Անոնց կրնաք ձեր սէրը տալ, բայց ոչ ձեր մտածումները, Որովհետեւ իրենց ուրոյն մտածումները ունին. Կրնաք հիւրընկալել անոնց մարմինները, բայց ոչ հոգիները, Որովհետեւ անոնց հոգիները կը բնակին վաղուան տան մէջ, ուր՝ ոչ իսկ ձեր երազներով կրնաք այցելել: Կրնաք ջանալ անոնց պէս ըլլալ, բայց մի փորձէք զանոնք ձեզի պէս ընել, Որովհետեւ կեանքը ետ չ'երթար, ոչ ալ երէկին հետ կը յամենայ: Դուք աղեղներն էք, որոնցմէ ձեր զաւակները ապրող նետերու պէս կ'արձակուին: Նետաձիգը անհունի ուղիին վրայ նշանը կը տեսնէ եւ Իր զօրութեամբ ձեզ կը պրկէ այնպէս, որ նետերը արագ եւ հեռու երթան: Նետաձիգին ձեռքին մէջ ձեր պրկումը թող գոհութեան համար ըլլայ, Որովհետեւ, ինչպէս որ Ան կը սիրէ թռչող նետը, նոյնպէս՝ կայուն աղեղը կը սիրէ:

Տալու մասին Շատ քիչ տուած կ՚ըլլաք, երբ ձեր ստացուածքներէն կու տաք: Ճշմարտապէս տուած կ՚ըլլաք միայն այն ատեն, երբ դուք ձեզմէ կու տաք. որովհետեւ ի՞նչ են ձեր ստացուածքները, եթէ ոչ բաներ, զորս կը պահէք եւ կը պահպանէք այն վախով, որ վաղը կրնաք պէտք ունենալ անոնց. Եւ վա՜ղը, ի՞նչ պիտի բերէ վաղը այն գերխոհեմ շան, որ, դէպի սուրբ քաղաք յառաջացող ուխտաւորներուն հետեւելու պահուն, անհետ աւազին մէջ ոսկորներ կը թաղէ: Եւ ի՞նչ է կարիքի վախը, եթէ ոչ կարիքը ինքնին. Անյագ ծարաւի արտայայտութիւն չէ՞ ծարաւելու երկիւղը, երբ ջրհորը լեցուն է: Կան անոնք, որ իրենց շա՛տ ունեցածէն՝ քիչ կու տան - եւ ասիկա կ՚ընեն փոխան երախտագիտութեան եւ անոնց թաքուն ա՛յս իղձը նուէրները անսուրբ կ'ընծայէ: Եւ կան անոնք, որ քիչ ունին եւ ամբողջը կու տան. Ասոնք կեանքին եւ կեանքի պարգեւին հաւատացողներն են եւ անոնց արկղը երբեք պարապ չ'ըլլար: Կան անոնք, որ ուրախութեամբ կու տան եւ այդ ուրախութիւնը անոնց վարձատրութիւնն է: Եւ կան անոնք, որ ցաւով կու տան եւ այդ ցաւը անոնց մկրտութիւնն է: Եւ կան անոնք, որ ցաւ չեն զգար տալու ատեն, ոչ ալ հաճոյք կը փնտռեն, ոչ ալ կու տան առաքինութեան մտահոգութեամբ, Կու տան ինչպէս հեռաւոր հովիտի մրտենին իր բոյրը կ'արտաշնչէ տարածութեան մէջ. Այսպիսիներու ձեռքերուն ընդմէջէն է, որ Աստուած կը խօսի եւ անոնց աչքերուն ետեւէն է, որ կը ժպտի աշխարհին: Լաւ է տալ, երբ կը խնդրուի, բայց աւելի լաւ է տալ առանց խնդրանքի, հասկացողութեամբ: Եւ առատաձեռն մարդուն համար ստացող մը փնտռելը աւելի մեծ հաճոյք է, քան տալը: Իսկ կա՞յ բան մը, զոր անհրաժեշտ է մերժել, Ամէն ինչ որ ունիս օր մը պիտի տրուի, Ուստի տուր հիմա, երբ տալու եղանակը դեռ քուկդ է եւ ոչ ժառանգորդներուդ: Յաճախ կ'ըսէք.- «Պիտի ուզէի տալ, բայց միայն արժանիներուն», Ձեր մրգանոցին ծառերը այդպէս չեն ըսեր, ոչ ալ ձեր արօտներու հօտերը: Կու տան, որպէսզի ապրին, որովհետեւ պահելը փճացումի համազօը է: Վստահաբար, ան որ արժանի է իր օրերն ու գիշերները ստանալու, նո՛յնպէս արժանի է ձեզմէ ամէն ուրիշ բան ստանալու, Եւ ան որ արժանի եղած է կեանքի ովկիանոսէն խմելու, իր բաժակը ձեր փոքր առուակէն լեցնելու ալ արժանի է: Եւ աւելի մեծ ի՞նչ հատուցում կրնայ ըլլալ, քան այն որ կը կայանայ ստանալու քաջութեան, վստահութեան եւ, ինչու չէ, ողորմութեան մէջ: Եւ ո՞վ ես դուն, որ առջեւդ՝ մարդիկ պատռեն իրենց կուրծքն ու մերկանան իրենց հպարտութենէն, որպէսզի կարենաս անոնց մերկ արժէքը եւ անամօթ հպարտութիւնը գնահատել: Ստուգէ՝ նախ, թէ դուն արժանի՞ ես տալու եւ տուչութեան գործիք դառնալու: Որովհետեւ իրականութեան մէջ կեանքն է որ կեանքին կու տայ - մինչդեռ դուն, որ ինքզինքդ տուող կը դաւանիս, միայն վկայ մըն ես: Եւ դուք, ստացողնե՛ր,- եւ բոլորդ ալ ստացողներ էք,- երախտագիտութեան ոչ մէկ զգացում տածեցէք, որպէսզի թէ՛ դուք ձեզ եւ թէ՛ տուողը լուծի մը չկապէք: Ընդհակառակն, բարձրացէէք տուողին հետ, անոր նուէրները իբրեւ թեւ գործածելով, Որովհետեւ պարտահատոյց ըլլալու մտատանջութիւնը տուողին առատաձեռնութիւնը կասկածի տակ առնելու համազօր է. տուողին, որ անշահախնդիր հողը ունի իբրեւ մայր եւ զԱստուած՝ իբրեւ հայր:

Ուտելու եւ խմելու մասին Կ'ուզէի որ ապրիք միայն հողին բոյրով եւ օդաբոյսի պէս լոյսով սնանէիք: Բայց քանի որ ուտելու համար պէտք է սպաննէք եւ ձեր ծարաւը յագեցնելու համար նորածինը զրկէք իր մօր կաթէն, թող ուրեմն ուտելն ու խմելը պաշտամունքի արարքներ ըլլան: Եւ թող ձեր սեղանը ըլլայ խորան մը, որուն վրայ կը զոհուին անտառի եւ դաշտի անմեղն ու անարատը, ի խնդիր ամէն ինչի որ մարդու մէջ անարատ է եւ նոյնիսկ աւելի անմեղ: Երբ գազան մը կը սպաննես, ըսէ անոր սրտովին. - «Այն ուժը որ կը սպաննէ քեզ, զիս ալ կը սպաննէ, եւ ես ալ պիտի սպառիմ, «Որովհետեւ այն օրէնքը, որ քեզ յանձնեց ինծի, զիս ալ պիտի յանձնէ աւելի զօրաւորի մը ձեռքը: «Արիւնդ եւ արիւնս ուրիշ բան չեն, եթէ ոչ՝ աւիշը, որ երկինքի ծառին սնունդ կու տայ»: Եւ երբ խնձոր մը կը ճզմես ակռաներովդ, սրտովին ըսէ անոր. - «Հունտերդ պիտի ապրին մարմինիս մէջ, «Եւ վաղուանդ բողբոջները պիտի ծաղկին սիրտիս մէջ, «Եւ բոյրդ շունչս պիտի ըլլայ, «Եւ միասին պիտի ցնծանք բոլոր եղանակներուն»: Եւ աշնան, երբ հնձանին համար կը հաւաքես այգիիդ խաղողները, սրտովին ըսէ. - «Ես ալ այգի մըն եմ, եւ պտուղս ալ պիտի հաւաքուի հնձանին համար. «Եւ թարմ գինիի պէս պիտի պահուիմ յաւիտենական կարասներու մէջ»: Եւ ձմրան, երբ գինի կը խմես, սիրտիդ մէջ թող ըլլայ երգ մը ամէն գաւաթի համար: Եւ երգին մէջ, աշնան օրերուն, այգիին եւ հնձանին համար, մաղթանքի խօսք մը թող ըլլայ:

Աշխատանքի մասին Կ'աշխատիք, որպէսզի քայլ պահէք երկիրին եւ անոր հոգիին հետ: Որովհետեւ ծոյլ ըլլալ՝ կը նշանակէ օտարանալ եղանակներուն եւ դուրս գալ կեանքի տողանցքէն, որ, վեհօրէն ու խրոխտ համակերպումով, դէպի անսահմանը կը յառաջանայ: Երբ կ'աշխատիք սրինգ մըն էք, որու սիրտին ընդմէջէն ժամերու մրմունջը երաժշտութեան կը վերածուի: Ձեզմէ ո՞վ պիտի ուզէր համր ու անխօս եղէգ մը ըլլալ, երբ իր շուրջ ամէն բան կ'երգէ միաձայն. Շարունակ ըսուած է ձեզի, որ աշխատանքը անէծք մըն է եւ տքնանքը՝ դժբախտութիւն: Բայց ես կ'ըսեմ ձեզի, որ երբ կ'աշխատիք, կ'իրականացնէք երկրի հեռաւորագոյն երազէն մաս մը, որ ձեզի վիճակուած էր այն պահուն, երբ ծնած էր այդ երազը: Եւ երբ կը փարիք աշխատանքին, իրականութեան մէջ կեանքը սիրած կ'ըլլաք, Եւ աշխատանքի ընդմէջէն կեանքը սիրել՝ մտերմանալ է կեանքի խորագոյն գաղտնիքին հետ: Բայց եթէ, ձեր ցաւին մէջ, ծնիլը տառապանք կոչէք ու մարմինի հոգատարութիւնը՝ ձեր ճակտին գրուած անէծք մը, յայնժամ կը պատասխանեմ, թէ ձեր ճակտի քիրտէն զատ ուրիշ ոչինչ պիտի սրբէ այն, որ գրուած է: Նաեւ ըսուած է ձեզի, որ կեանքը մթութիւն է եւ դուք ձեր խոնջանքին մէջ կ'արձագանգէք խոնջածներու ըսածին: Եւ ես կ'ըսեմ, թէ կեանքը իսկապէս մթութիւն է, բացի երբ մղում կայ. Եւ ամէն մղում կոյր է, բացի երբ ճանաչողութիւն կայ. Եւ ամէն ճանաչողութիւն զուր է, բացի երբ աշխատանք կայ. Եւ ամէն աշխատանք ապարդիւն է, բացի երբ սէր կայ. Եւ երբ սիրով կ'աշխատիք, ձեր անձը կը միացնէք դուք ձեզի, իրարու եւ Աստուծոյ: Եւ ի՞նչ է սիրով աշխատիլը: Ձեր սիրտէն քաշուած թելերով կտաւը հիւսել է այնպէս, որ կարծէք ձեր սիրածը պիտի հագնի զայն: Խանդաղատանքով տուն մը շինել է այնպէս, որ կարծէք ձեր սիրածը պիտի բնակի անոր մէջ: Գորովով սերմեր ցանել եւ ուրախութեամբ հունձքը քաղել է այնպէս, որ կարծէք ձեր սիրածը պիտի ուտէ անոր պտուղները: Ձեր կերպարանաւորած բոլոր բաները կենսաւորել է ձեր հոգիին ուրոյն շունչով, Եւ գիտակցիլը, թէ բոլոր օրհնեալ մեռեալները ձեր շուրջ կանգնած են եւ կը դիտեն. Յաճախ ըսած եմ ձեզի, երբ, կարծէք քունի մէջ խօսելով, կ'ըսէք. - «Ան, որ մարմարի վրայ կ'աշխատի եւ քարին մէջ իր հոգիին ուրոյն կերպարանքը կը գտնէ, աւելի ազնիւ է, քան ան, որ հողը կը հերկէ: «Եւ ան, որ ծիածանը իր ափերուն մէջ կ'առնէ, որպէսզի զայն մարդու նմանութեամբ կտաւի մը վրայ տարածէ, աւելի է, քան ան, որ մեր ոտքերուն համար սանտալներ կը պատրաստէ». Բայց ես կ'ըսեմ, ոչ թէ քունի մէջ, այլ միջօրէի լայնարթունութեան մէջ, որ հովը աւելի քաղցրութեամբ չխօսի հսկայ կաղնիներուն, քան խոտի յետին ծղօտներուն. Եւ միայն ան է մեծ, որ ուրոյն սիրով աւելի քաղցրացած երգի մը կը փոխակերպէ հովին ձայնը: Աշխատանքը տեսանելի դարձած սէրն է: Եւ եթէ սիրով չէք կրնար աշխատիլ, այլ միայն՝ տհաճութեամբ, նախընտրելի է որ լքէք ձեր գործը եւ նստիք տաճարի դարպասին եւ ողորմութիւն ստանաք անոնցմէ, որ ուրախութեամբ կ'աշխատին: Որովհետեւ, եթէ անտարբերութեամբ եփէք հացը, կ'եփէք դառնահամ հաց մը, որ միայն մարդու անօթութեան կէսը կը յագեցնէ: Եւ եթէ դժկամակիք ողկոյզները ճզմելու, ձեր դժկամութիւնը թոյն պիտի թորէ գինիին մէջ. Եւ եթէ նոյնիսկ հրեշտակներու պէս երգէք, բայց երգելը չսիրէք, մարդու ականջները կը խցէք օրուան եւ գիշերուան ձայներուն առջեւ:

Մարգարէն գիրքին մասին վկայութիւններ

Երբ կարդացի «Մարգարէն» գիրքը, սկսայ տարբեր տեսանկիւնէն դիտել կեանքն ու աշխարհը: Այդ ըսել չէ, որ հեռացայ իմ հաւատքէս, այլ ընդհակառակը՝ աւելի խորացաւ իմ մէջս համոզումը կեանքի ու Աստուծոյ հանդէպ։ Այս գիրքին ամէն մէկ խօսքը մարգարիտ է, եւ արժէ ունենալ։ Անոր մէջ պարունակած ամէն մէկ բառը ինքզինք արտայայտող ճշմարտութիւն է։ Այս գիրքին մէջ մարմնացած ՄԱՐԳԱՐԷՆ, նոր խօսք ու նոր իմաստ կը ներշնչէ Աւետարանէն յետոյ, որովհետեւ անոր բերած ճշմարտութիւնը, թէեւ նոր չէ, սակայն սրտին խօսող եւ առինքնող է։ - Բագրատ աբղ. Պուրճէքեան

Այս գիրքը անկասկած ընտանիքին գիրքն է, որովհետեւ հոն կան մարդկային ընկերութեան կեանքը խաթարող շատ մը հարցերուն լուծումները։ Հոն կան ընտանիքին հետ կապուած հարցեր եւ անոնց պատասխանը։ Այնտեղ կայ կեանքի հանդէպ խոր հասկացողութեան մէկ նշոյլը, զոր մարդս դարերէ ի վեր կ'որոնէ։ Հոն կայ երանական ցանկութիւն՝ դառնալու այն վիճակին, ինչպէս Մարդը նախքան մեղքի սերմին իյնալը անոր սրտին մէջ։ Ճաշակեցէ՛ք եւ տեսէ՛ք: - Բագրատ աբղ. Պուրճէքեան

Ժպրան Խալիլ Ժպրան, մեզ կ'առաջնորդէ դէպի Աստուած եւ կեանքի ճշմարտութիւնը՝ հոգեւոր ու բարոյական արժէքներու բովին մէջէն։ Ան կը խօսի կարեւորագոյն արժէքներու մասին, որոնք եթէ առկայ չեն մեր էութեանը մէջ, ապա այդ կեանքը աննպատակ է։ Ան կը խօսի սիրոյ մասին գեղեցիկ մուտքով մը եւ աւելի ուշ մէկ նախադասութեամբ կը հաստատէ իր համոզումը։ «Սէրը՝ ինչպէս որ կը թագադրէ ձեզ, այնպէս ալ կը խաչէ»։ Երբ կը խօսի խաչի մասին, ան պէտք է հասկնալ որպէս ամբողջութիւնը քրիստոնէական բարոյական արժէքներու։ Իր խրատականներուն մէջ յատուկ վերնագիր է յատկացուած ամուսնութեան, որուն կը յաջորդէ նոր ենթավերնագիր՝ նուիրուած զաւակներու մասին։ «Դուք կրնաք տալ անոնց ձեր սէրը, բայց ո՛չ ձեր մտածումները, որովհետեւ անոնք ունին իրենց խորհուրդները։ Դուք կրնաք պահել անոնց մարմինները, բայց ո՛չ անոնց հոգիները, որովհետեւ անոնց հոգիները կը բնակին վաղուան տունին մէջ, զոր չէք կրնար այցելել, նոյն իսկ երազի մէջ։ Դուք կրնաք ջանալ անոնց նմանիլ, բայց մի՛ տքնիք զանոնք ձեզի նման ընել։ Վասնզի կեանքը չ'երթար դէպի ետ ու ոչ ալ կը յամենայ երէկուան հետ։ Դուք աղեղներն էք, որոնցմէ ձեր զաւակները, որպէս ապրող նետ՝ կ'արձակուին»։ - Բագրատ աբղ. Պուրճէքեան

Աղբիւրներ

• 1973. The Prophet by Kahlil Gibran; Published by Alfred A Knopf, Inc.; A Borzoi (hardcover) Book, ASIN: B004S0ZKJO
• Մարգարէն», Ժպրան Խալիլ Ժպրան, հրատարակութիւն ՀԵՀՈՄ-ի, Անթիլիաս, 1983, էջ 9:
• 2 Kalem, Glen. “The Prophet Translated”. The Kahlil Gibran Collective. www.kahlilgibran.com. 4-9-2018.
• Սիսակ Յ. Վարժապետեան, «Ժպրան Խալիլ Ժպրան. կեանքն ու գործը», Պէյրութ, 1966, էջ 47:

Արտաքին յղումներ

• «Մարգարէն» Անգլերէն տարբերակ