Մաշտոցի Պողոտայ (Երեւան)

Մաշտոցի պողոտայ, պողոտայ Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին մէջ։ Կը համարուի Երեւանի ամէնակեդրոնական եւ ամէնամեծ պողոտաներէն մէկը, ուր կը գտնուին բազմաթիւ խանութներ, ճաշարաններ, նպարեղէնի խանութներ։ Քաղաքային նշանակութիւն ունեցող փողոց է^[1]։

Մաշտոցի պողոտային վրայ կը գտնուի Մատենադարանը։

Խորհրդային տարիներուն կրած է նախ Իոսիֆ Ստալին, իսկ 1960-ին՝ Վլատիմիր Լենին անունները։

Սկիզբ կ'առնէ Յաղթանակի կամուրջէն եւ կ'աւարտի Մատենադարանով։

Պատմութիւն^[2]

Արմեանսքայա փողոց, 1907

Պողոտան կը կրէ հայ մշակոյթի նշանաւոր գործիչ Մեսրոպ Մաշտոցի անունը։ Պարսկական շրջանին այս տարածքին մէջ գտնուած են Երեւանի խանի պարտէզները (բաղերը)։ 19-րդ դարուն՝ Ռուսական կայսրութեան կազմին մէջ մտնելէ ետք, տարածքը կառուցապատուած է ու մաս կազմած «Նոր թաղ» թամասին, ուր բնակեցուած են Պարսկաստանէն ներգաղթած հայեր։ Փողոցը այս տարիներուն կոչուած է Արմեանսքայա (Armyanskaya)։

Խորհրդային տարիներուն՝ ըստ Թամանեանի նախագիծին, փողոցը լայնցուած է, եւ Երեւանի լայնածաւալ վերակառուցումը իրականացուած է ըստ քաղաքի գլխաւոր յատակագիծին, որ պատրաստուած էր 1924 թուականին՝ ակադեմիկոս Ալեքսանտր Թամանեանի կողմէ։ 1920-ական թուականներէն իրականացուող գլխաւոր յատակագիծը փաստօրէն պահպանած է հին Երեւանի առանցքներէն միայն մէկը՝ Աստաֆեան փողոցը (ներկայիս՝ Աբովեան փողոց)։ Քաղաքի փողոցներու ցանցը կազմուած է նորովի, իսկ հին կառոյցները քանդուած են։

Ստալինի արձանը Երեւանի մէջ (ներկայիս Մայր Հայաստան յուշահամալիրի վայրը)

Փողոցը վերանուանուած է Սունդուկեան փողոց, որ զգալիօրէն ուղղուած ու լայնցուած է։ 1924-1990 թուականներուն կոչուած է նախ Ստալինի, ապա Լենինի անունով։ Ճարտարապետական յուշարձաններէն պահպանուած է Կապոյտ մզկիթը (Կէօյ-ճամի, 1760-ական թուականներ)։

1945 թուականին գործածութեան յանձնուած է Յաղթանակի կամուրջը։
1952 թուականին աւարտած է Փակ շուկայի շէնքին շինարարութիւնը։
1959 թուականին պողոտայի արեւմտեան ծայրամասին մօտ՝ բլուրի լանջին, Ստալինի յուշարձանին ներքեւը, բացուած է Մատենադարանը՝ հին ձեռագիրներու հիմնարկը։
1962 թուականին Ստալինի արձանը հանուած է պատուանդանէն, իսկ 1967 թուականին անոր տեղը զետեղուած է Մայր Հայաստան յուշարձանը։
1972 թուականին բացուած է Ժամանակակից արուեստի թանգարանը։
1976 թուականին նոր շէնք կառուցուած է Սուրբ Սարգիս եկեղեցիին համար, որ իր մէջ ներառած է նաեւ հին շինութիւնը։