Լափիւրինթոսին մէջ վազողը

Jump to navigation Jump to search

Լափիւրինթոսին մէջ վազողը (անգլերէն՝ The Maze Runner), Ճէյմզ Տաշնըրի առաջին գիրքը «Լափիւրինթոսին մէջ վազողը» շարքէն։ Վէպը հրատարակուած է 21 Հոկտեմբեր 2009-ին «Delacorte Press» հրատարակչութեան կողմէն։ Յաջողութիւն ունենալէն ետք գրուած են գիրքի երկու շարունակութիւնները՝ «Փորձութիւն կրակով» (2010-ին) եւ «Դեղ մահուան դէմ» (2011-ին)։ Օգոստոս 2012-ին Ճէյմզ Տաշնըրը գրած է «Սպաննութեան հրաման»-ը (կը պատմէ այն իրադարձութիւնների մասին, որոնք տեղի ունեցած նախորդ երկու գիրքերու իրադարձութիւններէն առաջ)[1]։

Գիրքի հիման վրայ նկարահանուած է համանուն ֆիլմ։ Գլխաւոր դերերուն մէջ խաղցած են Տիլըն Օ'Պրայընը, Թոմաս Սենկստըրը եւ Գայա Սգոտելարիոն։ Ֆիլմի շնորհահանդէսը Ռուսաստանի մէջ կայացած է 18 Սեպտեմբեր 2014-ին։

Նիւթ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Թոմասը կ՛արթննայ եւ կը տեսնէ, որ կը գտնուի չլուսաւորուած վերելակի մը մէջ։ Իր անունէն բացի ոչինչ կը յիշէ: Երբ վերելակը կը բացուի, Թոմասը կը դիմաւորեն այլ թերահասներ, որոնք կ՛ընդունին զինք իրենց այսպէս կոչուած Կլէյտին մէջ, որ ահռելի քառակուսի տարածք մըն է, բոլոր չորս կողմերէն շրջապատուած հարիւրաւոր մեթրեր բարձրութեամբ քարէ պատերով, որոնք կը շարժին ամէն գիշեր։ Կլէյտը եւ անոր բնակիչները՝ շուրջ յիսուն երիտասարդ, որոնք կ՛անուանուին Կլէյտըր-ներ, շրջապատուած են վիթխարի չափ ունեցող Լափիւրինթոսով, ուրկէ երկու տարուան ընթացքին ոչ ոք կրցած է դուրս գալ[2]։ Լափիւրինթոսին մէջ կան սարսափելի մահաբեր հրէշներ՝ Կրիվըրներ, որոնք կը սպաննեն իւրաքանչիրը, որ կը մնայ գիշերը լափիւրինթոսին մէջ։ Պատերը ամէն գիշեր կը շարժին՝ պաշտպանելով Կլէյտը կրիվըրներէն։

Կլէյտին մէջ դեռահասները կը բաժնեն իրար մէջ պարտականութիւններ՝ ըստ իրենց կարողութիւններուն։ Կան խոհարարներու, մսագործներու, այգեպաններու պարտականութիւններ եւ այլն։ Բայց Թոմասը անբացատրելի պատճառով կը դառնայ վազող՝ այն մարդը, ով ամէն օր վտանգի դնելով իր կեանքը կը վազէ լափիւրինթոսին մէջ, կը յիշէ պատերու դիրքը, որ ամէն օր կը փոխուի։ Որոշ կլէյտըրներ անվստահօրէն կը մօտենան Թոմասին։ Յատկապէս անվստահօրէն կը վերաբերի Թոմասին դեռահասը՝ Կալլի նունով։ Բայց Թոմաս կ՛ունենայ նաեւ ընկերներ եւ կողմնակիցներ, օրինակ Չաք անունով տղան։

Ամէն ինչ կը փոխուի, երբ վերելակը առաջին անգամ աղջիկ կը բերէ Կլէյտ։ Անոր անունը Թերեզա է, ան կը գտնուի մահաքուն-ի մէջ, իսկ ձեռքին մէջ գրութիւն կայ։ Այդ գրութեան մէջ կ՛ըսուի, որ ան վերջինն է, եւ որ ամէն ինչ շուտով կ՛աւարտի։ Կլէյտները չեն հասկնար, թէ ինչ կրնայ նշանակել այդ։ Անոնք աղջկան կը տեղափոխեն քարանթին եւ կը շարունակեն իրենց սովորական առօրեան։

Օր մը Մինհոն՝ վազողներէն մէկը կը վերադառնայ սովորականէն աւելի շուտ եւ կը յայտնէ, որ լափիւրինթոսին մէջ կը տեսնէ մահացած կրիվըր։ Դեռահասներու առաջնորդ Ալպին վազողի հետ կ՛երթայ ստուգելու հրէշին, բայց վերջինս յանկարծակի կ՛առողջանայ եւ կը վնասէ Ալպիին։ Մինհոն կը տանի առաջնորդե իր ուսերուն վրայ, բայց չեն հասցներ ներս մտցնել զինք։ Ան կը տեսնէ Թոմասը, եւ չնայած լափիւրինթոս դուրս գալու խիստ արգելքին, ան կը վազէ օգնութեան։ Դուռերը կը փակուին Թոմասին ետեւէն։ Երեք դեռահաս կը մնան փակուած լափիւրինթոսին մէջ։

Անոնց վրայ կը հարձակին կրիվըրները։ Մինհոն, մտածելով, որ ամէն ինչ կորսուած է, կը փախի, իսկ Թոմասը կը որոշէ փրկել Ալպիին։ Ան կը կախէ Ալպիին օդին մէջ բաղեղի օգնութեամբ, իսկ ինքը կը շեղի կրիվըրներու ուշադրութիւնը, ովքերկը վազեն իր ետեւէն։ Ճամբուն ան կը տեսնէ Մինհոյին, եւ անոնք միասին կը վազեն դէպի «անդունդը»։ «Անդունդը» տեղ մըն է, ուր պատերուն մէջտեղ վիթխարի փոս կայ։ Մինհոն եւ Թոմասը այնպէս կ՛ընեն, որ կրիվըրները կ՛ինան անդունդի մէջ։

Առաւօտեան Կլէյտի բնակիչները զարմացած կը դիմաւորեն անոնց։ Միայն Կալլին կատարուածէն զայրոյթի մէջ կ՛ինայ։ Թոմասի հետ բախումներէն ետք Կալլին կը վազէ լափիւրինթոսին մէջ եւ կը կորսուի այնտեղ։

Այդ ժամանակ Թերեզան կ՛արթննայ եւ կ՛ըսէ․ «Ես դրի վերջի սկիզբը»։ Ճիշդ այդ երեկոյեան լափիւրինթոսի դուռերը չեն փակուիր, ինչ կը նշանակէ, որ կրիվըրները կրնան հեշտութեամբ մտնել Կլէյտ։

Բոլորը կը պատրաստուին պաշտպանութեան՝ ամրացնելով Հոմսդետի (այն վայրը, ուր անոնք կը քնանան) պատերը։ Ճիշդ առաջին գիշերը կրիվըրները կե մտնեն Կլէյտ։ Կրիվըրներու հետ միասին անսպասելին կը մտնէ նաեւ Կալլին, ով կը գոռայ, որ հրէշները պիտի գան ամէն գիշեր եւ պիտի տանին դեռահասի մը։

Յաջորդ առաւօտեան Թոմասի քով գաղափար մը կ՛առաջանայ։ Ան կը համեմատէ Լափիւրինթոսի քարտէսները, որոնք կը հաւաքուէին վազողներու կողմէն երկու տարուայ ընթացքին եւ կը գտնէ անոնց վրայ գաղտնաբառ։ Ան նաեւ կ՛որոշէ անցնել «Մեթամորֆոզ», որպէսզի վերադարձնէ իր նախկին կեանքի յիշողութիւնները։

Գիշերը Թոմասը գիտակցաբար այնպէս կ՛ընէ, որ կրիվըրը խայթէ իրեն՝ այդ կերպով ստանալով յիշողութիւններ, որոնք կը յուշեն իրեն Լափիւրինթոսէն դուրս գալու ելքը։

Բացի պատասխանէն կը յիշէ նաեւ այն փաստը, որ Թոմասն ու Թերեզան ուղղակիօրէն կապուած են այն կազմակերպութեան միջոցով, որոնց իրենց բերած է Կլէյտ։

Ճիշդ այդ օրը Թոմասը իր ընկերներուն հետ կ՛իրականացնէ փախուստի իր ծրագիրը։ Անոնք գիշերը կ՛երթան անդունդին քով, որ սկսած են անուանել կրիվըրներու Որջ։ Քանի դեռ բոլորը կը պայքարին, Թոմասը, Թերեզան եւ Չաքը կը մտնեն կրիվըրնըրու Որջ։ Վերջապէտ անջատելով ամբողջ Լաթիւրինթոսը՝ անոնք կը փրկեն ողջ մնացածներուն, որոնք ընդամէնը քսան հոգի են։

Ինալով տարօրինակ տարածութիւն՝ կլէյտները կը նկատեն խիստ զգեստով տիկնոջ մը իսկ անոր կողքին՝ Կալլիին։ Կնոջ հրամանով Կալլին դանակ կը նետէ Թոմասի վրայ, բայց անոր կը փրկէ Չաքը, որ կը մահանայ Թոմասի ձեռքերուն մէջ։ Թոմասը կը լեցուի վրէժխնդիր ըլլալու ցանկութեամբ եւ ան դաժանօրէն կը ծեծէ Կալլիին՝ հասցնելով գրեթէ մահուան։ Յետոյ անոնց կը փրկեն տարօրինակ հագած մարդիկ։ Բայց կը փրկե՞ն արդեօք․․․

Կերպարներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Թոմաս — գիրքի գլխաւոր հերոսը, որ նախավերջինը գնաց Կլէյտ։ Առաջինն էր, որ հաջողեցաւ Լափիւրինթոսին մէջ գոյատեւել գիշերը։ Խելացի, հաշուարկող, ուժեղ եւ խիզախ տղայ է, միշտ կ՛օգնէ հարազատին դժուարուեան մէջ։ Ունի հեռազգացողութեան կարողութիւն, որու շնորհիւ Թերեզայի հետ մտովին կը կապուի։ Սակայն ան միշտ շփոթած է։
  • Նիութ — նախկին վազող (դադարած է վազող ելլալէն ոտքի վնասուածքէն ետք), Ալպիէն յետոյ երկրորդ առաջնորդը։ Բարի է, խելացի, բավականին ընկերասեր։
  • Թերեզա — Կլէյտի միակ աղջիկը։ Ան վերջինը կը քնանայ այնտեղ։ Ունակ է հեռազգացողութեամբ կապուիլ Թոմասի հետ։ Յամառ է, բայց զգացմունքներով նուրբ է եւ հանգիստ։ Ընկերական համակրանք կը զգայ գլխաւոր հերոսի հանդէպ։
  • Չաք — Թոմասի լաւագոյն ընկերը, որ Կլէյտի մջ կը մտնէ իրենցմէ առաջ։ Դեռահասներէն ամենափոքրն է։ Զրուցելու մեծ սիրահար է, եթէ նոյնիսկ զրուցելու համար հարմար իրավիճակ չէ։
  • Մինհո — Վազողներուն առաջնորդը։ Երկրորդն է,որ հաջողած է գիշերը ողջ մնալ Լաթիւրինթոսին մէջ (Թոմասին հետ միասին։ Բանական է, կոպիտ։ Երկրորդ գիրքին մէջ կը նշանակուի ողջ մնացած կլէյտըրներու առաջնորդ եւ շատ լաւ կը կրնայ կատարել իր գործը։
  • Կալլի — դեռահաս, որ անցած է մեթամորֆոզի միջոցով, որու արդիւնքով դարձած է աւելի բռնկուող։ Թոմասի հանդէպ ահաւոր ատելութիւն կը ցգայ, բայց երրորդ գիրքի վերջը անոնք փոխըմբռնում կը գտնեն։
  • Ալպի — Կլէյտի նախկին առաջնորդը։ Բռնկուող է, բայց արդարացի։ Փրկուած է Թոմասի կողմէն Լափիւրինթոսին մէջ։ Նաեւ անցած է Մեթամորֆոզի միջոցով, որ ամբողջովին փոխած է դեռահասի բնաւորութիւնը։
  • Ֆրայփեն — Կլէյտի խոհարար, ուշադիր կը հետեւի այն բանին, որ բոլոր կլէյտըրներուն ուտելիք բաւարարէ։ Ուրախ է եւ հոգատար, եթէ հաշուի չ՛առնենք այն դէպքերը, երբ կլէյտըրները առանց թոյլատուութեան ուտելիք վերցուցած են խոհանոցէն։ Երբեմն կատակել կը սիրէ։
  • Ուինսթըն — մսագործներու առաջնորդ։ Բարեհոգի տղայ է։

Ստեղծման պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

2005 թուականի աշնան Տաշնըրը գրեց «Ճիմի Ֆինջըրի սակաները» շարքի չորս գիրքերը՝ հրատարակուած փոքրիկ գաւառային հրատարակչութեան կողմէն։ Հրատարակչութեան տէրը խորհուրդ տուաւ գրել այդ շարքին մէջ մէկ գիրք եւս, բայց Տաշնըրը որոշեց գրել առանձին գիրք մը, որ հնարաւոր կ՛ըլլար ներկայացնել համաշխարհային վարձոյթին մէջ։ Նոյն տարուայ Նոյեմբերին քնանալէն առաջ Ճէյմզ Տաշնըրը միտք մը ունեցաւ․ «գրել դեռահասներու խումբին մասին, ովքեր կ՛ապրին Լափիւրինթոսին մէջ, որմէ ելք չկայ, ուր զզուելի հրէշներ կան, որոնք կը գտնուին մութ եւ սարսափելի աշխարհի մը մէջ։ Կարելի է նաեւ փորձարկում ընել, հետազոտել զայն, թէ ինչ է կը կատարուի այդ տղաներու միտքին մէջ։ Անոնց հետ ահաւոր իրադարձութիւններ կը կատարուին։ Անոնք կ՛ըլլան յուսահատ իրավիճակի մէջ, մինչեւ զոհերը կը սկսին օգտագործել իրենց մտքի ուժը»[3]։ Տաշնըրը գրած է «Լափիւրինթոսին մէջ վազողը» գիրքը Դեկտեմբեր 2005-էն մինչեւ Մարտ 2006:

Կարծիքներ եւ քննադատութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ամերիկեան գիրքային սիւնակագիր «Kirkus Reviews»-ը նշել է․ «Իսկապէս դժուար է հետաձգել գիրքը։ Ան կը ստիպէ մարդոց վառուիլ անհամբերութենէն՝ ցանկանալով պարզել, թէ ինչ պիտի ըլլայ յետոյ»[4]։

Ճեսիքա Հարիսընը «Deseret Morning News» ամսագրին մէջ նշեց, որ «Լափիւրինթոսին մէջ վազողը» գրաւիչ արկածային գիրք է 13+ լսարանի համար, ան կը ստիպէ կարդացողներու սրտերը արագ բաբախել եւ ստիպել աւելին»։ Ան նաեւ ըսած է որ «որ գիրքի սկիզբը ձգուած է քիչ մը, բայց ան կապուած է այն բանի հետ, թէ ինչպէս Թոմաս կ՛ընդունի նոր կեանքը, եւ աստիճանաբար վէպը կը վերածուի անվերջ արկածախնդրութեան։ Վէպի միակ թերութիւնը այն է, որ այնտեղ կ՛օգտագործէ ժողովրդական հասարակ ոճը, որ կ՛օգտագործեն դեռահասները։ Բայց եթէ անոր նայենք այլ կողմէն, տղաները այս ոճը այնքան ալ յաճախ չեն օգտագործեր, կարդացողը աստիճանաբար կը սկսի սորվիլ եւ ուշադրութիւն չի դարձնել»[5]։

Պաստառի վրայ ցուացադրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Յունուար 2011-ին յայտարարուած է, որ «Լափիւրինթոսին մէջ վազողը» տեսաժապաւէնը կը նկարահանուի 20th Century Fox տեսաժանպաւէնի ընկերութեան կողմէն։ Որպէս ժապաւէնի արտադրող հանդէս եկաւ Քեթրին Հարդուիքը, իսկ որպէս շարժանկարի ուրուագծող՝ Նօան Օպընհէյմը[6]։ Տաշնըրը Թուիթըրին մէջ գրեց, որ յւյս ունի, որ Քեթրին Հարտուիքը մասնակցութիւն չ՛ունենար նախագծին մէջ[7]։ Մինչեւ Ապիլի 28,2012-ը գիրքը դեռ չէր ստացած պաստառի վրայ ցուցադրութեան թոյլատութիւն, հակառակ անոր որ ըստ հեղինակի պաշտօնական կայքի, տեսաժապաւէնի ուրուագիծը արդեն պատրաստ է։

Վերջապէս, 2013-ի գարնան Տաշնըր Թուիթըրի մէջ յայտնեց տեղեկութիւն, որ տեսաժապաւէնի նկարահանումները սկսած են Մայիս 2013 եւ կ՛աւարտին Փետրուար 2014-ին [8]։ Գլխաւոր դերը խաղցած է Տիլըն Օ'Պրայընը։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. «The Kill Order»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2013-05-25-ին 
  2. James Dashner, The Scorch Trials (The Maze Runner Trilogy #2) (անգլ.) "For two years, the Gladers held on to the hope that solving the maze meant that they would get to go home."
  3. Dashner James (հուլիսի 16, 2008)։ «The Tale of The Maze Runner» (английский)։ The Dashner Dude։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012-10-06-ին։ արտագրուած է՝ Փետրուար 5, 2012 
  4. «The Maze Runner»։ Kirkus Reviews (английский)։ Սեպտեմբեր 15, 2009։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012-10-06-ին։ արտագրուած է՝ Փետրուար 5, 2012 
  5. Harrison Jessica։ «'Maze Runner' provides a thrilling adventure» (английский)։ Deseret Morning News։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ Դեկտեմբեր 19, 2009-ին։ արտագրուած է՝ Դեկտեմբեր 19, 2009 
  6. Zeitchik Steven (Յունվար 4, 2011)։ «Young-adult sensation 'The Maze Runner' gets ready to run the movie gantlet (Updated)»։ The Los Angeles Times (английский)։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012-10-06-ին։ արտագրուած է՝ Փետրուար 5, 2012 
  7. Dashner James (Ապրիլ 1, 2012)։ «Q&A: 2012 Part 1» (английский)։ The Dashner Dude։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012-09-25-ին։ արտագրուած է՝ Ապրիլ 2, 2012 
  8. Dashner James (Մարտ 29, 2013)։ «Much more casting news should be coming very soon. They start filming in May. Release date of Feb 14th 2014 #dashnerchat»։ Twitter։ արտագրուած է՝ Մարտ 30, 2013 

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]