Եոզղատ

Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Եոզղատ
թրք.՝ Yozgat
Զինանշան
Yozgat (Stadt) Wappen 2013-11-30 16-03.jpg

Yozgat resim birleşik.JPG
Երկիր Flag of Turkey.svg Թուրքիա
Տարածութիւն 2054 քմ²
ԲԾՄ 1406 մեթր
Պաշտօնական լեզու թրքերէն
Բնակչութիւն 105 167 մարդ (2018)
Փոստային ցուցանիշ 66000
Պաշտօնական կայքէջ Lua error in Մոդուլ:Wikidata at line 874: attempt to call field 'formatUrlSingle' (a nil value).

Կը գտնուի Թուրքիոյ մէջ, Փոքր Ասիոյ կեդրոնական մասին ՝ Պոնտոսի լեռնաշղթայի արեւելեան հատուածին մէջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ունէր 48 հայաբնակ գիւղ՝ հինգ հազար հայ բնակչութեամբ։ 1914 հոկտեմբերին, գաւառին մէջ 18-45 տարեկան հայ տղամարդիկ զորակոչուած են թրքական բանակ եւ կոտորուած՝ 1915 թուականին Մեծ եղեռնի ժամանակ։

Նախապատրաստելով հայերու ջարդը՝ թրքական կառավարութիւնը Անգարայի նահանգապետ (վալի) նշանակած է հայատեաց Աթըֆը, իսկ Եոզղատի փոխգաւառապետ՝ Քէմալը։ Բանտերու մէջ արձակուած մօտաւորապէս 3000 քրէական հանցագործներ զինեցին եւ երիտթրքական սպաներու ղեկավարութեամբ ուղարկած են հայերը ջարդելու։ Ըստ նախապէս մշակուած ծրագրի՝ 1915 Յուլիսին, թրքական ոստիկանութիւնը զինաթափած է շրջափակուած հայկական գիւղերու բնակիչները, հաւաքած եւ ոչնչացուցած է մնացած տղամարդիկը, որ յետոյ հայերու վրայ յարձակեցան մուսուլման սպառազէն խուժանն սկսած է թալանել, խոշտանգումներն ու բռնաբարութիւնները։ Եոզղատի Բուրունքըշլա հայաբնակ գիւղը 20 hազարանոց թուրք ամբոխը հայերէն պահանջած է իսլամութիւնը ընդունիլ, անոնց մասին հաւաքած է իսլամի դրօշին տակ եւ ոչնչացնել։ Գիւղի 120 հայերուն կացիններով խոշտանգեցին ջրաղացներու մօտ, բռնութեամբ տեղահանուած կանանց, երեխաներու մեծ մասը կոտորել մօտակայ ձորին մէջ։

Օգոստոս 1-ին, Եոզղատ քաղաքի շուկային մէջ սկսած էր տեղի ունենալ հայերու կոտորածը։ Փակուեցան քաղաքի կամուրջներն ու մուտքերը, ձերբակալուած հայ մտաւորականները երկու օր անց յօշօտած են թրքական զինուած խուժանը, որոնք յետոյ հայ բնակիչներու բռնութեամբ տեղահանեցին, շատերը բարբարոսաբար սպանեցին Տետե Սումլո գիւղի մոտ եւ Քըզըլ Ըրմաքի կամրջին վրայ։ Փոխգնդապետ Քեմալի մասնակցութիամբ հայերու իսկական սպանդ տեղի ունեցաւ Եարա դերեսի ձորին մէջ, ուր, թալանելով անոնց քարաւանները, տղամարդիկը կապկպեցին եւ սպաննեցին։ Ականատեսի վկայութեամբ, անօգնական հայերը գազանաբար խոշտանգեցին, կացիններով սպաննեցին, եւ մանկահասակ երեխաները։ Հայերը որոշ վայրերու մէջ դիմեցին ինքնապաշտպանութեան, սակայն չկարողացան կանխել ջարդը, որու հետեւանքով գաւառի հայ բնակչութեան 97%-ը ջարդուած է։

Թրքական զինուորական դատարանը 1919-ին մահապատժի կը դատապարտէ Քեմալը, որու անմիջական ղեկավարութեամբ եւ մասնակցութեամբ սպանուած էր 30 հազար հայ։ Դատավարութեան ընթացքին վկայակոչուեցան Եոզղատի հայերը զանգուածային ոչնչացման եւ անոնց նկատմամբ իրականացուած վայրագութիւններու բազմաթիւ փաստեր։

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Յուշամատեան Մեծ եղեռնի, Պէյրութ, 1965։
Այս յօդուածի կամ նրա բաժնի որոշակի յատուածի սկզբանական տարբերակը վերցուած է «Հայկական Հարց» Հանրագիտարանէն, որու նիւթերը թողարկուած են Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png