Դպրեվանք (Կիւմրի)
Դպրեվանք, վանք Շիրակ գաւառին մէջ։ Ան կը հանդիսանայ Կումայրիի մէջ կառուցուած առաջին եկեղեցին, որ ըստ որոշ աղբիւրներու՝ կառուցուած է VII դարուն։ Եղած է մշակոյթի կեդրոն։[1]
Վանքը գտնուած է բլուրի վրայ, ներկայիս՝ «Ալեքսանդրապոլ» ամրոցի տարածքին մէջ։[2]
Դպրեվանքին մէջ կրթութիւն ստացած է՝ Անանիա Շիրակացին։[1]
Պատմութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Կը յիշատակուի VII դարուն, կապուած՝ Բարսեղ Ճոնի անուան հետ, որ այդ ժամանակ եղած է Դպրեվանքի վանահայրը։ Կ'ենթադրուի, որ Դպրեվանքը կը համապատասխանէ Շիրակ գաւառի Կարմիր վանքին, որուն եկեղեցին խաչաձեւ գմբէթաւոր, չորս աւանդատուներով կառուցուածք է։ Դպրեվանքի պատմութեան նշանաւոր փուլերէն եղած է X դարը, երբ Բիւզանդիոյ մէջ հալածուած հայ վանականները՝ այստեղ ստեղծեցին խոշոր միաբանութիւն։[3]
Եկեղեցին հիմնովին վերակառուցուած է 935 թ.-ին՝ Աբաս Բագրատունի թագաւորի ջանքերով, Բիւզանդիայէն հալածուած հայ հոգեւորականներու մասնակցութեամբ։[1]
Եկեղեցին կանգուն մնացած է մինչեւ՝ 1837 թ.-ը, երբ սկսաւ կառուցուիլ «Ալեքսանդրապոլ» ամրոցը։ Դպրեվանքը ինկաւ՝ Ալեքսանդրապոլ ամրոցի տարածքին մէջ։ Զինուորական իշխանութեան հրամանով անիկա վերջնականապէս քանդեցին 1852 թ.-ին եւ անոր փոխարէն կառուցեցին զինապահեստ։[2]
Դպրեվանքին մէջ պահուած է Աստուածածինի նշանաւոր խաչը, որով բուժուած է Վրաց թագաւոր Դեմետրէ I-ի (1125–56) կինը, այնուհետեւ Ս. Խաչը տեղափոխած են Վրաստանի Վարձիա վանքը։[4]
Շինութեան Արտաքին Տեսքը
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Աղբիւրներու համաձայն, եկեղեցին կառուցուած է սեւ քարերէն եւ նման եղած է Կարսի Առաքելոց եկեղեցւոյ։ Ոմանց կարծիքով, եկեղեցին կը համապատասխանէ Շիրակ գաւառի Կարմիր վանքին, որ խաչաձեւ, գմբէթաւոր, չորս աւանդատուներով կառուցուածք է։[2]
Տե՛ս նաեւ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Աղբիւրներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- Ստեփանոս Տարօնեցի Ասողիկ, Տիեզերական պատմութիւն, Ե., 2000
- Վարդան Արեւելցի, Տիեզերական պատմութիւն, Ե., 2001
- Ափրիկեան Ս., Պատկերազարդ բնաշխարհիկ բառարան, հ. 1, Վնտ., 1903–05
- Ատրպետ Ս., Դպրեվանք, ՀԱ, 1913, դ 10
- Thierry N. et M., A propos de quelques monuments chrétiens du vilayet de Kars (Turquie), “Revue des études arméniennes”, t. 8, P., 1971
- Cuneo P., Architettura armena dal quarto al diciannovesimo secolo, Roma, 1988
Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- 1 2 3 «Կիւմրիի հին ու նոր եկեղեցիները»։ արտագրուած է՝ 2014, Յուլիսի 24
- 1 2 3 «Հայաստանի եւ յարակից շրջաններու տեղանուններու բառարան», հտ 2, էջ 142
- ↑ ՀՍՀ, հատոր 3, էջ 441
- ↑ «Դպրեվանք»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2013-07-07-ին։ արտագրուած է՝ 2014 Հուլիսի 24
Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։  |