Աղօրիք

Jump to navigation Jump to search
Millstones.jpg

Աղօրիք, հացահատիկ, եւ այլ հատիկներ աղալու հարմարանք։

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հայտնի է, որ ժամանակին (վաղ նէոլիթ) եւ անցած է կատարելագործման շարք մը փուլեր։ Նախնական ձեւը կազմուած եղած է անողորկ երկու աղացաքարին՝

  • վերինը՝ աւելի փոքր, ուռուցիկ մակերեսով, շրջանաձեւ (աշխատացուած են մէկ ձեռքով) կամ ձուաձեւ, մակոյկաձեւ (աշխատեցուած են երկու ձեռքով), *ներքեւինը ունեցած է աւելի մեծ, լայն ու երկարաւուն, գոգավոր մակերես։

Ցորենը լեցուցած են ներքեւի քարի վրայ եւ վերինը հետ ու առաջ շարժելով մանրացուցած։ Հետագային ստեղծուած է երկանքը՝ բաղկացած զոյգ տափակ, բոլորակ, տաշած քարերուն։

Վերին աղացաքարը պտտցուցած էր ձեռքով։ Աւելի ուշ աղացաքարը պտտեցնելու համար սկսան օգտագործել ջուրի ուժը, յայտնագործուեցաւ ջրաղացը։ Ք.Ա. 6-րդ հազարամեակին աղօրիք օգտագործած են Առաջաւոր Ասիոյ մէջ։ Մոտ 10-րդ դարին երեւան եկաւ հողմաղացը, իսկ 18-րդ դարու՝ շոգաղացը։

Ներկայիս աղօրիքի տարբեր ձեւերուն փոխարինած են կատարելագործուած ալրաղացային սարքեր ու մեքենաներ։

Միջնադարեան Հայաստանի մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Միջնադարեան Հայաստանի մէջ, համաձայն վիմական եւ մատենագրական տուեալներու, հինէն ի վեր գործած են ջրաղացներ։ 10-13-րդ դարերուն վիմական արձանագրութիւններուն բազմաթիւ յիշատակութիւններ կան վանքերուն, եկեղեցիներուն մէկ կամ երկու ակ ջրաղացներու նուիրաբերութեան մասին։

Զաքարեան Իվանէ աթաբեկը եւ իր կինը՝ Խոշաքը, 1231 թուականին Վերին Շիրակի ջրաղացներէն ստացուող հարկը կը շնորհեն Շիրակավանին։ Դոփեան տոհմի իշխան Հասանի կինը՝ Մամքանը, 1310-ական թուականներուն Գեղարքունիքի Բրդի այրք գիւղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին է ընծայել մէկ ջրաղաց եւ կալուածներ։

Արագածոտն գաւառի տեր Վաչուտեան Վաչէի եղբայր Սմբատ իշխանը (13-րդ դարի սկիզբ) մահանալով, իր կնոջը՝ Զմրուխտին ցգած է միակ ջրաղացը, որ Զմրուխտն ընծայած է Հոռոմոսի վանքին։

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է Հայկական սովետական հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։  CC-BY-SA-icon-80x15.png