Տրական հոլով

Տրական հոլով, գոյականի տրական հոլովը ցոյց կու տայ այն առարկան «որուն բան մը կը տրուի» կը մատուցուի, որուն կը յանգի գործողութիւնը։

Տրական հոլովը կը պատասխանէ «որուն», «ինչին» (ինչ բանի) հարցումներուն։ «Գիրք մը տուի Պետրոսին», «հանդիպեցայ ընկերոջս», «մօտեցայ գիւղին» նախադասութեանց մէջ «Պետրոսին», «ընկերոջս», «գիւղին» գոյականները տրական հոլով են, կը պատասխանեն որուն «Պետրոսին», «ընկերոջս», ինչ բանի կամ ինչին «գիւղին» հարցումներուն եւ «տուի, հանդիպեցայ, մօտեցայ» ստորոգեալներուն լրացումն են (անուղղակի խնդիր)։ Տրական հոլովը ձեւով նման է սեռականին։ Ասոնք իրարմէ զանազաներու համար պիտք է գիտնալ «որ տրականը գոյականի լրացում չի կրնար ըլլալ», ան բայի լրացում կ'ըլլայ։ Բերուած նախադասութեանց մէջ տրական հոլովով դրուած բառերը բայերով կը լրացուին։ Տրական հոլովի հիմնական պաշտօններն են մատուցման եւ յանգման անուղղակի խնդիրները։ «Ան իր անձը նուիրեց հայրենիքին», «իրերը յանձնեցի տիրոջ» նախադասութեանց մէջ «հայրենիքին» «տիրոջ» բառերը տրական հոլով են եւ մատուցման անուղղակի խնդիր։ «Պիտի փարիմ չքնաղ լանջքիդ ցորեն արտով ծփուն» նախադասութեան մէջ լանջքիդ բառը դրուած է տրական հոլովով եւ յանգման անուղղակի խնդիր է։ «Ընթերցումը կ'օգնէ մեր զարգացման» նախադասութեան մէջ «զարգացման» բառը յանգման անուղղակի խնդիր է։ Տրական հոլովով կը դրուին նաեւ նախադասութեան այլ անդամներ։ «Մարդ մը նստեր է քարին» նախադասութեան մէջ «քարին» բառը գրուած է տրական հոլովով եւ տեղի պարագայ է։ Տրական հոլովով կրնայ դրուիլ նաեւ ժամանակի պարագան։

Այս ամբողջին վրայ կրնանք աւելցնել քանի մը հետաքրքրական եւ կարեւոր մանրամասնութիւններ, որոնք կ'օգնեն աւելի լաւ զանազանելու տրականը սեռականէն եւ հասկնալու անոր գործածութեան շրջանակը։

1. Յօդի ներկայութիւնը

Արեւմտահայերէնի մէջ տրական հոլովը գրեթէ միշտ որոշեալ է, այսինքն՝ կը ստանայ -ն կամ -ը յօդը (երբ անձնանիշ կամ որոշեալ իրանիշ է)։

• Սեռական: Դպրոցի պատը (յօդ չկայ սեռականին վրայ)։
• Տրական: Մօտեցայ դպրոցին (յօդը պարտադիր է)։

2. Դերանուններու տարբերութիւնը

Եթէ գոյականներու պարագային սեռականն ու տրականը ձեւով նման են, անձնական դերանուններու պարագային անոնք կը տարբերին իրարմէ։ Ասիկա լաւագոյն միջոցն է ստուգելու համար, թէ բառը տրակա՞ն է, թէ՞ սեռական։

Հոլով	1-ին դէմք	2-րդ դէմք
Սեռական	Իմ / մեր	Քու / ձեր
Տրական	Ինծի / մեզի	Քեզի / ձեզի

Օրինակ՝ «Իմ գիրքս» (սեռական՝ յատկացուցիչ), բայց «Ինծի տուր» (տրական՝ անուղղակի խնդիր)։

3. Տրականը որպէս Ժամանակի Պարագայ

Ինչպէս նշեցինք, տրականը կրնայ ըլլալ ժամանակի պարագայ։ Ասիկա տեղի կ'ունենայ, երբ գործողութեան ժամանակը որոշակի կէտ մը կը նշէ։

• «Ժամը երեքին պիտի հանդիպինք»։
• «Ատենին շատ լաւ կը հասկնայինք իրար»։

4. Տրականը կապերու հետ

Արեւմտահայերէնի մէջ շարք մը յետադրութիւններ (կապեր) կը պահանջեն տրական հոլովով խնդիր։

• Համար- «Քեզի համար գնեցի»։
• Պէս- «Հրեշտակի պէս կը քնանայ»։
• Հանդէպ / նկատմամբ- «Ծնողքին հանդէպ յարգանք ունի»։

5. Տրականը որպէս Մատուցման Անուղղակի Խնդիր (Յատուկ բայեր)

Կան բայեր, որոնք բնականաբար տրական հոլովով լրացում կ'ուզեն։ Օրինակ՝ ըսել, պատմել, տալ, նուիրել, օգնել, հաւատալ, վստահիլ։

• «Ճշմարտութիւնը ըսէ բարեկամիդ»։
• «Կը հաւատամ այդ մարդուն»։

Ամփոփում

Տրականը շարժման կամ գործողութեան թիրախը ցոյց տուող հոլովն է։ Եթէ սեռականը «կը տիրէ» կամ «կը յատկացնէ», ապա տրականը «կը ստանայ» կամ «կ'ընդունի» գործողութիւնը։