Սպանիա-Մարոքեան պատերազմ

Jump to navigation Jump to search
Թուական 2 Հոկտեմբեր 1859 - 26 Ապրիլ 1860
Վայր Մարոք, Հիւսիսային Ափրիկէ
Արդիւնք Սպանիոյ յաղթանակ Մարոքը կը ճանչնայ սպանական գերիշխանութիւնը Սէուտայէի եւ Մելիլէայի մէջ, Մարոքը կը վճարէ 100 միլիոն պասետայ ռազմատուգանք
Հակառակորդներ
Կաղապար:Դրոշավորում/Սպանիա Սպանիա Կաղապար:Դրոշավորում/Մարոք
Հրամանատարներ
Կաղապար:Դրոշավորում/Սպանիա Իզապելա Բ.
Կաղապար:Դրոշավորում/Սպանիա Անթոնիօ տէ Ալանօ
Կաղապար:Դրոշավորում/Սպանիա Լեոնոլտօ օ'Տոնէլ
Կաղապար:Դրոշավորում/Սպանիա Խուան տէ Սավալա
Կաղապար:Դրոշավորում/Սպանիա Ժոան Պրիմ
Կաղապար:Դրոշավորում/Մարոք Մուհամէտ Դ.
Կողմերի ուժեր
140,000 35,000–40,000
Սպանա-մարոքական պատերազմ Ափրիկէի գաղութային բաժանում

Սպանա-մարոքական պատերազմ, յայտնի է նաեւ որպէս Ափրիկեան պատերազմ (սպ.՝ La Guerra de África), Սպանական կայսրութեան նուաճողական պատերազմը ընդդէմ Մարոքոյի թագաւորութեան, որ սկսած է 2 Հոկտեմբեր 1859-ին[1][2]։

Պատերազմող Սպանիան նպատակ ունէր ամրապնդել իր սահմանները Ճիպրալթարի նեղուցի հարակից տարածքներին մէջ՝ նուաճելով Հիւսիսային Ափրիկէի ափամերձ շարք մը բնակավայրեր։

Նախապատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

19-րդ դարուն Մարոքը պատերազմներուն բազմաթիւ պարտութիւններ կը կրէ եւրոպացի նուաճողներէն։ Յատկապէս ակնառու էր 1844-ի ֆրանս-մարոքական պատերազմը[3], որտեղ ֆրանսական բանակը առանց լուրջ դժուարութեան պարտութեան կը մատնէ վերջինս։ 1856-ին բրիտանացիները մարոքական կողմին կը հարկադրեն ստորագրել երկկողմ համաձայնագիր, որով կը սահմանափակուէր Մարոքի մաքսային պարտաւորութիւնները ու վերջ կը դրուէր արքայական մէնաշնորհին։

Աչքի տակ ունենալով Մարոքի պարտութիւնները՝ սպանական բանակը կը նախապատրաստուի ներխուժել ափրիկեան մայրցամաք։ Պատերազմի սկսման համար սպանացիներուն անհրաժեշտ էր ընդամէնը շարժառիթ։

Պատերազմի ընթացք[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1859-ի վերջը մարոքական ցեղերը կը սկսին ապստամբիլ Սեուտա կղզիին մէջ կեդրոնացուած սպանական կայսերական կայազօրներու դէմ։ Սպանիան անտեսելով Մեծ Բրիտանիայի հետ կնքած պայմանագիրը կը ներխուժէ Մարոքի տարածք՝ խախտելով Մարոքի խաղաղ կարգաւորման բրիտանական ծրագիրները։ Սպանական կայազօրները արագօրէն պարտութեան կը մատնեն սուլթական զօրքերուն եւ սրընթաց կերպով կը զարգացնեն մարտավարական յաջողութիւնները։

3 Փետրուար 1860-ին սպանական զօրքերը կը հաստատուին Տետուանի մէջ։ Անոք երկու օր շարունակ կը ռմբակոծեն քաղաքը եւ քաոս կը ստեղծեն հարակից բնակավայրերուն մէջ։ Քաղաքը կը լքեն բազմաթիւ մարդիկ, շատերը կը վնասուին։ Մարոքցի պատմաբան Ահմատ իպն Խալիտ ալ-Նասիրին սպանական ռմբակոծութիւններն ու թալանը կը ներկայացնէ հետեւեալ կերպով․

Aquote1.png Քաղաքին մէջ խռուութիւն սկսած է ․․․ ամբոխը ձեռքերը լայն բաց առած կը շարժի դէպի աւար եւ նոյնիսկ նորմալ մարդիկ դէն նետած են պարկեշտութեան թիկնոցները։ Արաբները եւս խռուութեան ընթացքին սկսան կողոպտել եւ գողանալ։ Անոնք կը կոտրէին տուներու եւ խանութներու դռները ․․․ ամբողջ գիշեր մը մինչեւ արեւու առաջին ճառագայթներու շողարձակելը
- - Ահմատ իպն Խալիտ ալ-Նասիրի
Aquote2.png


Պատերազմի աւարտ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տետուանի ճակատամարտէն ետք սպանացիներու յաղթանակը անխուսափելի էր[4][5]։ Բրիտանական կողմը կը ճնշէր գործադրում թէ՛ մարոքցիներու, թէ՛ սպանացիներու նկատմամբ՝ խաղաղութիւն հաստատելու պահանջով։ Յաղթանակած Սպանիան կը յայտարարէ, որ կայսերական բանակը իր առաջխաղացումը կը կասեցնէ միայն 100 միլիոն պասետայ ռազմատուգանքի վճարումէն ետք։

Շուտով բրիտանացիները կը վճարեն ռեպարացիայի մէկ մասը, իսկ մինչեւ գումարի լրիւ մարումը սպանական ուժերը կը զբաղեցնեն Տեուտան։ Շուտով սպանական արքունիքը մաքսային գործակալներ կ՛ուղարկէ Մարոքի նաւահանգիստներ՝ առեւտրային եկամուտները որպէս փոխհատուցում գանձելու նպատակով։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]