Մանկութեան Օրեր

Նալբանդեան

Մանկութեան օրեր, Միքայէլ Նալբանդեանի ստեղծագործութիւններէն մին։

Բանաստեղծութեան նկարագիրը

Հոս բանաստեղծը յետադարձ ակնարկով կը քննէ իր կեանքը, սկսած մանկութենէն։ «Կեանքի խորհուրդ» ին սահմանումը կը կատարուի յեղափոխական խոր նուիրումով, նաեւ մտաւորական ուժգին թափով ու յստակութեամբ, որոնք յատուկ էին Նալբանդեանի անհատականութեան։

Միւս կողմէ, գրական արուեստի գետնի վրայ, հոս կրնանք համեմատել արեւմտահայ եւ արեւելահայ բանաստեղծական աւանդութիւնները․ մինչ առաջինը, Պէշիկթաշլեանի եւ Դուրեանի մէջէն, արդէն կ'երեւի իբր աւելի գեղարուեստական ու մշակեալ, երկրորդը քարոզչական է ու պարզ, աւելի մօտ՝ արձակի։

Մանկութեան Օրեր

Մանկությա՜ն օրեր, երազի նման Անցաք գնացիք, այլ չէք դառնալու. Ո՜հ դուք երջանիկ, ո՜հ անհոգ օրեր, Ընդունակ միայն ուրախացնելու։ Ձեզանից յետոյ եկաւ գիտութիւն Իւր ծանր հայեացքով աշխարհի վերայ, Ամէն բան ընկաւ մտածութեան տակ, Րոպէ չմնաց ազատ կամ ունայն։ Գիտակցութիւնը յաջորդեց սորան. Ազգի վիճակը ծանրացաւ սրտիս... Ապոլլօն տուեց ինձ իւր քնարը, Որպէս փարատիչ տրտում ցաւերիս։ Աւա՜ղ. այդ քնարն իմ ձեռքում հնչեց Նոյնպէս լալագին, նոյնպէս վշտահար, Ինչպէս իմ սիրտն էր, իմ զգացմունքը. Ուրախացուցիչ չգտայ մի լար։ Ես այն ժամանակ միայն զգացի, Որ այդ ցաւերից ազատուելու չեմ, Որչափ իմ ազգս կը մնայ ստրուկ Օտարների ձեռք, անխօս, տխրադէմ։ Մանկութեա՜ն օրեր, ինչո'ւ այդպէս շուտ Թռաք գնացիք, անդարձ յաւիտեան. Ես այն ժամանակ անհոգ ու ազատ Կարծում էի ինձ աշխարհի իշխան։ Գերութեան շղթան ինձ զգալի չէր, Եւ ոչ բռնութեան անգութ ճանկերը. Ձեզանից յետոյ ծանրացան նոքա, Ո՜հ, անիծում եմ ես այս օրերը։ Լո'ւռ կաց, դու քնար, այլ մի' հնչեր ինձ, Ապոլլօն, հե'տ առ դարձեալ դու նորան, Տո'ւր մի այլ մարդու, որ ընդունակ է Զոհ բերել կեանքը սիրած աղջկան։ Ես պիտի դուրս գամ դէպ հրապարակ Առանց քնարի, անզարդ խօսքերով. Ես պիտի գոչեմ, պիտի բողոքեմ, Խաւարի ընդդէմ պատերազմելով։ Ներկայ օրերում այլ ի'նչ սեւ քնար, Սուր է հարկաւոր կտրճի ձեռքին. Արի'ւն ու կրա'կ թշնամու վերայ, Այս պիտի լինի խորհուրդ մեր կեանքին։ Թո'ղ պատգամախօսը, հնացած Դելֆի, Իւր եռոտանու վերայ փրփրի. Թո'ղ միջին դարու գաղափարներով Ամբոխը խաբել ճգնի աշխատի։ Թո'ղ նա թարգմանէ զրպարտութիւնը, Թո'ղ մխիթարուի ծովի ափերում, Մենք ազատութեան ենք միայն թարգման, Միայն այս խօսքս ունինք բերանում։ "Ո'վ հայր, ո'վ դու հայր, որ երկնքումն ես, Խնայիր թշուառ մեր անտէր ազգին. Մի' տար զոհ գնալ թշնամիների". Նա այլ չէ լսում դելֆեան հարցուկին։

Վերլուծութիւն

Բանաստեղծութեան սկիզբը հեղինակը կը յիշէ իր մանկութեան օրերը, որոնք այն երջանիկ ու անհոգ օրերն էին, որոնք անցան-գացին, եւ որոնք միայն ուրախացնելու ընդունակ էին։ Այդ օրերէն ետք արդէն եկաւ գիտակցութիւնը, եւ հեղինակը սկսաւ ծանր հայեացքով նայիլ աշխարհին, ամէն ինչ սկսաւ աւելի խորունկ մտածել, եւ իրեն ազատ վայրկեան չմնաց։

Գիտակցութեան արթնացման յաջորդեց ազգին վիճակին մասին մտահոգութիւնը։ Հեղինակը սկսաւ մեղադրել Ապողոնը՝ իրեն փարատիչ քնար տուած ըլլալուն համար։ Եւ այդ փարատիչ քնարը հեղինակին ձեռքը հնչեց լալագին ու վշտահար, ինչպէս սիրտն էր կը զգար, եւ այդ երգին մէջ հեղինակը ոչ մէկ ուրախ լար գտաւ։

Այդ ատեն ան արդէն զգաց, թէ չի կրնար ազատիլ ցաւերէն այնքան ատեն, մինչեւ որ իր ազգը ստրուկ է եւ օտարներու իշխանութեան տակ կը գտնուի։ Ետքը դարձեալ կը յիշէ, թէ մանկութեան օրերը որքա՜ն շուտ անցան ու գացին, երբ այն ատեն կը մտածէր, թէ ինքն աշխարհի իշխանն է ու տէրը։

Մանկութենէն ետք, դարձեալ կը նշէ, որ գերութեան (միտքի) շղթաները արդէն ծանրացած են իր վրայ, եւ կը նետէ այդ օրերը։ Քնարին դարձեալ կը պատուիրէ, որ լուռ մնայ, չհնչէ, իսկ Ապողոնին կ՚ըսէ, որ ետ առնէ զայն եւ տայ ուրիշ մարդու մը, որ անոր պէտքը ունի։

Կ՚ըսէ, թէ ինք պէտք է հրապարակ ելլէ առանց քնարի եւ առանց քնքոյշ բառերու․ պիտի գոչէ ու բողոքէ ամենուն դիմաց։ Ետքը կ՚ըսէ, թող որ Դելփեան պատգամախօսը թարգմանէ զրպարտութիւնը, մխիթարուի ծովու ափերուն, բայց ինքը՝ հեղինակը, միայն ազատութիւն պէտք է թարգմանէ։

Վերջին քառեակին մէջ Նալբանդեան կը դիմէ Աստուծոյ․

"Ո'վ հայր, ո'վ դու հայր, որ երկնքումն ես,

Խնայիր թշուառ մեր անտէր ազգին.

Մի' տար զոհ գնալ թշնամիների".

Նա այլ չէ լսում դելֆեան հարցուկին։