Հայկական Տոմար

Հայկական տոմար, հայերուն սովորական տոմարն էր եւ «Արեւու Տոմար»էն ազդուած էր։ Տոմարին մէջ տարին 12 ամիսէ եւ ամէն ամիսը 30 օրէ կը բաղկանար։ Աւելցած 5 կամ 6 օրը կը սեպուէր «մնացորդ օր»։ Տոմարի ամիսներու անուանումի վրայ ազդեցութիւն ունի Զերտիւշթ տոմարը։

Ամիսներուն Անունները

1. Նաւասարդ
2. Հոռի
3. Սահմի
4. Տրէ
5. Քաղոց
6. Արաց
7. Մեհեկան
8. Արեգ
9. Ահեկան
10. Մարերի
11. Մարգաց
12. Հրոտից

Մնացորդ օրերը

13. Աւելեաց

Ըստ առասպելներու այս տոմարը Հայկին (հայերուն նահահայր) Բէլը յաղթած ժամանակը կը կոչուի Հայկական տոմարի սկզբունքը (Ք. ա. 2492)։ Բայց Ք. Ե. 552ին տոմարին մէջ նոր գումարումներ կը սկսի կատարուիլ եւ այս տոմարը Ք. Ե. 574ին Հայ Եկեղեցւոյ Պատրիարքին՝ Մովսէսի կողմէ կ՚ընդունուի եւ այս պատճառաւ կը կոչուի նաեւ «Մովսէսի Տոմար» ։

Օրերու Անուններ

1.Արեգ

2. Հրանդ

3. Արամ

4. Մարգար

5. Ահրանք

6. Մազդեղ

7. Ատղիկ

8. Միհր

9. Ձոպաբեր

10. Մուրց

11. Երեզկան

12. Անի

13. Պարխար

14. Վանատուր

15. Արամազդ

16. Մանի

17. Ասակ

18. Մասիս

19. Անահիտ

20. Արագած

21.Գրգուռ

22. Կորդուիք

23. Ծմակ

24. Լուսնակ

25. Ցրօն

26. Նպատ

27. Վահագն

28. Սիմ

29. Վարագ

30 Գիշերաւոր

Աւելեաց ամսուան օրանունները՝

1. Փայլածու

2. Արուսեակ

3. Հրանդ

4. Լուսնթագ

5. Երեւակ

Այս օրանունները ոչ միայն կ'արտացոլեն հայկական լեռնաշխարհի նշանաւոր տեղանունները, այլեւ իւրովի դիցարան են:

Օրուան ժամերը

Հայերս ունեցած ենք օրուան քսանչորս ժամերուն համար եզակի անուններ. անուններ, որոնք պատկերալից են ու կը խօսին հին օրերու կենցաղին մասին: Անոնք միեւնոյն ժամանակ գործնական են. կը ցոլացնեն արեւի եւ լուսնի երկնային դիրքը:

Նախ յիշենք, թէ հին օրերուն օրը կը սկսէր լուսաբացով ու կը վերջանար մայրամուտով: Շաբաթ օրը նոյնպէս մայրամուտով կը դառնար կիրակի, ուրկէ` շաբաթ երեկոյեան ժամերգութեան անունը կիրակնամուտք եւ Միսաք Մեծարենցի յայտնի բանաստեղծութիւնը` «Կիրակմուտք», ուր կը նկարագրուի օրուան այս ամէնախորհրդաւոր ժամը:

Ժամերը կարելի է բաժնել երկու խումբի` գիշերային եւ ցերեկային: Գիշերային ժամերն էին` խաւարականն, 19:00, աղջամուղջն, վերջալոյսին հետեւող կիսախաւարը, մթացեալն, շաղաւօտն, կամաւօտն, բաւականն` կէս գիշերն էր, հաւթափեալն, գիզկան` գիշերային ութերորդ ժամն էր, կէս գիշերէն երկու ժամ անց, լուսաճեմն` լոյսի մէջ ընթացող, քալող. ճեմել` քալել արմատէն, առաւօտն, լուսափայլն եւ փայլածումն: Ցերեկային ժամերն էին` այգն, 07:00, ծայգն, զօրացեալն, ճառագայթեալն, շառաւիղեալն` արեւի ճառագայթներու ժամն է, երկրատեսն` կէսօր, երբ արեւը կեցած է միջօրէականի վրայ, շանթակալն` օրուան հրավառ տաք ժամն էր, որ կը նմանի շիկացած երկաթի, հրակաթն` կրակ կաթեցնող ժամ, հուրաթափեալն` կրակ թափող ժամ, թաղանթեալն, Առաւարն եւ ամէնէն պատկերալիցը` արփողն, ցերեկուան վերջին ժամը, երբ արեւը մայր կը մտնէ: Արփողնի համար կայ նաեւ այլ ստուգաբանութիւն. այն ժամը, երբ քաղաքի դռները կը կղպէին փողահարութեամբ (առ+փող կազմութեամբ):

Արտաքին յղումներ

• http://haytomar.com/calendar.php?l=am