Լուիզա Թեթրացինի

Jump to navigation Jump to search
Լուիզա Թեթրացինի
Luisa Tetrazzini - Project Gutenberg eText 20069.jpg
Հիմնական տուեալներ
Աւազանի անուն իտալ.՝ Luisa Tetrazzini
Ծնած է 29 Յունիս 1871(1871-06-29)[1][2][3]
Փլորենտիա, Իտալիոյ Թագաւորութիւն
Երկիր Flag of Italy (1861–1946).svg Իտալիոյ Թագաւորութիւն
Մահացած է 28 Ապրիլ 1940(1940-04-28)[1][2][3][4] (68 տարեկանին)
Միլան, Իտալիոյ Թագաւորութիւն
Տեսակ/ներ օփերա
Մասնագիտութիւն երգչուհի, օպերային երգչուհի, երաժշտութեան ուսուցիչ
Երգչաձայն սոփրանօ եւ կոլորատուրային սոպրանո
Գործիքներ վոկալ
Պիտակ His Master's Voice, Victor, His Master's Voice, Victor Talking Machine Company եւ EMI
Շրջանաւարտ Ֆլորենցիայի Երաժշտանոց
Պարգեւներ Թագավորական ֆիլհարմոնիկ ակադեմիայի ոսկե մեդալ
Լուսանկար 1909 թուականի «Heart Songs» գրքից
Թեթրացինին 1911 թուականին
Թեթրացինին 1920 թուականին
Մարկրիթ Մարթինի ուրուանկարներէն, 1910 թուական

Լուիզա Թեթրացինի (իտալ.՝ Luisa Tetrazzini, 29 Յունիս 1871(1871-06-29)[1][2][3], Փլորենտիա28 Ապրիլ 1940(1940-04-28)[1][2][3][4], Միլան), միջազգային համբաւ ունեցող իտալացի Coloratura մեղեդի սոփրանօ։ Ունեցեր է կարկաչող ձայն, որ աչքի կ'իյնար արտասովոր փայլուն թեմպրով, տիապազոնով ու թեթեւութեամբ[5]։ Վայելած է բաւականին յաջողուած օփերային եւ համերգային ասպարէզ Եւրոպայի եւ Ամերիկայի մէջ 1890-ական թուականներէն մինչեւ 1920-ական թուականները։ Ձայնը պահպանուեր է 1904-1920 թուականներուն կատարուած ձայնագրութիւններուն մէջ։ 1921 թուականին գրած է «My Life of Song» յուշագրութիւնը, իսկ 1923 թուականին՝ «How to Sing» թրաքթաթը։ Երգելը թողնելէն ետք մինչեւ կեանքի վերջը վոքալի դասեր տուած է Միլանի եւ Հռոմի իր տուներուն մէջ։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վաղ կեանք[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է 29 Յունիս 1871-ին Իտալիոյ Փլորենտիա քաղաքը։ Հայրը ռազմական դերձակ էր, ունէր երկու քոյր եւ երկու եղբայր։ Ենթադրաբար երգել սկսեր է երեք տարեկանէն[6]։ Լուիզան ինքը նշած է մանուկ ժամանակ երգելու մասին եւ հաճոյքով վերյիշել, որ իր հայրիկը առաջինն էր, որ իրեն միշտ բաղդատեր է հանրայայտ պել քանթո սոփրանօ Ատելինա Փաթթիի հետ։ Երգել սորված է աւագ քրոջ՝ Էվա Թեթրացինիի հետ (1862–1938)(it)[7]։ Երգել սովորել է ավագ քրոջ՝ Էվա Տետրացինիի հետ (1862–1938)(it)[8], որը նոյնպէս փրիմա տոննա սոփրանօ էր եւ իր համար միջազգայնօրէն յայտնի անուն ստեղծած էր[9]։ Յայտնի է, որ տնային գործերը կատարած ժամանակ Լուիզան կը սորվէր օփերային ամբողջական գործողութիւններ եւ կ'երգէր իւրաքանչիւր դեր[10]։ Տաս-տասներեք տարեկանին սկսեր է սորվիլ Insituto Musicale երաժշտական հիմնարկին մէջ փրոֆեսոր Չեչերինիի մօտ[11][12]։ 1889 թուականի Հոկտեմբերի 4-ին ամուսնացեր է Ճուզեփփէ Սանթինօ Ալպերթօ Սքալապերնիի հետ[13]։

Ասպարէզ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ճակատագրի բերումով փոխարիներ է վատառողջ փրիմա տոննայի մը եւ իր օփերային առաջին ելոյթը կատարեր Ֆլորենցիոյ մէջ 21 Հոկտեմբեր 1890ին՝ տասնինը տարեկանին, Ճաքոմօ Մեյերպերի «Ափրիկուհին» օփերայէն Ինեսի դերակատարմամբ[14]։ Իր առաջին ելոյթի մասին հետագային գրեր է․ «Թատրոնէն մինչեւ իմ տուն այդ ուշ ժամուն մայթերուն մեծ թիւով մարդիկ կանգնած էին ու բոլորը պոռալով կը շնորհաւոր էին ինծի»[15]։ Յաջորդը Հռոմի Իտալիոյ թագաւորի ու թագուհիի համար կատարած է Ինեսի դերը 26 Դեկտեմբերի 1890ին, որմէ յետոյ թագուհին հրաւիրեր է զինք երգելու Լիպեսթոտի դերերգը «Թրիսթան եւ Իզոլտա» օփերայէն, որը թագուհիի սիրելի օփերան էր[16]։ Ասպարէզի առաջին հատուածը գլխաւորապէս անցեր է Իտալիոյ գաւառական թատրոններու ու Հարաւային Ամերիկայի մէջ։ Փիեթրօ Սեզարէի հետ, որը դարձեր է իր սիրահարը 14 տարուա ընթացքին, ճանապարհորդեր է դէպի Պուենոս Այրես, ուր իր երգելուն համար ամսական առաջարկեր են 280 ֆունթ[17]։ Երբ կը գտնուէր Պուենոս Այրես, ամուսինը գացեր է իր ետեւէն՝ փորձելով համոզել ետ վերադառնալ Ֆլորենցիա, սակայն կինը չէ համաձայներ։ Հոկտեմբերին առանց կնոջ վերադարձեր է, իսկ քանի մը օր անց վերջինս «Crispino e la comare» օփերայէն Աննեթայի դերով առաջին ելոյթով հանդէս եկեր է։ Ալպերթոն մահացեր է 4 Յունիս 1905-ին․ անոնք առանձին կ'ապրէին[18]։

Վերջին տարիներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Առաջին համաշխարհային պատերազմէն յետոյ Թեթրացինին օփերային բեմը փոխարիներ է համերգային բեմերով, 1921 թուականին գրեր «My Life of Song» յուշագրութիւնը, իսկ 1923 թուականին՝ «How to Sing» թրաքթաթը։ 1932 թբւականին զինք նկարահաներ են Կարուզոյի «M'appari, Tutt'Amor» կատարման ձայնագրութիւնը լսելով, ուր ան սկսեր է երգել ձայնագրութեանը զուգընթաց՝ ցոյց տալով, որ իր ձայնը դեռ բաւականաչափ հզօրութիւն ունի (տեսագրութիւնը կարելի է տեսնել «Արտաքին յղումներ» բաժնի յղումով)։ 1934 թուականէն վոքալի դասեր տուեր է եւ որպէս իրեն յաջորդող ճանաչեր Լինա Փակլիուկիին[19]։ Թեթրացինի ձայնագրուեր է 1904-1920 թուականներու ընթացքին, իր անունը համաշխարհայնօրէն յայտնի դարձեր է ու «փառաբանուել նոյնիսկ սննդատեսակներու մէջ, ինչպէս, օրինակ, հնդկահաւով Թեթրացինին է»[20]։

Իր երեսուներկու տարուայ ասպարէզի ընթացքին հսկայական հարստութիւն կուտակեր է։ Դերերու զգացմունքային մեկնաբանութիւններով հասեր է փառքի գագաթնակէտին ու բաղդատուեր Փաթթիի, Լինտի ու Մելպայի հետ[21]: Իր հանրայայտ դերերգերէն են՝ Ռոսինան «Սեւիլյան սափրիչ», Վիոլեթթան «Թրավիաթա» եւ Կիլտան «Ռիկոլեթթօ» օփերաներէն: Իր սիրելի դերերգը՝ Լիւչիան, կատարեր է աւելի քան 100 անգամ[22]։

Ամուսնացեր է երեք անգամ եւ իր կեանքի ընթացքին ունեցեր բազմաթիւվ կրքոտ սիրավէպեր։ Դերասանուհի Մարիսա Վերնաթիի ազգականուհին ու խորհրդատուն էր[23]։ Երրորդ ամուսնոյն հետ ներքաշուեր է դատական քաշքշուքի մէջ, որը նկատելիօրէն ազդեր է իր ֆինանսական դրութեան վրայ իր կեանքի վերջը[24], իսկ ինչ գումար ու սեփականութիւն ալ ունեցեր է, առատաձեռնօրէն նուիրատուութիւններ կատարած է՝ անկախ ամէն ինչէն մնալով կենսախինդ ու հրապուրիչ։ Սովորութիւն ունեցեր է ըսելու․ «Ես ծեր եմ, գէր, բայց դեռ Թեթրացինի եմ»[25]։ Մահացեր է 1940 թուականի Ապրիլի 28-ին Միլանի մէջ։ Իր յուղարկաւորութեանը Via Casoretti եկեղեցւոյ Ռեքուիեմ պատարագ մատուցուեր է, որուն մասնակցեր են ընտանիքի անդամներն ու մտերիմ ընկերները։ Իր կտակի համաձայն թաղուած է դամբարանին մէջ, որու տապանագրի վրայ գրուած է․ «Վերջապէս ես քուկդ եմ» («Լիւչիա տի Լամերմուր» օփերայէն)[26]։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 FemBio
  5. Lauri-Volpi Giacomo (1999)։ «Coloraturas at the Metropolitan»։ in Drake James A., Ludecke Kirsten Beall։ Lily Pons: A Centennial Portrait։ Portland, OR: Amadeus Press։ էջ 39 
  6. Gattey Charles Neilson (1995)։ Luisa Tetrazzini: The Florentine Nightingale։ Great Britain: Scolar Press։ էջ 2։ ISBN 1859280102 
  7. Tetrazzini Luisa (1921)։ My Life of Song։ London: Cassell and Company, LTD։ էջ 4 
  8. Shawe-Taylor Desmond (2001)։ «Luisa Tetrazzini»։ in Sadie Stanley, Tyrrell John։ The New Grove Dictionary of Music and Musicians 26 (2nd հրտրկթն․)։ London: Macmillan Press։ էջ 318 
  9. Gattey Charles Neilson (1995)։ Luisa Tetrazzini։ Great Britain: Scolar Press։ էջ 1։ ISBN 1859280102 
  10. Tetrazzini Luisa (1921)։ My Life of Song։ London: Cassell and Company, LTD.։ էջեր 8–9 
  11. Tetrazzini Luisa (1921)։ My Life of Song։ London: Cassell and Company, LTD.։ էջ 23 
  12. Gattey Charles Neilson (1995)։ Luisa Tetrazzini: The Florentine Nightingale։ Great Britain: Scolar Press։ էջ 2։ ISBN 1859280102 
  13. Gattey Charles Neilson (1995)։ Luisa Tetrazzini: The Florentine Nightingale։ Great Britain: Scolar Press։ էջ 4։ ISBN 1859280102 
  14. Gattey Charles Neilson (1995)։ Luisa Tetrazzini: The Florentine Nightingale։ Great Britain: Scolar Press։ էջ 4։ ISBN 1859280102 
  15. Tetrazzini Luisa (1921)։ My Life of Song։ London: Cassell and Company, LTD.։ էջ 55 
  16. Gattey Charles Neilson (1995)։ Luisa Tetrazzini: The Florentine Nightingale։ Great Britain: Scolar Press։ էջ 5։ ISBN 1859280102 
  17. Gattey Charles Neilson (1995)։ Luisa Tetrazzini: The Florentine Nightingale։ Great Britain: Scolar Press։ էջ 7։ ISBN 1859280102 
  18. Gattey Charles Neilson (1995)։ Luisa Tetrazzini: The Florentine Nightingale։ Great Britain: Scolar Press։ էջեր 11–12։ ISBN 1859280102 
  19. Gattey Charles Neilson (1995)։ Luisa Tetrazzini: the Florentine Nightingale։ Great Britain: Scolar Press։ էջեր 262–263։ ISBN 1859280102 
  20. Kuhn Laura, խմբգր․ (2000)։ «Luisa Tetrazzini»։ Baker’s Dictionary of Opera։ New York: Schirmer Books։ էջ 810 
  21. Zicari, Massimo. “‘Ah! non credea mirarti’” nella fonti discografiche di primo Novecento: Adelina Patti e Luisa Tetrazzini.” In Schweitzer Jahrbuch fur Musikwissenschaft-Annales Suisses de Musicologie. Schweitzer Jahrbuch fur Musikwissenschaft, edited by Luca Zoppelli, vol. 34-35: 193-217. Bern: Peter Lang Publishing, 2017.
  22. Gattey Charles Neilson (1995)։ Luisa Tetrazzini: the Florentine Nightingale։ Great Britain: Scolar Press։ էջեր 280–326։ ISBN 1859280102 
  23. Enrico Lancia, Roberto Poppi։ Dizionario del cinema italiano, Volume 2: Gli attori dal 1930 ai giorni nostri։ Gremese Editore, 2003։ ISBN 888440214X 
  24. Gattey Charles Neilson (1995)։ Luisa Tetrazzini: the Florentine Nightingale։ Great Britain: Cassell and Company, LTD։ էջեր 246–258։ ISBN 1859280102 
  25. Gattey Charles Neilson (1995)։ Luisa Tetrazzini: the Florentine Nightingale։ Great Britain: Scolar Press։ էջ 259։ ISBN 1859280102 
  26. Gattey Charles Neilson (1995)։ Luise Tetrazzini: the Florentine Nightingale։ Great Britain: Scolar Press։ էջ 263։ ISBN 1859280102 

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կենսագրական[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գիրքեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պատկերներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ձայնագրութիւններ եւ մետիա[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]