Jump to content

Զստաջիղի Ցաւ Կամ Զստաջղատապ


Զստաջիղի Ցաւ Կամ Զստաջղատապ (Sciatica), զստաջիղը մարմինին ամէնէն մեծ եւ երկար ջիղն է: Զստաջիղին գրգռութիւնը կը յառաջացնէ զանազան աստիճանի զստաջղատապ: Անոր ցաւը կը զգացուի նստատեղային տարածքէն, այսինքն` յետոյքէն սկսեալ մինչեւ ոտքերուն մատները:

Մարմինը ունի երկու զստաջիղ: Իւրաքանչիւր զստաջիղ կը կազմուի գօտկա-ողնածուծի (lumbar spinal cord) թիւ L4 եւ L5 ջիղերէն եւ սրբանա-ողնածուծի (sacral spinal cord) թիւ S1, S2 եւ S3 ջիղերու միացումով: Զստաջիղը կը ճիւղաւորուի եւ կը ջղաւորէ սրունքը եւ ոտքը ամբողջութեամբ[1]:

Զստաջիղին երկու հիմնական գործառոյթները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  • Անիկա ուղեղէն որոշ շարժիչ (motor) ազդանշաններ կը հաղորդէ սրունքի եւ ոտքերու  մկաններուն:
  • Ան սրունքէն եւ ոտքերէն կը հաւաքէ զգացողական (sensory) տեղեկութիւններ եւ կը հաղորդէ ուղեղին:

Զստաջիղին կամ Նստաջիղին գրգռութեան դրդպատճառները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Միջողնոսկրային (intervertebral) սալի (disc) ճողուածք-սալաթափութիւն (herniation). ճողուած սալը կամ սալերը կը ճնշեն զստաջիղին սկզբնաղբիւր հինգ ջիղերուն վրայ եւ կը յառաջացնեն ջղացաւ,
  • Տեղային եւ կամ յարակից ոսկորներու, մկաններու եւ ուռերու ճնշում,
  • Ողնայարի եւ անոր շուրջը զարգացող բորբոքումներ,
  • Ողնայարի արտաքին հարուած-վնաս,
  • Յղութեամբ մեծցած արգանդի ճնշում,
  • Զստաջիղի ոչ մանրէական բորբոքում,
  • Ողնայարի խողովակի նեղացում (vertebral canal stenosis),
  • Ողնոսկրներու հիւծում (vertebral atrophy),
  • Ողնածուծային (spinal cord) ուռեր,
  • Արտամարմնական ճնշում, օրինակ` մեծ դրամապանակի գործածութիւն տաբատի ետեւի գրպանին մէջ:

Զստաջղատապի Ախտանշաններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Ջղացաւ. անիկա կը նկարագրուի` իբրեւ այրուածքային կամ ժայթքող ցաւ: Ջղացաւը զգալի կ'ըլլայ կոնքին, գօտկային եւ նստատեղային տարածքին, սրունքներուն, ծունկի ետեւի փոսիկին եւ ոտքերուն մէջ: Ջղացաւը կրնայ ըլլայ կարճատեւ կամ մնայուն, ուժգին կամ մեղմ, շարունակական կամ ընդմիջումներով:
  • Ասղնտոց (tingling sensation) գօտկային եւ նստատեղային տարածքին, սրունքներուն, ծունկի ետեւի փոսիկին եւ ոտքերուն մէջ:

Յառաջացած պարագաներուն կը նշմարուի քալելու դժուարութիւն եւ անկարողութիւն: Զստաջղատապը աւելի կը վատթարանայ արագ քալելով, ոտքի կենալով, նստելով եւ ծռելով: Անիկա կը մեղմանայ կռնակի վրայ պառկելով եւ հանդարտ քալելով:

Ջղացաւին կ'ուղեկցին յաճախ սրունքներու եւ ոտքերու մկանային տկարութիւն, թմրութիւն եւ անշարժութիւն[2]:

Ախտաճանաչում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Զստաջղատապի ախտաճանաչումը կ'իրականանայ լսելով հիւանդին պատմականը եւ հիւանդութեան ընթացքը,
  • Բժշկական մանրակրկիտ քննութեամբ,
  • Ոսկրանկարումներով,
  • Համակարգչային շերտագրական (CT Scan)  ու մագնիսարձագանգային (MRI) նկարումներով,
  • Ելեկտրամկանագրութեամբ (EMG):

Դարմանում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սկզբնական եւ թեթեւ պարագաներուն կը յանձնարարուի`

  • Ֆիզիքական հանգիստ, այսինքն` պառկիլ կռնակի վրայ երկու-երեք շաբաթ եւ կատարել միայն թեթեւ շարժումներ,
  • Ցաւազերծող դեղերու գործածութիւն,
  • Կանոնաւոր մարզանք` հսկողութեամբ մարզիչներու,
  • Քորթիզոն (cortisone) ներծորոյթի (hormone) ներարկում ցաւի վայրը եւ ողնածուծին մէջ,
  • Մարձում (massage) եւ մերսումաբուժութիւն (chiropractice),
  • Խստակեաց փիլիսոփայութիւն (yoga) եւ խոհականութիւն (meditation):

Հիմնական ախտապատճառը բացայայտելէ ետք կը կատարուի վերջնական դարմանումը, որ ընդհանրապէս վիրաբուժական է:

Հինէն ի վեր գոյութիւն ունին տնային դարմանամիջոցները` տաք եւ փափուկ պզտիկ վերմակի գործածութիւն, սառոյցի զետեղում` ցաւի տարածքին վրայ: Այս երկուքէն մէկը կարելի է գործածել առանձնաբար եւ կամ փոխնիփոխ:

Յառաջացած պարագաներուն տեղի կ'ունենան որոշ բարդութիւններ, ինչպէս` մէզի եւ կղկղանքի անպահութիւն (incontinence): Ասոնք կը կարօտին անմիջական վիրաբուժական դարմանամիջոցի[3]:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]