Գրիգորիս Աբարդեան

Գրիգորիս Աբարդեան, Ծ. Վրդ. ծնած է 1835 թուականին, Զէյթուն եւ վախճանած է 1909 Բերայի մէջ: Իբրեւ Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան միաբան 1861-ին աբեղայ կը ձեռնադրուի։ Ազգասէր քաջ եկեղեցկան։ 1868-ին երբ Զէյթուն տագնապալի կացութեան մէջ կը գտնուէր, քանի մը երեւելիներու հետ Ֆրանսա երթալով Նաբոլէոն Գ-ի ներկայացած է խնդրելու համար անոր միջամտութիւնը՝ թուրք կառավարութեան մօտ Զէյթունի համար բնականուն կեանք ապահովելու։ Վարդապետին դիմունը արդիւնաւոր կ՚ըլլայ ։ Աբարդեան շուրջ 40 տարի վարած է առաջնորդութեան պաշտօններ ի Կ. Պոլիս՝ Գասըմ-Փաշայի եւ Ֆէրի-Քէօյի մէջ։ Վախճանած է Բերա 1909-ին եւ թաղուած՝ Շիշլիի ազգային գերեզմանատան մէջ։

Կենսագրութիւն եւ գործունէութիւն

Ծնունդ, Կրթութիւն եւ Ձեռնադրութիւն

Ծնած է 1835 թուականին Զէյթունի (Լեռնային Կիլիկիա) մէջ, որ յայտնի էր իր ինքնօրէն ու ռազմիկ հայկական համայնքով։ Երիտասարդ տարիքէն նուիրուած է եկեղեցական կեանքին եւ մտած Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան (Սիս) միաբանութեան շարքերը։1861 թուականին ձեռնադրուած է աբեղայ։ Իր ուսումնասիրութեան, ազգային նկարագրին եւ կազմակերպչական ձիրքերուն շնորհիւ յետագային ստացած է Ծայրագոյն Վարդապետի աստիճան։

Զէյթունի Դէպքերը եւ 1868-ի Փարիզի Առաքելութիւնը

1862-ի Զէյթունի ապստամբութենէն ետք, Օսմանեան կառավարութիւնը խստացուցած էր ճնշումները Զէյթունի հայութեան վրայ՝ սահմանելով ծանր հարկեր, զօրք տեղակայելով եւ սպառնալով քաղաքի ինքնավար կարգավիճակին։

Տագնապալի կացութիւնը թեթեւցնելու եւ զուտ տեղական բախումները դիւանագիտական մակարդակի բարձրացնելու համար, Զէյթունի իշխաններուն եւ ժողովուրդին որոշումով պատուիրակութիւն մը կը կազմուի։ Գրիգորիս Վրդ. Աբարդեան, իբրեւ հոգեւորական եւ ուսեալ անձնաւորութիւն, քանի մը զէյթունցի երեւելիներու հետ կը մեկնի Փարիզ, ուր պատուիրակութիւնը ընդունելութիւն կը գտնէ Ֆրանսայի կայսր Նաբոլէոն Գ.-ի մօտ։ Աբարդեան Վարդապետ կայսրին կը ներկայացնէ Զէյթունի հայութեան կրած հալածանքները, աղերսագիրը եւ խնդրանքը՝ որպէսզի Ֆրանսան միջամտէ Բարձր Դրան (օսմանեան կառավարութեան) մօտ։

Ֆրանսական դիւանագիտական ներգործութիւնը արդիւնաւոր կ՚ըլլայ։ Օսմանեան իշխանութիւնները ստիպուած կը զիջին, կը թեթեւցնեն ճնշումները, եւ Զէյթունի մէջ կը վերահաստատուի համեմատաբար բնականոն կեանք ու տեղական որոշ ինքնօրէնութիւն։

Ծառայութիւնը Կոստանդնուպոլսոյ Մէջ եւ Վախճան

Առաքելութենէն ետք, Աբարդեան Վարդապետ հաստատուած է Կոստանդնուպոլիս։ Շուրջ 40 տարի ան վարած է քարոզչական, քահանայապետական եւ առաջնորդական պաշտօններ Պոլսոյ հայաշատ թաղամասերուն մէջ, յատկապէս՝ Գասըմ-Փաշայի եւ Ֆէրի-Քէօյի (Ս. Վարդանանց եկեղեցի) շրջաններուն մէջ։

Վախճանած է 1909 թուականին Բերայի (Պէօյիւքտերէ / Պոլիս) մէջ։ Իր ազգային-եկեղեցական վաստակին իբրեւ յարգանք՝ թաղուած է Շիշլիի Հայոց Ազգային Գերեզմանատան մէջ։

Աղբիւրներ

Մաղաքիա Արք. Օրմանեան, «Ազգապատում» (Հատոր Գ):
Աղասի (Կարապետ Թուր-Սարգիսեան), «Զէյթուն եւ իր շրջակաները» (Փարիզ, 1909):
Մկրտիչ Կորիւն (Օհանեան), «Զէյթունի պատմութիւնը (1375–1915)» (Պէյրութ):
Թորոս Ազատեան, «Ֆէրիքէօյ եւ իր եկեղեցին» (Կ. Պոլիս):
«Բիւզանդիոն», «Արեւելք» եւ «Մասիս» պարբերականները 1909-ին հրատարակած են դամբանականներ եւ մահագրականներ՝ ներկայացնելով վարդապետին կենսագրականն ու Շիշլիի գերեզմանատան մէջ կատարուած թաղման արարողութիւնը։
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, 1938, էջ 3: