Ալ Ֆարապի

Ալ Ֆարապի; պարս․՝ ابونصر محمد بن محمد فارابی
Ծնած է	870
Ծննդավայր	Օտրար, Հարավ-Ղազախստանյան մարզ
Մահացած է	951
Մահուան վայր	Դամասկոս
Քաղաքացիութիւն	Աբբասյան խալիֆայություն
Մայրենի լեզու	թրքերէն
Կրօնք	Իսլամութիւն և Շիա Իսլամ
Ազդուած է	Արիստոտէլ, Պղատոն և Փլոթինոս
Երկեր/Գլխաւոր գործ	Ara Ahl al Madina al Fadila?, message in the mind?, Alfarabi's Philosophy of Plato and Aristotle?, Kitab al-Musiqa al-Kabir? և ‘Ihsā’ al-‘ulūm?
Մասնագիտութիւն	փիլիսոփայ, ֆիզիքոս, երաժշտության տեսաբան, տրամաբան, աստղագէտ և հասարակական գիտությունների ոլորտում գիտնական

Ալ Ֆարապի կամ ԱլՖարապի կամ ամբողջաական անունով՝ Ապու Նասր Ալ-Ֆարապի, Արեւմուտքին մէջ կը ճանչցուի Ալֆարապիոս (լատիներէն՝ Alpharabius, 870^[1]^[2], Օտրար, Հարավ-Ղազախստանյան մարզ^[3] - 951^[4], Դամասկոս^[5]) անունով։ Անուանի իսլամական իմաստասէր (փիլիսոփայ), իրաւագէտ, նուագագէտ, հոգեզգած (Սուֆի): Ան զբաղած է տարբեր ոլորտներով՝ քաղաքական փիլիսոփայութիւն, Բնազանցութիւն, բարոյագիտութիւն, տրամաբանութիւն եւ այլք։

Ան նաեւ ուսողագիր էր, տիեզերաբան, գիտնական եւ երաժշտութեան տեսաբան։

Անոր տրուած է «Երկրորդ Վարդապետ» անունը, հետեւելով Արիստոտելի օրինակին, որ ծանօթ էր «Առաջին Վարդապետ (ուսուցիչ)» անունով^[12]։ Անոր կը վերագրուի միջնադարիին Յունական բնաբաններու պահպանումը, իր կատարած մեկնութիւններուն եւ ճառախօսութեանց շնորհիւ։ Անոր նաեւ կը վերագրուի իրեն յաջորդած մեծանուն փիլիսոփաներուն,- ինչպիսիքն են Իպն-Սինան, Ղազզալին ու Մեյմօնիտը,- եթէ ոչ ներշնջումը ապա անոր վրայ ձգած խոշոր ազդեցութիւնը:

Անունը^[13]

Անոր անուան եւ ծագման վերաբերեալ պատմաբանները տարբեր են։ Իպն Ապի Ուսայպիայի *Ույուն ալ-Անպա*-ին մէջ կը նշուի, որ ան կը կոչուէր Ապու Նասր Մուհամմատ իպն Մուհամմատ իպն Աուզալաղ իպն Թարխան։ Որոշ պատմաբաններ, ինչպէս իպն Խալլիկանը, կ'ըսեն, որ նա կը կոչուէր Ապու Նասր Մուհամմատ իպն Թարխան իպն Աուզալաղ: Միները, ինչպիսիք են ալ-Քիֆթին եւ ալ-Պայհաքին, զինք կ'անուանեն Ապու Նասր Մուհամմատ իպն Մուհամմատ իպն Թարխան: Իպն ալ-Նատիմը իր *Fihrist*-ին մէջ կը նշէ նաեւ իր անունը որպէս Ապու Նասր Մուհամմատ իպն Մուհամմատ իպն Թարխան։ Սայիտ ալ-Անտալուսին իր *Tabaqat al-Umam*-ին մէջ կը նշէ, որ ան Ապու Նասր Մուհամմատ իպն Մուհամմատ իպն Նասրն էր։

Իր ծննդեան գծով պատմաբանները տարբեր էին. օրինակ՝ իպն Ալ-Նատիմի «Ալ-Ֆիհրիստ» գրքին մէջ ան ըսած է, որ իր ծագումը Խորասանի Ֆարիապէն է, իսկ Ալ-Պայհակիի «Ալ-Մախթութ ֆի Թարիխ Ալ-Հուկամա» գրքին մէջ ան խօսած է Ալ-Ֆարապիի ծագման մասին որպէս Թուրքեստանի Ֆարիապ երկրէն, ինչ որ կը հակասէ «Երկիրներու բառարան»-ին մէջ գիտնականներու անուններուն, ուտեղ Ֆարիապի որդիները կը կոչուէին Ալ-Ֆարիապին, օրինակ՝ Մուհամմատ պին Եուսուֆ Ալ-Ֆարիապի։

Ծանօթագրութիւններ

1 2 Encyclopædia Britannica
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
1 2 الفارابي (unspecified title) / խմբ. ع. ب. مخلوف — دار النشر سوي, 2007. — է. 9. — 239 է. — ISBN 978-2-02-048161-8
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q113869358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2635075'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2836156'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q160460'></a>
1 2 3 Badawi A. R. Histoire de la philosophie en Islam // Études de Philosophie Médiévale — Paris: Librairie philosophique J. Vrin, 1972. — Vol. 60. — P. 478. — 886 է. — ISSN 0249-7921
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q99181118'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2223815'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3237914'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111630476'></a>
1 2 (unspecified title) — OpenITI.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q136231481'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q136231493'></a>
1 2 Badawi A. R. Histoire de la philosophie en Islam // Études de Philosophie Médiévale — Paris: Librairie philosophique J. Vrin, 1972. — Vol. 60. — P. 481. — 886 է. — ISSN 0249-7921
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q99181118'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2223815'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3237914'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111630476'></a>
↑ الفارابي (unspecified title) / խմբ. ع. ب. مخلوف — دار النشر سوي, 2007. — է. 10. — 239 է. — ISBN 978-2-02-048161-8
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q113869358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2635075'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2836156'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q160460'></a>
↑ Corbin H. Histoire de la philosophie islamique — 1964. — P. 223.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q113226778'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q467015'></a>
↑ العاملي م. ا. أعيان الشيعة — հատոր 9. — է. 104.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6408584'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5924457'></a>
↑ Badawi A. R. Histoire de la philosophie en Islam // Études de Philosophie Médiévale — Paris: Librairie philosophique J. Vrin, 1972. — Vol. 60. — P. 479. — 886 է. — ISSN 0249-7921
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q99181118'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2223815'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3237914'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111630476'></a>
↑ الفارابي (unspecified title) / խմբ. ع. ب. مخلوف — دار النشر سوي, 2007. — է. 11. — 239 է. — ISBN 978-2-02-048161-8
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q113869358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2635075'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2836156'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q160460'></a>
↑ Badawi A. R. Histoire de la philosophie en Islam // Études de Philosophie Médiévale — Paris: Librairie philosophique J. Vrin, 1972. — Vol. 60. — P. 541–543. — 886 է. — ISSN 0249-7921
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q99181118'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2223815'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3237914'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111630476'></a>
↑ Sardar Ziauddin, Malik Zafar Abbas (2005-10-15)։ Introducing Islam: A Graphic Guide (English)։ Icon Books։ ISBN 978-1-84831-084-1
↑ (արաբերեն) الفارابي, 2025-07-26, https://ar.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D9%8A&oldid=71506580, վերցված է 2025-11-16

Աղբիւրներ

Islam - A Graphic Guide, Ziauddin Sardar & Abbas Malik, Icon Books Ltd, 2009, North Road, London.

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q615699"_data-entity-id="Q5375741">[http://global.britannica.com/biography/al-Farabi_Encyclopædia_Britannica]<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a></div>-1] 1 2 Encyclopædia Britannica
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q3331189"_data-entity-id="Q113869358"><i_class="wef_low_priority_links">[[:Ալ_Ֆարապի|الفارابي]]</i>_''(unspecified_title)''<span_class="wef_low_priority_links">_/_խմբ._[[:ar:علي_بن_مخلوف|ع.&nbsp;ب.&nbsp;مخلوف]]_—_[[:ar:دار_النشر_سوي|دار_النشر_سوي]],_2007._—_է.&nbsp;9._—_239&nbsp;է._—_ISBN_978-2-02-048161-8</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q113869358"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2635075"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2836156"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q160460"></a></div>-2] 1 2 الفارابي (unspecified title) / խմբ. ع. ب. مخلوف — دار النشر سوي, 2007. — է. 9. — 239 է. — ISBN 978-2-02-048161-8
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q113869358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2635075'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2836156'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q160460'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q3331189"_data-entity-id="Q111630476"><i_class="wef_low_priority_links">[[:fr:Abdurrahmân_Badawî|Badawi&nbsp;A.&nbsp;R.]]</i>_[https://www.google.fr/books/edition/Histoire_de_la_philosophie_en_Islam/I0ANAAAAIAAJ?hl=fr&gbpv=0&kptab=overview_Histoire_de_la_philosophie_en_Islam]_//_''[[:d:Q99181118|Études_de_Philosophie_Médiévale]]''<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:Փարիզ|Paris]]:_[[:fr:Librairie_philosophique_Vrin|Librairie_philosophique_J._Vrin]],_1972._—_Vol.&nbsp;60._—_P.&nbsp;478._—_886&nbsp;է._—_ISSN_[https://www.worldcat.org/issn/0249-7921_0249-7921]</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q99181118"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q90"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2223815"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3237914"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q111630476"></a></div>-3] 1 2 3 Badawi A. R. Histoire de la philosophie en Islam // Études de Philosophie Médiévale — Paris: Librairie philosophique J. Vrin, 1972. — Vol. 60. — P. 478. — 886 է. — ISSN 0249-7921
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q99181118'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2223815'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3237914'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111630476'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q461183"_data-entity-id="Q136231493">''(unspecified_title)''<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q136231481|OpenITI]].</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q136231481"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q136231493"></a></div>-4] 1 2 (unspecified title) — OpenITI.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q136231481'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q136231493'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q3331189"_data-entity-id="Q111630476"><i_class="wef_low_priority_links">[[:fr:Abdurrahmân_Badawî|Badawi&nbsp;A.&nbsp;R.]]</i>_[https://www.google.fr/books/edition/Histoire_de_la_philosophie_en_Islam/I0ANAAAAIAAJ?hl=fr&gbpv=0&kptab=overview_Histoire_de_la_philosophie_en_Islam]_//_''[[:d:Q99181118|Études_de_Philosophie_Médiévale]]''<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:Փարիզ|Paris]]:_[[:fr:Librairie_philosophique_Vrin|Librairie_philosophique_J._Vrin]],_1972._—_Vol.&nbsp;60._—_P.&nbsp;481._—_886&nbsp;է._—_ISSN_[https://www.worldcat.org/issn/0249-7921_0249-7921]</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q99181118"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q90"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2223815"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3237914"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q111630476"></a></div>-5] 1 2 Badawi A. R. Histoire de la philosophie en Islam // Études de Philosophie Médiévale — Paris: Librairie philosophique J. Vrin, 1972. — Vol. 60. — P. 481. — 886 է. — ISSN 0249-7921
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q99181118'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2223815'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3237914'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111630476'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q3331189"_data-entity-id="Q113869358"><i_class="wef_low_priority_links">[[:Ալ_Ֆարապի|الفارابي]]</i>_''(unspecified_title)''<span_class="wef_low_priority_links">_/_խմբ._[[:ar:علي_بن_مخلوف|ع.&nbsp;ب.&nbsp;مخلوف]]_—_[[:ar:دار_النشر_سوي|دار_النشر_سوي]],_2007._—_է.&nbsp;10._—_239&nbsp;է._—_ISBN_978-2-02-048161-8</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q113869358"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2635075"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2836156"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q160460"></a></div>-6] الفارابي (unspecified title) / խմբ. ع. ب. مخلوف — دار النشر سوي, 2007. — է. 10. — 239 է. — ISBN 978-2-02-048161-8
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q113869358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2635075'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2836156'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q160460'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q47461344"_data-entity-id="Q113226778"><i_class="wef_low_priority_links">[[:fr:Henry_Corbin|Corbin&nbsp;H.]]</i>_[https://archive.org/details/histoiredelaphil0000corb/page/n5/mode/2up_Histoire_de_la_philosophie_islamique]<span_class="wef_low_priority_links">_—_1964._—_P.&nbsp;223.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q113226778"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q467015"></a></div>-7] Corbin H. Histoire de la philosophie islamique — 1964. — P. 223.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q113226778'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q467015'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q7725634"_data-entity-id="Q5924457"><i_class="wef_low_priority_links">[[:ar:محسن_الأمين_العاملي|العاملي&nbsp;م.&nbsp;ا.]]</i>_[[:ar:أعيان_الشيعة|أعيان_الشيعة]]<span_class="wef_low_priority_links">_—_հատոր&nbsp;9._—_է.&nbsp;104.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q6408584"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5924457"></a></div>-8] العاملي م. ا. أعيان الشيعة — հատոր 9. — է. 104.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6408584'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5924457'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q3331189"_data-entity-id="Q111630476"><i_class="wef_low_priority_links">[[:fr:Abdurrahmân_Badawî|Badawi&nbsp;A.&nbsp;R.]]</i>_[https://www.google.fr/books/edition/Histoire_de_la_philosophie_en_Islam/I0ANAAAAIAAJ?hl=fr&gbpv=0&kptab=overview_Histoire_de_la_philosophie_en_Islam]_//_''[[:d:Q99181118|Études_de_Philosophie_Médiévale]]''<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:Փարիզ|Paris]]:_[[:fr:Librairie_philosophique_Vrin|Librairie_philosophique_J._Vrin]],_1972._—_Vol.&nbsp;60._—_P.&nbsp;479._—_886&nbsp;է._—_ISSN_[https://www.worldcat.org/issn/0249-7921_0249-7921]</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q99181118"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q90"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2223815"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3237914"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q111630476"></a></div>-9] Badawi A. R. Histoire de la philosophie en Islam // Études de Philosophie Médiévale — Paris: Librairie philosophique J. Vrin, 1972. — Vol. 60. — P. 479. — 886 է. — ISSN 0249-7921
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q99181118'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2223815'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3237914'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111630476'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q3331189"_data-entity-id="Q113869358"><i_class="wef_low_priority_links">[[:Ալ_Ֆարապի|الفارابي]]</i>_''(unspecified_title)''<span_class="wef_low_priority_links">_/_խմբ._[[:ar:علي_بن_مخلوف|ع.&nbsp;ب.&nbsp;مخلوف]]_—_[[:ar:دار_النشر_سوي|دار_النشر_سوي]],_2007._—_է.&nbsp;11._—_239&nbsp;է._—_ISBN_978-2-02-048161-8</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q113869358"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2635075"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2836156"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q160460"></a></div>-10] الفارابي (unspecified title) / խմբ. ع. ب. مخلوف — دار النشر سوي, 2007. — է. 11. — 239 է. — ISBN 978-2-02-048161-8
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q113869358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2635075'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2836156'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q160460'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q3331189"_data-entity-id="Q111630476"><i_class="wef_low_priority_links">[[:fr:Abdurrahmân_Badawî|Badawi&nbsp;A.&nbsp;R.]]</i>_[https://www.google.fr/books/edition/Histoire_de_la_philosophie_en_Islam/I0ANAAAAIAAJ?hl=fr&gbpv=0&kptab=overview_Histoire_de_la_philosophie_en_Islam]_//_''[[:d:Q99181118|Études_de_Philosophie_Médiévale]]''<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:Փարիզ|Paris]]:_[[:fr:Librairie_philosophique_Vrin|Librairie_philosophique_J._Vrin]],_1972._—_Vol.&nbsp;60._—_P.&nbsp;541–543._—_886&nbsp;է._—_ISSN_[https://www.worldcat.org/issn/0249-7921_0249-7921]</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q99181118"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q90"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2223815"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q3237914"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q111630476"></a></div>-11] Badawi A. R. Histoire de la philosophie en Islam // Études de Philosophie Médiévale — Paris: Librairie philosophique J. Vrin, 1972. — Vol. 60. — P. 541–543. — 886 է. — ISSN 0249-7921
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q99181118'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2223815'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3237914'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111630476'></a>

[12] Sardar Ziauddin, Malik Zafar Abbas (2005-10-15)։ Introducing Islam: A Graphic Guide (English)։ Icon Books։ ISBN 978-1-84831-084-1

[13] (արաբերեն) الفارابي, 2025-07-26, https://ar.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D9%8A&oldid=71506580, վերցված է 2025-11-16

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

Անունը[13]

Ծանօթագրութիւններ

Աղբիւրներ

Անունը^[13]