Papahānaumokuākea ազգային ծովային յուշարձան

Papahānaumokuākea ազգային ծովային յուշարձան (անգլ․՝Papahānaumokuākea Marine National Monument, կ՛արտասանուիˈ pɐpəˈhaːnɐwˈmokuwaːˈkɛjə PMNM)․ Ա․Մ․Ն․ ազգային յուշարձան, արձանագրուած է Համաշխարհային Ժառանգութեան ցանկին մէջ։ 1․500․000 քլ² ովկիանոսի տարածքին ջուրերուն մէջ կ՛ընդգրկէ հիւսիս-արեւմտեան Հաուայի կղզիներուն տասը կղզիներ եւ օղակղզիներ։

Պատմական ակնարկ

Ա․Մ․Ն․ նախագահ Պիլ Քլինթըն, 4 Դեկտեմբեր 2000-ին, 13178 գործադիր հրամանագրով (Executive Order 13178) հիմնադրեց Հայուայի կղզիներու հիւսիս-արեւմտեան մարջանային (բուստի) խութերու բնապահպանման համակարգի արգելոցը։

Նախագահ Ճորճ Ու․ Պուշն էր որ 2006-ին հիմնեց Papahānaumokuākea ազգային ծովային յուշարձանը 360․000 քլ² տարածութեամբ։

2016-ին նախագահ Պարաք Օպամա ընդարձակեց տարածքը մինչեւ Միացեալ Նահանգներու բացառիկ տնտեսական գօտիին սահմանները, զայն վերածելով աշխարհի ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներէն մէկը։

2025-ին, նախագահ Ճոն Պայտըն յուշարձանի տարածքները յայտարարեց Papahānaumokuākea ազգային ծովային արգելոց։

Ազգային ծովային յուշարձանը (անգլ.՝ National Marine Monument) յատուկ պահպանուող ծովային տարածք է, որ կը ստեղծուի պետութեան ղեկավարին կողմէն։ Ամենէն յայտնի օրինակները կը պատկանին Ա․Մ․Ն․-ին։ Անոնք կը հիմնադրուին նախագահի հրամանագրով՝ համաձայն «Հնութիւններու մասին օրէնքին» (Antiquities Act)։

Բնապահպանում

Ծովային յուշարձանը կը պատսպարէ աւելի քան 7․000 ծովային տեսակներ, որոնցմէ 1/4 Հաուայ կղզիներու բնիկ են։ Կը պաշտպանէ եւ կ՛ապրեցնէ Ա․Մ․Ն․ բուստի խութերուն 70%։ Յուշարձանին սահմանափակ տարածքներուն կ՛աճին բազմազան տեղական բոյսեր՝ առ նուազն 27, ցամաքի թռչուններ եւ անողնայարեր։ Բացի այդ տեղական տեսակներէն, կան նաեւ 21 տեսակի ծովային թռչուններ եւ 4՝ գաղթող աձամերձ թռչուններ։

Պատկերասրահ

Բոյսերու տեսակներէն

Մակերեսային ջուրերու մարջան
Acroporidae
Heterocentrotus mamillatus
Acropora Cytherea

Ձուկերու տեսակներէն

Hawaiian squirrelfish
Ձախէն աջ՝ Anampses chrysocephalus, Pseudanthias thompsoni, Centropyge potteri, Sargocentron xantherythrum, Chromis hanui, Genicanthus personatus եւ Chaetodon fremblii
Կապուտձուկ
Tosanoides obama
Monotaxis grandoculis
Scorpaenopsis cacopsis