Ֆեռնան Քոնթանտէն

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search

ֆր.՝ Fernandel
Giovannino Guareschi e Fernandel sul set a Brescello.jpg
Ծնած է 8 Մայիս 1903
Ծննդավայր Մարսիլիա
Վախճանած է 26 Փետրուար 1971 (67 տարեկանին)
Վախճանի վայրը Փարիզ
Քաղաքացիութիւն Flag of France.svg Ֆրանսա
Ազգութիւն Կաղապար:Դրոշավորում
Մայրենի լեզու Ֆրանսերէն
Մասնագիտութիւն Դերասան, երգիծաբան, երգիչ եւ բեմադրիչ
Ամուսին Էնրիէթ Ֆելիսի Մանս
Ծնողներ Հայր՝ Տընի Քոնթանտէն, մայր՝ Տէզիրէ Պէտուէն
Պարգեւներ և
մրցանակներ
Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ, «Վաստակի համար» շքանշանի ասպետ և Արվեստների և գրականության շքանշանի ասպետ
Երեխաներ Ժոզէթ, Ժանին եւ Ֆրանք
Կայքէջ fernandel.online.fr

Ֆեռնան Քոնթանտէն (ֆր.՝ Fernand Joseph Désiré Contandin, 8 Մայիս 1903, Մարսիլիա - 26 Փետրուար 1971, Փարիզ[1]), մականուանեալ Ֆեռնանտէլ, ֆրանսացի դերասան, երգիծաբան, երգիչ եւ բեմադրիչ։

Երգասրահներէն կտրուկ իր վերելքը կատարած՝ ան դարձաւ ֆրանսական շարժարուեստի խոշորագոյն աստղը, որու վրայ սեւեռուած էին աւելի քան 200 միլիոն դիտողի նայուածքները։

Ան կը խորհրդանշէ ֆրանսական շարժարուեստը նախքան Բ.Աշխարհամարտը եւ անկէ ետք, իր դերակատարութեամբ երիզները դարձած են դասական ինչպէս Լը Շփունց, Կարմիր Իջեւանատունը, Ալի Պապա եւ Քառասուն Աւազակները, Կարագով Խոհարարութիւն։ Իր կերտած Տոն Քամիլլօ աբեղային կերպարը կը նոյնանայ իր անձին հետ։ Զուարճամիտ դերերու կողքին ստանձնած է նաեւ աւելի սրտայոյզները, ինչպէս Նայիս, Կովը եւ Բանտարկեալը, եւ Երանի՜ Ուլիսին։

Սիրուած երգիչ՝ Ֆեռնանտէլ ձայնագրած է բազմաթիւ նուագասալեր։

Իր համբաւը զօրավար տը Կօլին 1968ին վկայել կու տայ, որ Ֆեռնանտէլ ամենէն ճանչցուած ֆրանսացին է իրմէ ետք։ Երգիծաբան Մարսէլ Փանըօլ իր կարգին զինք կը սեպէ դարուն ամենէն խոշոր եւ սխրալի դերասաններէն, որ միայն Չարլի Չափլինին կրնայ բաղդատուիլ։

Կենսագրական[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Երիտասարդութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ֆեռնան Ժոզէֆ Տեզիրէ Քոնթանտէն ծնած է Մարսիլիա։ Հայրը՝ Տընի Քոնթանտէն տոմարակալ եղած է սակայն ատոր զուգահեռ երգիծաբան երգիչ։ Մայրը՝ Տէզիրէ Պէտուէն, եղած է նոյնպէս սիրող դերասանուհի։

Ծնողքն է որ կանուխէն յայտնաբերած էին զաւկին դերասանական շնորհը։

Շուտով պատանի Ֆեռնանը դեռատի երգիչներու մրցոյթին առաջին մրցանակը կը շահի։

Վարժարանէն ելած՝ խոնարհ եւ առաւել դիպուածաւ գտած գործերու գլուխը կ'անցնի՝ ոչ մէկ տեղ տեւապէս մնալով եւ յաճախակի ճամբուելով։

Բացառութիւնը կը կազմէ օճառի գործատունը, ուր ինք կը պաշտօնավարէ մինչեւ 1925, երբ զինուորութեան կը կոչուի։ Զինուորութիւնը դժուարութիւն չի ստեղծեր իրեն համար, քանի որ ծառայութեան իր վայրը Մարսիլիա ըլլալով՝ Ֆեռնանտէլ ամէն գիշեր տունը կը դառնայ։ Զինուորութեան անմիջապէս ետքն է, որ կը ստորագրէ առաջին իր պայմանագրութիւնը իբրեւ երգիչ։ Իր անդրանիկ ելոյթը 1927ին կը կատարէ, Պորտոյի մէջ։

Փարիզեան Տարիները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1928ի վերջաւորութեան Ֆեռնանտէլ առաջին իր ելոյթները կ'ունենայ Փարիզի մէջ։ Անոնցմէ մէկը, որ նաեւ խօսք ու զրոյցէն եւ պարէն կազմուած է, կը հիացնէ բեմադրիչ Մարք Ալէկրէ, որ Ֆեռնանտէլին դեր մը կ'առաջարկէ Սաշա Կիթրիի հետ մէկտեղ ստեղծելիք Ճերմակը եւ Սեւը շարժապատկերին մէջ։

1930ին է որ Ֆեռնանտէլ կը նետուի շարժարուեստի ասպարէզը։

1932ին աւելի կարեւոր դեր մը կը ստանձնէ Տիկին Հիւսոնի Վարդաստան երիզին մէջ, որ բեմադրուած է Կի տը Մօփասանի նորավէպի մը հիման վրայ։

Շարժապատկերները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Շարժապատկերի դերասանի իր փառքը կը շողայ մանաւանդ Մարսէլ Փանըօլի երիզներու մէջ. Անժէլ (1934), Վերանուաճում (1937), Լը Շփունց (1938), Ջրհօր Փորողի Աղջիկը (1940), աւելի ուշ՝ Թոփազը (1951).

Շարժապատկերի շլացնող յաջողութիւնը արգելք չի յարուցաներ երգիչի իր գործունէութեան։ Ֆեռնանտէլ կը մասնակցի երաժշտական բազմաթիւ կատակերգութեանց, որոնցմէ շատերը շարժապատկերի վերածուած էին այնուհետեւ։

Օրէնքը օրէնք է (շարժապատկերէն տեսարան մը)

1937ին կը հրապարակէ առաջին իր յուշագրութիւններն ու թերթօնները, զորս տպագրող համայնավար օրաթերթ «Ce soir» ձեռքէ ձեռք կը խլուէր։

1939 զօրակոչի կ'ենթարկուի Գերմանիոյ դէմ հռչակուած պատերազմին պատճառով եւ զինուորութիւնը Մարսիլիոյ մէջ կը կատարէ։ Շուտով սակայն կ'արձակուի, երբ կը ստորագրուի զինադադարը։

Այդ միջոցին է, որ կը ձայնագրէ հռչակաւոր դարձած հայրենասիրական իր Ֆրանսին երգը, որ մարտահրաւէր կը նետէ գերման քարոզչութեան։ 1940-ականներուն նկարահանուած իր շարժապատկերները, որոնցմէ երկուքը՝ Սեմփլէ (1942) եւ Ատրիէն (1943) Ֆեռնանտէլ անձամբ կը բեմադրէ, անըմբռնելիօրէն մաս կը կազմեն «Continental-Films» ընկերութեան արտադրութեան, ընկերութիւն մը, որ գերման ներդրումներով կը սնանի։

Ինչպէս Գրաւումի շրջանի կարգ մը արուեստագէտները ելոյթ կ'ունենայ թէ՛ ազատ, թէ՛ գերման բանակի գրաւած շրջաններու մէջ։

Տոն Քամիլլօ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1950-ականներուն Ֆեռնանտէլի աստղը կրկին կը շողայ Կարմիր Իջեւանատունը (1951) եւ Ալի Պապա եւ Քառասուն Աւազակները (1954), ինչպէս նաեւ Կովը եւ Բանտարկեալը երիզներու մէջ։ Վերջինս բեմադրուած է հայազգի Անրի Վերնոյի ձեռքով 1959ին։

Սաշա Կիթրիի գործի մը վրայ հիմնուած Ատեմար կամ Բախտի Խաղալիք շարժապատկերը /1951/ կը բեմադրէ Ֆեռնանտէլ անձամբ։

Սակայն իր փառքին պսակը կը մնայ Տոն Քամիլլօ հատուածաշարը՝ Ճովանինօ Կուարեսքիի վիպակերէն ներշնչուած։ Իտալական փոքր գիւղին քահանային եւ համայնավար գիւղապետին արտաքնապէս քօղարկուած, սակայն ներքուստ՝ կատաղի մրցակցութիւնը դիտողներու ուշադրութիւնը կը սեւեռէ Պաղ պատերազմի այդ տարիներուն։

Հատուածաշարը վեց երիզէ բաղկացած է. Տոն Քամիլլոյի Պզտիկ Աշխարհը (1951), Տոն Քամիլլոյի Վերադարձը (1953), Տոն Քամիլլոյի Մեծ Կռիւը (1955), Տոն Քամիլլօ Եպիսկոպոս (1961), Տոն Քամիլլօ Ռուսիոյ մէջ (1965) եւ վերջապէս Տոն Քամիլլօ եւ Մրցակիցները, որ 1970ին սկսած՝ Ֆեռնանտէլ չ'ամբողջացներ վերահաս խլիրդին պատճառաւ[2]։

1953ին երբ դերասանը իր դստեր Ժանինի հետ Հռոմ կը գտնուի, Պիոս Է Պապը կը հրաւիրէ զիրենք՝ փափաքելով ճանչնալ «քրիստոնեայ աշխարհի՝ Պապէն ետք ամենէն ճանչցուած հոգեւորականին հետ»։ Ֆեռնանտէլի մոմէ արձանը հոգեւորականի սքեմով զետեղուած է Փարիզի Կրեւէն թանգարանի մէջ։

Ֆեռնանտէլի ձայնագրած Ալֆոնս Տօտէի երկերը նոյնպէս գնահատանք կը գտնեն Ֆրանսայի մէջ։

1963ին Ժան Կապէնի հետ կը հիմնէ Կաֆեր արտադրիչ ընկերութիւնը, որու անունը կազմուած է երկուքին անունի վանկերէն։ Ընկերութեան անդրանիկ արտադրանքը կ'ըլլայ «Ժիլ Կրանժէի ապերախտ տարիքը» երիզը

Վախճանը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ֆեռնանտէլի դամբարանը, Փասիի գերեզմանոց

Ֆեռնանտէլ կը տառապէր խլիրդէ, սակայն ընտանիքը գաղտնի կը պահէր իր վիճակը մինչեւ վերջ։ Փետրուար 26 1971ին հիւանդութենէն այլեւս սպառած դերասանը կը վախճանի ամբողջովին մարմարաշէն իր յարկաբաժինի մէջ որ կը գտնուի 44 avenue Foch Փարիզի 19րդ թաղամասին մէջ։ Կը թաղուի Փասիի գերեզմանոցը[3]։

Անձնական կեանքը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ֆեռնանտէլ երկու եղբայր ունեցած է. Օկիւստ-Մարսէլ, իրմէ 6 տարի երէց, որու հետ կը գործակցէր յետագային եւ Ֆրանսիս, 11 տարի իրմէ կրտսեր, ինչպէս նաեւ քոյր մը։

1925ին՝ 22 տարու կ'ամուսնանայ Էնրիէթ Ֆելիսի Մանսի հետ (1902-1984), որ իր բարեկամ Ժան Մանսի քոյրն էր[3]։ Ամոլը երեք զաւակ կ'ունենայ. Ժոզէթ, Ժանին եւ Ֆրանք։

Ֆեռնանտէլ կեղծանունին հեղինակը զոքանչն է, որ զինք այդպէս կոչած է Fernand d'elle «իր Ֆեռնան» ըսել է[4][5]։ Կարելի է սակայն, որ Ֆեռնանտէլ փրովանսերէնով պզտիկ Ֆեռնան ըսել է։

Մակերեսային մամուլը որ ծանօթ անձերու անձնական կեանքը պեղելու հետամուտ է, երբեք չէ յաջողած որ եւ է գայթակղութիւն յայտնաբերել Ֆեռնանտէլին կապուած։ Ժան Կապէն իր կարգին ալ կը վկայէ դերասանին ազնուութիւնն ու շիտակութիւնը թէ՛ գործերու, թէ բարեկամութեան մէջ։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. «Fernandel Né(e) le 08 Mai 1903 (67 ans) Décédé(e) le 26 Février 1971» Կաղապար:W/Ref-fr
  2. Le film sera entièrement retourné avec d'autres comédiens, le réalisateur Christian-Jacque et Gino Cervi (Peppone) ayant refusé de le faire sans Fernandel.Կաղապար:W/Ref-fr
  3. 3,0 3,1 Biographie «fernandel.online.fr» Կաղապար:W/Ref-fr
  4. Fernandel 1903–1971 (biography). French Film Guide.Կաղապար:W/Ref-fr
  5. Dayna Oscherwitz, MaryEllen Higgins (2009)։ The A to Z of French Cinema։ Scarecrow Press։ էջեր 162–։ ISBN 978-0-8108-7038-3 (անգլերէն)