Օրոնա օղակղզի

Բնակավայր
Օրոնա օղակղզի
անգլերէն՝ Orona
Երկիր	Քիրիպասի
Տարածութիւն	3,9 քմ²
Կը գտնուի ափին	Խաղաղական Ովկիանոս
Ժամային գօտի	UTC+13:00

Օրոնա օղակղզի կամ Հալ կղզի (անգլ․՝ Orona atoll ), Ֆինիքս կղզիներ, Քիրիպասի, Խաղաղական ովկիանոս։ Քանթոն կղզիին նման, ցամաքի նեղ ժապաւէն մըն է, որ շրջապատուած է 15-20 մ․ խորութեամբ ընդարձակ ծովալիճէ։ Տարածութիւնն է 3․9 քլ², իսկ ծովուն մակերեսէն բարձրագոյն կէտը 9 մ․ է։ Բազմաթիւ անցուղիներ ծովալիճը կը միացնեն ովկիանոսին եւ անոնցմէ զոյգ մը միայն կ՛արտօնեն նաւակի մը ներկայութիւնը։

Օրոնա

Քիրիպասի 2006-ին յայտարարեց Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածքը եւ 2008-ին զայն ընդլայնեց։ 425,300 քլ² տարածութեամբ ծովային արգելոցը կ;ընդգրկէ 6 բուստ-օղակղզիներ՝ Օրոնա ներառեալ։

Կղզիին արեւմտեան մասին, ԺԹ․ դարէն հնդկընկոյզներ տնկուած են, որոնք մինչեւ 25 մ․ բարձրութեան կը հասնին։ Pizonia ծառերը կը հասնին մինչեւ 15 մ․ բարձրութիւն։

Արեւելեան մասին ծառեր գոյութիւն չունին, սակայն յայտնաբերուած են քարաշէն «մարոէ»ի աւերակները՝ Բոլինիզիան տաճար, կառուցուած բուստային աւազաքարէ։

Ծովալիճին մէջ եւ խութէն դուրս ձուկերը առատ են։ Կրիաներ յաճախ կ՛այցելեն Օրոնային ջուրերը։ Կան 17 տեսակի ծովային եւ գաղթող թռչուններու տեսակներ, մողէսներու 3 տեսակ, բոլինիզիան առնետներ, ցամաքի խեցգետիներ եւ 50 միջատի տեսակ։

Պատմական ակնարկ

Կղզին՝ 26 Օգոստոս 1840-ին ծովակալ Չարլս Ուիլքսիին (1773-1843) անունը առած է, երբ USS Vincennes կղզին այցելեց։ Այս ամերիկյան հետազօտական ​​արշաւախումբին անդամները զարմացան երբ հոն գտան հիւանդ ֆրանսի մը եւ 11 թայիթիցիներ․ անած էրոնք 5 ամիս առաջ այնտեղ էին մնացած՝ կրիաներ որսալու համար, մինչ անոնց նաւը մեկնել էր Սամոա՝ առեւտուրի համար։

Բրիատանական դրօշակը 1889-ին կղզիին վրայ պարզուեցաւ։ Կիլպըրթ կղզիներուն անկախացումով եւ Քիրիպասիի հանրապետութեան ստեղծումով, կղզին ստացաւ քիրիպասիան Օրոնա անուանումը։